22 phút đọc
Kim Jong Un là ai? Ông là nhà lãnh đạo thứ ba của dòng họ Kim ở Triều Tiên, nắm quyền từ tháng 12/2011. Ông là cháu nội của người sáng lập nhà nước Kim Il Sung, con trai của Kim Jong Il, và hiện đồng thời đứng đầu đảng cầm quyền, nhà nước lẫn quân đội.
Vì sao người ngoài Triều Tiên nên quan tâm? Ông đã xây dựng kho vũ khí hạt nhân nhanh hơn cả cha và ông nội, từng gặp trực tiếp một tổng thống Mỹ đương nhiệm, và các quyết định của ông vẫn tác động đến chính sách an ninh ở Seoul, Tokyo, Washington, Bắc Kinh và Moscow.
Điểm chính
- Ông kế vị sau khi Kim Jong Il qua đời ngày 17/12/2011, khi mới ngoài 20 tuổi và gần như chưa có hồ sơ công khai nào.
- Bốn trong sáu vụ thử hạt nhân của Triều Tiên diễn ra dưới thời ông, từ năm 2013 đến 2017.
- Ông đã gặp Donald Trump 3 lần (Singapore 2018, Hà Nội 2019, DMZ 2019) nhưng không đạt thỏa thuận nào về vũ khí hạt nhân.
- Ngay cả năm sinh của ông cũng chưa được xác nhận. Giới chức Seoul và Washington thường nêu năm 1984.
Gia đình Kim Jong Un: triều đại đứng sau ông
Triều Tiên là nhà nước được lập nên bởi những người cộng sản duy nhất đã truyền quyền từ cha sang con hai lần. Dòng dõi mà truyền thông nhà nước gọi là “huyết thống Paektu” (theo tên ngọn núi thiêng ở biên giới với Trung Quốc) chính là cốt lõi tính chính danh của Kim Jong Un. Không có bầu cử đưa ông lên vị trí này. Xuất thân thì có.
Kim Il Sung và Kim Jong Il là ai?
Kim Il Sung thành lập Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (DPRK, tên chính thức của Triều Tiên) năm 1948 và lãnh đạo đến khi qua đời năm 1994. Ông phát động Chiến tranh Triều Tiên năm 1950 bằng việc tấn công miền Nam, và xây dựng hệ tư tưởng Juche, thường dịch là tự lực tự cường, thứ vẫn định hình cách nhà nước này tự nói về mình. Con trai ông là Kim Jong Il cầm quyền từ 1994 đến 2011 theo đường lối “songun” (quân đội ưu tiên), đi qua nạn đói khủng khiếp thập niên 1990 và hai vụ thử hạt nhân đầu tiên của đất nước, vào năm 2006 và 2009.
| Nhà lãnh đạo | Thời gian cầm quyền | Chính sách đặc trưng | Số vụ thử hạt nhân |
|---|---|---|---|
| Kim Il Sung (ông nội) | 1948 đến 1994 | Juche (tự lực tự cường), dựng nên nhà nước độc đảng | Không có |
| Kim Jong Il (cha) | 1994 đến 2011 | Songun (quân đội ưu tiên) | 2 (2006, 2009) |
| Kim Jong Un | 2011 đến nay | Byungjin (phát triển song song vũ khí hạt nhân và kinh tế), sau đó đưa vị thế hạt nhân vào luật | 4 (2013, tháng 1/2016, tháng 9/2016, 2017) |
Hiện nay ai thuộc gia đình Kim Jong Un?
Mẹ ông, Ko Yong Hui, là một vũ công sinh ra ở Nhật Bản. Ông có anh trai là Kim Jong Chol, người luôn đứng ngoài chính trị, và em gái Kim Yo Jong, hiện là quan chức cấp cao của Đảng Lao động và thường xuyên đưa ra những tuyên bố gay gắt về Hàn Quốc và Mỹ qua truyền thông nhà nước. Anh cùng cha khác mẹ của ông, Kim Jong Nam, bị sát hại bằng chất độc thần kinh VX tại sân bay Kuala Lumpur vào tháng 2/2017. Hàn Quốc và Mỹ cho rằng Bình Nhưỡng đứng sau, còn Bình Nhưỡng phủ nhận liên quan. Truyền thông nhà nước lần đầu xác nhận vợ ông, Ri Sol Ju, vào năm 2012.
Kim Jong Un lên nắm quyền năm 2011 như thế nào?
Trước năm 2010, rất ít người ngoài vòng trong biết mặt ông. Ông học một phần ở Thụy Sĩ, tại Bern, dưới một cái tên giả, sau đó học Đại học Quân sự Kim Il Sung ở Bình Nhưỡng. Người anh cùng cha khác mẹ và người anh ruột đều bị gạt ra, nên việc chuẩn bị cho ông đến muộn và diễn ra rất nhanh.
Tháng 9/2010, ông được phong đại tướng bốn sao và giữ một vị trí cao trong Quân ủy Trung ương của đảng, đây cũng là lần đầu ông xuất hiện công khai. Mười lăm tháng sau, ngày 17/12/2011, Kim Jong Il qua đời. Trong vòng hai tuần, người kế nhiệm trẻ tuổi được tuyên bố là Tư lệnh tối cao Quân đội Nhân dân Triều Tiên, và năm 2012 ông nắm các chức vụ cao nhất của đảng và nhà nước.
Làm sao một người ngoài 20 tuổi giữ được quyền lực?
Ban đầu ông có một mạng lưới gần giống nhóm cố vấn nhiếp chính quanh mình, trong đó có chú rể Jang Song Thaek, người từng được xem là nhân vật quyền lực thứ hai của đất nước. Tháng 12/2013, truyền thông nhà nước thông báo Jang bị xử tử vì tội phản quốc. Sự kiện ấy cho giới tinh hoa thấy nhà lãnh đạo mới sẽ không chia sẻ quyền lực. Trong những năm sau đó, các tư lệnh quân đội và quan chức cấp cao liên tục bị cách chức, giáng chức hoặc điều chuyển, theo các đánh giá của chính phủ Hàn Quốc được đưa tin rộng rãi vào thời điểm đó.
Danh xưng chính thức của ông cũng đã thay đổi. Ông trở thành Tổng Bí thư Đảng Lao động Triều Tiên năm 2021, đồng thời là Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ, cơ quan nhà nước cao nhất.
Triều Tiên được điều hành ra sao dưới thời Kim Jong Un?
Trên giấy tờ, Triều Tiên có hiến pháp, quốc hội và bầu cử địa phương. Trên thực tế, quyền lực chỉ đi một chiều: từ nhà lãnh đạo, qua Đảng Lao động, xuống quân đội và nội các.
Các thiết chế thực sự làm gì?
- Đảng Lao động Triều Tiên quyết định chính sách. Các hội nghị lớn của đảng, gọi là hội nghị toàn thể và đại hội, là nơi công bố kế hoạch năm năm và những thay đổi đường lối quan trọng.
- Ủy ban Quốc vụ, do ông Kim làm chủ tịch, là cơ quan ra quyết định cao nhất của nhà nước.
- Hội đồng Nhân dân Tối cao, tức quốc hội, thông qua luật và sửa đổi hiến pháp. Trên thực tế các cuộc bỏ phiếu đều nhất trí tuyệt đối.
- Quân đội Nhân dân Triều Tiên rất lớn so với dân số, và nhà lãnh đạo là tư lệnh tối cao.
Thông tin được kiểm soát thế nào?
Người dân Triều Tiên bình thường không thể tự do tiếp cận truyền thông nước ngoài hay internet mở. Câu chuyện chính thức đến với họ, và với thế giới, qua các cơ quan nhà nước như Hãng thông tấn Trung ương Triều Tiên (KCNA) và nhật báo của đảng Rodong Sinmun. Hệ thống phân loại lý lịch gia đình gọi là songbun từ lâu đã quyết định ai được việc làm, nhà ở và suất vào đại học. Các tổ chức nhân quyền và Ủy ban Điều tra của Liên Hợp Quốc năm 2014 đã ghi nhận các trại giam chính trị, điều mà Bình Nhưỡng bác bỏ.
Phong cách của Kim Jong Un khác cha ông ở những điểm dễ thấy. Ông phát biểu trên truyền hình, công khai thừa nhận các thiếu sót về kinh tế, và đôi lúc cho phép hoạt động thị trường nhiều hơn, trong khi vẫn giữ hệ thống chính trị khép kín.
Chương trình hạt nhân và tên lửa của Kim Jong Un
Đây là chính sách ông thúc đẩy mạnh nhất. Năm 2013, ông công bố đường lối byungjin, phát triển song song vũ khí hạt nhân và kinh tế. Sau đó, tốc độ tăng vọt rõ rệt.
Triều Tiên đã thử hạt nhân bao nhiêu lần dưới thời ông Kim?
Bốn lần, trong tổng số sáu lần. Vụ gần nhất, tháng 9/2017, là vụ lớn nhất, và Triều Tiên tuyên bố đó là bom khinh khí. Tháng 11 năm đó, nước này thử tên lửa đạn đạo liên lục địa Hwasong-15 (ICBM, loại tên lửa được thiết kế để vươn tới một châu lục khác) và tuyên bố hoàn tất “lực lượng hạt nhân nhà nước”.
Năm 2022, Hội đồng Nhân dân Tối cao thông qua luật về chính sách lực lượng hạt nhân, và năm 2023 chính sách vũ khí hạt nhân được ghi vào hiến pháp. Triều Tiên cũng thử ICBM nhiên liệu rắn Hwasong-18 vào năm 2023. Nhiên liệu rắn quan trọng vì tên lửa có thể phóng nhanh hơn, ít để lại thời gian cảnh báo hơn.
Chương trình vũ khí có gì mới?
Nỗ lực này hiện trải khắp trên không, trên bộ và dưới biển. Theo NK News, Triều Tiên cho biết hải quân nước này sẽ triển khai một loại “ngư lôi tốc độ cao” mới vào đầu năm 2027. Đó là tuyên bố từ Bình Nhưỡng, chưa được kiểm chứng độc lập. Hãy xem các thông báo về vũ khí của Triều Tiên là ý định được tuyên bố cho đến khi chính phủ nước ngoài hoặc các nhà phân tích xác nhận.
Ngoại giao của Kim Jong Un: Trump, Moon, Tập và Putin
Với một nhà lãnh đạo thường bị mô tả là cô lập, ông có lịch gặp thượng đỉnh bận rộn bất thường. Quy luật là: tiếp xúc dồn dập năm 2018 và 2019, một thời gian đóng băng dài, rồi ngả hẳn sang Nga.
Chuyện gì đã xảy ra với Donald Trump?
Sau một năm đe dọa lẫn nhau vào 2017, năm 2018 mang đến bước ngoặt. Ông Kim có ba cuộc thượng đỉnh với Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in, và ngày 12/6/2018 ông gặp Trump ở Singapore, cuộc gặp đầu tiên giữa một tổng thống Mỹ đương nhiệm và một nhà lãnh đạo Triều Tiên. Hai bên ký một tuyên bố ngắn về việc hướng tới phi hạt nhân hóa. Thượng đỉnh lần hai, ở Hà Nội tháng 2/2019, kết thúc sớm mà không có thỏa thuận, vì bất đồng về mức nới lỏng trừng phạt Triều Tiên sẽ nhận được để đổi lấy việc dỡ bỏ một phần cơ sở hạt nhân. Tháng 6/2019, Trump đã có lúc bước sang lãnh thổ Triều Tiên tại Panmunjom, ngôi làng đình chiến trong DMZ (Khu phi quân sự, dải đất rộng 4 km chia cắt hai miền Triều Tiên).
Vì sao ông Kim quay sang Nga?
Ông gặp Vladimir Putin ở Vladivostok năm 2019 và tại sân bay vũ trụ Vostochny năm 2023. Putin thăm Bình Nhưỡng tháng 6/2024, và hai bên ký hiệp ước đối tác chiến lược có điều khoản phòng thủ chung. Sau đó Triều Tiên xác nhận đã gửi quân sang chiến đấu cùng lực lượng Nga. Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất và là huyết mạch kinh tế quan trọng nhất của Triều Tiên.
Ông Kim có thể gặp lại Trump không?
Chuyện về một thượng đỉnh mới liên tục quay lại, nhưng khoảng cách còn rất lớn. Theo The Korea Herald, một cựu quan chức Mỹ cho rằng đòi hỏi được công nhận là cường quốc hạt nhân của Triều Tiên có thể cản trở triển vọng một thượng đỉnh Trump-Kim. Lập trường lâu nay của Washington là phi hạt nhân hóa. Bình Nhưỡng nay nói vị thế hạt nhân của mình là vĩnh viễn. Quan hệ với Seoul cũng đóng băng: đầu năm 2024, ông Kim tuyên bố Hàn Quốc là quốc gia thù địch và từ bỏ mục tiêu thống nhất hòa bình tồn tại từ lâu.
Ai sẽ kế nhiệm Kim Jong Un?
Chưa có người kế nhiệm nào được chính thức nêu tên. Câu hỏi này lộ ra công khai vào tháng 11/2022, khi một cô con gái xuất hiện cùng ông Kim tại một buổi phóng tên lửa. Cơ quan tình báo Hàn Quốc xác định cô bé là Kim Ju Ae. Từ đó cô xuất hiện tại các sự kiện quân sự và nghi lễ, và truyền thông nhà nước đã dùng kính ngữ khi nhắc đến cô.
Theo AP, nhiều người Triều Tiên đào tẩu xem cô là người thừa kế được chọn. Bài viết của AP có câu “Like gods reigning over humans” (như các vị thần cai trị loài người), mô tả cách những người đào tẩu nhìn gia đình cầm quyền. Đó là cách nhìn của người đào tẩu, không phải thông báo chính thức của Triều Tiên. Một nữ người kế vị sẽ là bước ngoặt trong một hệ thống vốn luôn truyền quyền cho con trai, và chính vì vậy giới phân tích dõi theo từng lần cô xuất hiện.
Những điều chưa biết về Kim Jong Un
Nhiều hơn bạn tưởng với một nguyên thủ quốc gia. Triều Tiên không công bố các thông tin cơ bản về lãnh đạo của mình, và các ước tính từ bên ngoài chủ yếu đến từ Cơ quan Tình báo Quốc gia Hàn Quốc, người đào tẩu và việc phân tích hình ảnh trên truyền thông nhà nước.
- Tuổi chính xác. Ngày sinh được cho là 8/1, nhưng năm sinh được nêu là 1982, 1983 hoặc 1984.
- Sức khỏe. Chính quyền không công bố thông tin y tế nào. Những lần vắng mặt trước công chúng nhiều lần làm dấy lên tin đồn rồi hóa ra sai, nên hãy dè dặt với mọi thông tin về sức khỏe chưa có xác nhận chính thức.
- Cách ra quyết định. Người ngoài thấy được ai đứng cạnh ông trong các sự kiện, nhưng không biết ai thực sự định hình chính sách.
- Quy mô kho vũ khí. Các ước tính độc lập về số đầu đạn của Triều Tiên khác nhau, và không con số nào được xác nhận.
Một nguyên tắc hữu ích: nếu một bài về Triều Tiên chỉ dựa vào một nguồn giấu tên và chính quyền không bình luận, đó là một tin báo cáo, không phải sự thật đã xác nhận.
Vì sao Kim Jong Un quan trọng với thế giới bên ngoài Hàn Quốc?
Các quyết định của ông vươn xa hơn bán đảo Triều Tiên. Các lệnh trừng phạt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, áp đặt để đáp lại các vụ thử hạt nhân và tên lửa, hạn chế xuất khẩu, nhập khẩu dầu và lao động ở nước ngoài của Triều Tiên. Bình Nhưỡng đã tìm nguồn thu ở nơi khác, trong đó có tội phạm mạng và các lập trình viên IT dùng danh tính giả. Một ví dụ gần đây: theo Cleveland.com, các công tố viên liên bang Mỹ cho biết công ty trò chơi điện tử của một người đàn ông ở Ohio bị dùng làm vỏ bọc trong một đường dây trị giá 3 triệu USD liên quan đến Triều Tiên. Nếu bạn thuê lập trình viên làm việc từ xa, Triều Tiên là một vấn đề tuân thủ có thật, không phải chuyện xa xôi.
Với nhà đầu tư, Triều Tiên là một trong những lý do thường được nhắc đến cho “Korea discount” (chiết khấu Hàn Quốc), xu hướng cổ phiếu Hàn Quốc được định giá thấp hơn các thị trường tương đương. Trên thực tế, thị trường Hàn Quốc thường phớt lờ các vụ phóng tên lửa chỉ sau vài ngày, và nhu cầu chip tác động đến Samsung Electronics và SK Hynix nhiều hơn hẳn Bình Nhưỡng. Các bài giải thích của chúng tôi về Samsung và SK Hynix và bộ nhớ HBM cho biết điều gì thực sự chi phối các cổ phiếu này. Đây không phải lời khuyên đầu tư.
Cách theo dõi tin Triều Tiên mà không bị đánh lừa
Tin về Triều Tiên dao động giữa tin đồn giật gân và những bản sao y tuyên truyền nhà nước. Hãy lập cho mình một danh sách nguồn ngắn và đáng tin.
- Đọc KCNA như tuyên bố của chính quyền. Nó cho bạn biết Bình Nhưỡng muốn bạn tin điều gì, bản thân điều đó là tin tức, nhưng không phải sự kiểm chứng.
- Xem bộ quốc phòng Hàn Quốc và Nhật Bản để biết các vụ phóng được phát hiện. Họ thường thông báo trong vòng vài giờ.
- Dùng các trang chuyên sâu như NK News, cùng các hãng thông tấn như AP và Reuters, vốn dẫn nguồn cẩn thận.
- Tách lời kể của người đào tẩu khỏi sự thật đã xác nhận. Lời chứng của người đào tẩu có giá trị nhưng mang tính cá nhân, và thường đã cũ.
FAQ
Kim Jong Un bao nhiêu tuổi?
Không ai ngoài Triều Tiên biết chắc. Ngày sinh được cho là 8/1, còn giới chức Hàn Quốc và Mỹ thường nêu năm sinh 1984, tức ông 42 tuổi vào năm 2026. Các nguồn khác nói là 1982 hoặc 1983.
Kim Jong Un trở thành lãnh đạo Triều Tiên bằng cách nào?
Ông thừa kế quyền lực. Cha ông, Kim Jong Il, qua đời ngày 17/12/2011, và trong vòng hai tuần ông được tuyên bố là tư lệnh tối cao quân đội, rồi nắm các chức vụ cao nhất của đảng và nhà nước năm 2012. Ông mới được giới thiệu công khai vào tháng 9/2010.
Kim Yo Jong là ai?
Bà là em gái của Kim Jong Un và là quan chức cấp cao của Đảng Lao động Triều Tiên. Bà đưa ra các tuyên bố qua truyền thông nhà nước, thường nhắm vào Hàn Quốc và Mỹ, và được nhiều người xem là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất quanh ông.
Kim Jong Un đã gặp Donald Trump chưa?
Rồi, 3 lần: ở Singapore tháng 6/2018, ở Hà Nội tháng 2/2019, và tại Panmunjom trong DMZ tháng 6/2019. Các cuộc đàm phán cho ra một tuyên bố chung khá chung chung nhưng không có thỏa thuận nào về việc tháo dỡ vũ khí hạt nhân của Triều Tiên.
Triều Tiên đã thử hạt nhân bao nhiêu lần?
Tổng cộng sáu lần. Hai lần dưới thời Kim Jong Il, vào 2006 và 2009, và bốn lần dưới thời Kim Jong Un, vào 2013, hai lần trong 2016 và vào 2017. Triều Tiên tuyên bố vụ thử năm 2017 là bom khinh khí.
Kim Jong Un đã có người kế nhiệm chưa?
Chưa có ai được chính thức nêu tên. Cô con gái, được tình báo Hàn Quốc xác định là Kim Ju Ae, đã xuất hiện thường xuyên tại các sự kiện quân sự từ năm 2022, và AP cho biết nhiều người đào tẩu xem cô là người thừa kế được chọn. Triều Tiên chưa xác nhận bất kỳ kế hoạch kế vị nào.
Nên theo dõi gì tiếp theo về Kim Jong Un?
Ba mạch chuyện sẽ định hình năm tới. Thứ nhất, liệu Washington và Bình Nhưỡng có tìm ra công thức nào để đàm phán hay không, khi Triều Tiên khăng khăng đòi được công nhận là cường quốc hạt nhân. Thứ hai, chương trình quân sự: xem liệu loại ngư lôi tốc độ cao mà hải quân công bố có xuất hiện vào đầu năm 2027 như Bình Nhưỡng nói hay không, và các nhà phân tích bên ngoài có xác nhận hay không. Thứ ba, vai trò của cô con gái tại các sự kiện lớn của đảng và quân đội, vì thứ tự ai đứng ở đâu trong các sự kiện đó thường là tín hiệu thực sự đầu tiên về chuyện kế vị.
Về ngày tháng và vị trí chính thức, hãy kiểm tra Bộ Thống nhất và Bộ Quốc phòng Hàn Quốc, và đọc các tuyên bố của KCNA đúng như bản chất của chúng: chính quyền tự nói về mình.
Bài liên quan
Nguồn news.google.com · k-korea.blog
Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.