15 dk okuma
Uzaydan bakınca Kuzey Kore geceleri neredeyse simsiyah; 2014 tarihli ISS fotoğrafında yalnızca Pyongyang parlıyor. Sebep basit ve hâlâ geçerli: ülke yeterli elektrik üretemiyor, üretebildiğini de yeterince dağıtamıyor, eldeki enerji önce başkente, orduya ve öncelikli sanayiye gidiyor. Bu tek kare, iki Kore arasındaki uçurumu anlatmanın en kısa yolu oldu. Aynı zamanda en çok yanlış yorumlanan görüntülerden biri.
Öne çıkanlar
- En bilinen kare, Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki (ISS) astronotlar tarafından 30 Ocak 2014’te yaklaşık 400 km yükseklikten çekildi.
- Başkent Pyongyang (평양), görüntüdeki tek büyük ışık lekesi. Taşra kentlerinin çoğu zar zor seçiliyor.
- Kuzey Kore şebekesi hidroelektrik ve kömüre dayanıyor, ikisi de güvenilmez. Ekipmanın büyük kısmı Sovyet dönemine ya da daha öncesine ait.
- Karanlık, sıfır elektrik demek değil. Elektrik az, tayınlı ve büyük kısmı iç mekânda, aküyle ya da uyduların göremeyeceği küçük güneş panelleriyle kullanılıyor.
Meşhur Kuzey Kore gece fotoğrafı tam olarak neyi gösteriyor?
Kareyi bütünüyle açtığınızda iki yanı denizle çevrili Kore Yarımadası’nı görürsünüz. Güney Kore yoğun bir ışık tabakası gibi, en büyük parıltı olan Seul de kabaca üst kısımda. Çin şehirleri kuzey sınırının ötesinde parlıyor. Aradaki Kuzey Kore ise o kadar karanlık ki şeklini ancak ışığın bittiği yerden tahmin edebiliyorsunuz.
Batı kıyısına yakın bir yerde küçük, yoğun bir ışık adası var: Pyongyang. Ülkede ona yaklaşan başka hiçbir şey yok. Bu haritada sınırı kimse çizmedi. Sınırı elektrik çizdi.
Fotoğrafı kim çekti, gerçek mi?
Fotoğrafı ISS 38. Sefer ekibi, istasyonun penceresinden elle tutulan bir kamerayla çekti ve NASA 2014’ün başında yayımladı. Bu gerçek bir fotoğraf; ne sanatçı çizimi ne de montaj. İnternette dolaşan kopyalar çoğu zaman kırpılmış, döndürülmüş, keskinleştirilmiş ya da parlaklığı artırılmış oluyor. Bu yüzden “aynı” karenin iki versiyonu birbirinden farklı görünebiliyor. Dokunulmamış orijinal, NASA’nın kendi astronot fotoğraf arşivinde duruyor (aşağıda kendi başınıza nasıl bulacağınızı anlatıyoruz).
Daha önce gördüğünüz eski ve yeni gece görüntüleri
2014 karesi, karanlık bir Kuzey Kore’yi gösteren ilk görüntü değildi. 1970’lerden beri ABD Hava Kuvvetleri’nin Savunma Meteoroloji Uydu Programı (DMSP) kapsamındaki hava uyduları düşük ışık sensörleri taşıyor ve bu verilerden üretilen kompozitler aynı örüntüyü gösteriyordu. 2000’lerde ABD’li yetkililer, dönemin Savunma Bakanı Donald Rumsfeld dahil, bu kompozitlerden birini Kuzey’in ekonomisine dair bir noktayı vurgulamak için brifinglerde kullandı.
Bugünün daha net görüntüleri, NASA ile NOAA’nın 2011’de fırlattığı Suomi NPP uydusundaki VIIRS sensöründen (Görünür Kızılötesi Görüntüleme Radyometre Takımı) geliyor. NASA, bulutsuz birçok gecenin VIIRS verisini Black Marble haritalarında birleştiriyor. Bu haritalar ortalama alınarak üretildiği için tek bir astronot karesinden çok daha istikrarlı bir kayıt sunuyor. Araştırmacıların gerçekte ölçüm yaptığı veri de bu.
Kuzey Kore geceleri neden karanlık? Şebekenin yetersiz kaldığı 5 neden
Kapatılmış tek bir şalter yok. Beş ayrı sorun üst üste biniyor.
1. Daha en başta yeterince elektrik üretilmiyor
Kuzey Kore’nin elektriği ağırlıklı olarak hidroelektrik barajlardan ve kömürlü santrallerden geliyor. Hidroelektrik üretimi yağmura ve nehir seviyesine bağlı olarak inip çıkıyor. Yaz muson mevsiminden (kabaca Temmuz ve Ağustos) sonra en yüksek, insanların ısınmaya ve aydınlatmaya en çok ihtiyaç duyduğu soğuk ve kurak aylarda ise en düşük seviyede. Kömür ülke içinde çıkarılıyor ama madenlerin suyu boşaltması ve ekipmanı çalıştırması için elektrik gerekiyor. Şebeke zayıfladığında kömür üretimi düşüyor, bu da şebekeyi daha da zayıflatıyor.
2. Yıpranmış şebeke yolda enerji kaybediyor
İletim ağının, yani enerjiyi santrallerden kasabalara taşıyan yüksek gerilim hatlarının ve trafoların büyük kısmı onlarca yıllık. Eski hatlar enerjiyi ısı olarak kaybediyor. Dengesiz voltaj ve frekans ise uç noktadaki motorlara ve cihazlara zarar verebiliyor. Santral çalışsa bile ürettiğinin büyük kısmı ampule hiç ulaşmıyor.
3. Ucuz dış yakıt kaynağı kurudu
Soğuk Savaş boyunca Sovyetler Birliği petrol ve yedek parçayı elverişli koşullarla sağlıyordu. Bu, 1991’de Sovyetler Birliği dağılınca bitti. Sonrasında BM Güvenlik Konseyi’nin 2017’de kabul ettiği yaptırımlar Kuzey Kore’nin kömür ihracatını yasakladı ve rafine petrol ithalatına üst sınır getirdi. Kömür yasağı önemli bir döviz kaynağını ortadan kaldırdı, ithalat sınırı ise jeneratörleri çalıştırabilecek yakıtı kıstı.
4. Elektrik öncelik sırasına göre tayınlanıyor
Eldeki elektrik paylaştırılıyor. İlk sırada Pyongyang, askerî ve mühimmat tesisleri, kilit fabrikalar, devlet için önem taşıyan anıtlar ve liderlik mekânları var. Taşra kasabaları ve köyler en sonda geliyor, buralarda kesintiler sık ve uzun sürüyor. Yörüngeden gördüğünüz örüntü, bu sıralamanın ta kendisi.
5. Elektrik olsa bile gökyüzüne çok az ışık sızıyor
Uydular, gökyüzüne doğru giden ışığı görür: sokak lambaları, araba farları, ışıklı tabelalar, aydınlatılmış stadyumlar, ofis kuleleri. Kuzey Kore’de özel otomobil az, sokak aydınlatması seyrek ve neon reklam kültürü yok. Elektriği olan evler çoğu zaman tek bir loş ampulle idare ediyor. Bu yüzden elektriği olan bir kasaba bile 400 km yukarıdan karanlık görünebiliyor.
Pyongyang ve taşra karşılaştırması: ışık kimde?
Pyongyang bir vitrin şehri. Orada yaşamak, devletin kontrol ettiği bir ayrıcalık ve iş, parti içindeki konum ve songbun (성분) ile bağlantılı. Songbun, devletin vatandaşları siyasi sadakate göre sınıflandırdığı aile geçmişi sistemi. Başkent en istikrarlı elektriği, en yeni apartman kulelerini ve ziyaretçilere ile devlet televizyonuna gösterilen ışıklı anıtları alıyor. Yine de orada bile kesintiler, kaçaklar ve yabancı ziyaretçiler tarafından yaygın biçimde anlatılıyor. Daha parlak, ama garantili değil.
Işığın haritadaki dağılımı şöyle:
| Yer | Uzaydan geceleri ne görünüyor? | Neden? |
|---|---|---|
| Pyongyang (평양) | Tek, yoğun ve net seçilen bir küme | Elektrikte ilk hak, vitrin binalar ve anıtlar, daha fazla sokak aydınlatması |
| Hamhung (함흥), Chongjin (청진), Sinuiju (신의주) gibi taşra kentleri | Silik noktalar, bazen hiç yok | Düşük öncelik, uzun kesintiler, az sayıda aydınlık yol |
| Kırsal köyler ve tarım arazileri | Fiilen simsiyah | Sıranın en sonunda. Haneler akülere, mumlara ve küçük güneş panellerine güveniyor |
| Çin sınır kentleri, örneğin Yalu Nehri’nin karşı yakasındaki Dandong | Parlak, keskin hatlı bir ışıltı | Normal bir Çin kent şebekesi ve ticari aydınlatma |
| Güney Kore, özellikle Seul ve çevresi | Sınıra kadar uzanan yoğun bir ışık tabakası | Güvenilir şebeke, yüksek katlı konutlar, yoğun trafik, ışıklı tabelalar |
| Yarımadayı çevreleyen denizler | Dağınık parlak noktalar | Mürekkepbalığı çekmek için güçlü lamba kullanan balıkçı tekneleri; ada ya da kasaba değil |
Seul’ün ışığını yalnızca yerden gördüyseniz, Seul’de geceleri yapılacaklar rehberimiz o ışık tabakasının sokak seviyesinde nasıl göründüğünü gösteriyor.
Kuzey Kore’nin elektrik şebekesi bu hale nasıl geldi?
Karanlık harita yakın zamanlı bir politika hatasından ibaret değil. İzi bir yüzyıllık inşaata, savaşa ve kaybedilen hamilere kadar sürülebiliyor. Japon sömürge yönetimi altında Japonya, büyük hidroelektrik barajları ve ağır sanayiyi çoğunlukla dağlık kuzeye kurdu. Bu yüzden 1945’teki bölünmede yarımadanın üretim kapasitesinin büyük kısmı aslında Kuzey’de kaldı. Bu dönemi Japon yönetimi altındaki Kore yazımızda anlattık.
| Dönem | Ne oldu? | Işıklara etkisi |
|---|---|---|
| 1910-1945 | Japon sömürge yönetimi, ağırlıklı olarak kuzeyde hidroelektrik barajlar ve sanayi inşa ediyor | Kuzey, yarımadadaki santrallerin büyük kısmıyla yola çıkıyor |
| 1948 | Kuzey Kore, güneye gönderdiği elektriği kesiyor | Güney Kore kendi üretimini kurmak zorunda kalıyor |
| 1950-1953 | Kore Savaşı. Santraller ve barajlar bombalanıyor | Şebeke ağır hasar görüyor ve Sovyet ile Çin yardımıyla yeniden kuruluyor |
| 1991 | Sovyetler Birliği dağılıyor | Sübvansiyonlu petrol, yedek parça ve pazarlar ortadan kalkıyor |
| 1990’ların ortası ve sonu | Kuzey’de “Zorlu Yürüyüş” (고난의 행군) diye anılan kıtlık | Fabrikalar atıl kalıyor, şebeke neredeyse bakımsız çürüyor |
| 2011 | VIIRS gece sensörlü Suomi NPP uydusu fırlatılıyor | Yarımadanın daha net ve ölçülebilir gece görüntüleri mümkün hale geliyor |
| 2014 | NASA, ISS 38. Sefer fotoğrafını yayımlıyor | Karanlık Kuzey görüntüsü dünyaya yayılıyor |
| 2017 | BM yaptırımları kömür ihracatını yasaklıyor, rafine petrol ithalatına sınır getiriyor | Daha az döviz ve elektrik üretimi için daha az yakıt |
Bütün bunların içinden tek bir fikir geçiyor: devletin kendine yeterlilik ideolojisi Juche (주체). Pratikte kendine yeterlilik, yerli kömüre ve hidroelektriğe yaslanmak, ithalata bağımlılıktan kaçınmak anlamına geldi. Siyaseten mantıklı olan bu tercih, hava koşulları ya da madenler aksadığında şebekeyi savunmasız bırakıyor.
Gece ışıkları Kuzey Kore ekonomisi hakkında ne söylüyor?
Kuzey Kore neredeyse hiç güvenilir ekonomik istatistik yayımlamıyor. Dışarıdakilerin vekil göstergelere başvurmasının nedeni bu, gece ışığı da bunların en bilinenlerinden. Ekonomistler J. Vernon Henderson, Adam Storeygard ve David Weil, sıkça atıf alan bir çalışmada uydu gece ışıklarındaki değişimin ekonomik üretimdeki değişimi izlediğini ve bunun resmî verinin zayıf ya da hiç olmadığı yerlerde en işe yarar olduğunu gösterdi. Kuzey Kore bunun klasik örneği.
Işıklar birkaç şey söylüyor. Ekonomik hayat ve devlet yatırımı büyük oranda başkentte toplanmış. Taşra sanayisi, fabrikaların kurulduğu kapasitenin çok altında çalışıyor. Ve iki komşuyla arasındaki fark çok büyük.
Resmî bir tahmin için standart kaynak, Güney Kore’nin merkez bankası Kore Merkez Bankası (Bank of Korea). Banka, Kuzey’in GSYH’sine dair yıllık bir tahmin yayımlıyor. İnternette dolaşan rakamlara güvenmek yerine güncel veri için bankanın resmî sitesine bakın.
Çalışılmış bir örnek: Sinuiju ve Dandong
En net tekil karşılaştırma için kuzeybatı sınırındaki Yalu Nehri’ne yaklaşın. Çin yakasında Dandong parlak, tanımlı bir şehir olarak görünüyor. Tam karşısında, Kuzey Kore’nin ana ticaret kapılarından biri olan Sinuiju ise silik bir leke.
İki şehri köprüler birbirine bağlıyor ve Kuzey Kore’nin Çin’le yaptığı yasal ticaretin büyük kısmı buradan geçti. Burada nehir aynı, hava aynı, uydunun geçişi de aynı. Geriye kalan tek gerçek değişken ülke, parlaklık farkı da bunu gösteriyor.
Işıkların gözden kaçırdıkları
Kuzey Kore ekonomisinin büyük kısmı gündüz ve kapalı mekânlarda dönüyor. 1990’lardaki kıtlıktan sonra büyüyen ve bugün nüfusun büyük kısmını besleyen gayriresmî ve yarı resmî pazarlar olan jangmadang (장마당) gökyüzünü aydınlatmıyor. Çeltik tarlaları, madenler ve küçük atölyeler de aynı şekilde. Gece ışıkları aydınlatmayı ölçer. Faaliyetin kaba bir vekili olabilir, nüfus sayımı değil.
Meşhur fotoğraf nasıl yanlış yorumlanıyor?
Görüntü kendi kendini açıklıyormuş gibi durduğu için etkili. Aynı sebeple insanlar onu fazla zorluyor. Altı yaygın hata:
- “Orada kimsenin elektriği yok.” Yanlış. Elektrik var ama kıt, tayınlı ve istikrarsız. Birçok hane araba akülerini ve küçük güneş panellerini çoğunlukla iç mekân ışığı, telefon şarjı ve televizyon için kullanıyor.
- “Photoshop’lu.” 2014 ISS orijinali gerçek bir fotoğraf. Sosyal medyadaki bazı versiyonlar kontrast için düzenlenmiş, bu da farkı olduğundan büyük ya da küçük gösteriyor.
- “Karanlık bölge boş.” O siyah alanda yaklaşık 25 milyon insan yaşıyor. Karanlık, insanların yokluğunu değil elektrik kıtlığını gösterir.
- “Parlaklık, bir yerin ne kadar zengin ya da mutlu olduğunu gösterir.” Aydınlatma alışkanlıkları farklı. Benzer gelirli ülkeler sokak aydınlatmasına, kentsel yoğunluğa ve araba kullanımına göre çok farklı parlayabilir. Güney Kore özellikle parlak, çünkü çok sayıda insan ışıklı yüksek katlı apartman komplekslerinde yaşıyor.
- “Hiç değişmiyor.” Bir fotoğraf, bir gecedir. Bulutlar, ay ışığı, mevsim ve kameranın pozlaması sonucu değiştirir. Gerçek eğilimi çok yıllı kompozitler gösteriyor ve onlar kıpırdıyor.
- “Denizdeki o noktalar adalar.” Çoğu, güçlü lambalı balıkçı teknesi. Bu, Kore, Çin ve Japonya çevresindeki gece görüntülerinin bilinen bir özelliği.
Bildiklerimiz ve bilmediklerimiz
Bildiklerimiz
- DMSP, VIIRS ve astronot fotoğrafları, onlarca yıldır büyük oranda karanlık bir Kuzey Kore gösteriyor.
- Şebeke ağırlıklı olarak hidroelektriğe ve kömüre dayanıyor, ikisi de hava koşullarına, eskiyen ekipmana ve yedek parça eksikliğine karşı kırılgan.
- Pyongyang öncelikli elektrik alıyor. Taşra ve kırsal bölgeler çok daha azını alıyor.
- 2017’de kabul edilen BM yaptırımları kömür ihracatını yasakladı ve rafine petrol ithalatına sınır koydu.
- Araştırmacılara, kaçaklara ve yabancı ziyaretçilere göre küçük hane tipi güneş panelleri yaygınlaştı, ancak yörüngeden görünemeyecek kadar küçük ve iç mekâna odaklı.
Bilmediklerimiz
- Kuzey Kore’nin gerçekte ne kadar elektrik ürettiği ve tükettiği. Güvenilir resmî veri yok, dışarıdaki tahminler modellemeye dayanıyor.
- Elektriğin ne kadarının hanelere kıyasla orduya ve silah programlarına gittiği.
- BM panellerinin rapor ettiği, denizde yakıt aktarımı gibi yaptırımlardan kaçınma yöntemlerinin ithalat sınırını ne ölçüde dengelediği.
- Son görüntülerdeki daha parlak noktaların gerçek ekonomik büyümeyi mi yoksa vitrin projelerinin hedefli aydınlatılmasını mı yansıttığı.
Kuzey Kore devlet medyası, başta Kore Merkezî Haber Ajansı (KCNA), Pyongyang’ın ışıklı siluetini ve yeni inşaatları ilerlemenin kanıtı olarak sunuyor. Bunları devletin iddiaları olarak okuyun ve bağımsız uydu kaydıyla tartın. Ülke içinde bilginin nasıl dolaştığını anlatan Kuzey Kore’de internet var mı rehberimizde de aynı ihtiyat geçerli.
Kuzey Kore’yi geceleri kendi gözlerinizle nasıl görürsünüz?
Araştırma hesabına ihtiyacınız yok. Aşağıdakilerin hepsi NASA’dan ücretsiz.
- 2014 orijinal fotoğrafını bulun. NASA’nın Gateway to Astronaut Photography of Earth arşivinde, Kore Yarımadası’nın gece çekilmiş 38. Sefer görüntülerini arayın.
- Bir gece ışığı haritası açın. NASA Worldview üzerinde bir VIIRS gece ya da Black Marble katmanı ekleyin ve Kore’yi ortalayın.
- Yılları karşılaştırın. Aynı bölgeyi farklı yıllarda yan yana görmek için Worldview’un tarih kaydırıcısını ya da NASA Earth Observatory sitesindeki Black Marble hikâyelerini kullanın.
- Üç test noktasına yaklaşın. Pyongyang, Yalu üzerindeki Sinuiju ve Dandong çifti ve ışığın sınıra yakın bittiği Seul’ün hemen kuzeyi.
SSS
Kuzey Kore geceleri neden bu kadar karanlık?
Yeterli elektrik üretmiyor, eskimiş şebeke ürettiğinin büyük kısmını yolda kaybediyor ve elektrik önce Pyongyang’a ve öncelikli tesislere olmak üzere tayınla dağıtılıyor. Ayrıca sokak lambaları, araba farları ve ışıklı tabelalar gibi dış mekân aydınlatması çok az. Elektriği olan bölgeler bile yukarıya az ışık yayıyor.
Kuzey Kore gece fotoğrafı gerçek mi?
Evet. Meşhur versiyon, ISS 38. Sefer ekibinin 30 Ocak 2014’te çektiği ve NASA’nın yayımladığı gerçek bir fotoğraf. İnternetteki bazı kopyalar kırpılmış ya da renkleri düzenlenmiş olabilir. Düzenlenmemiş hâlini görmek istiyorsanız NASA’nın orijinaliyle karşılaştırın.
Pyongyang’da elektrik hiç kesilmiyor mu?
Ülkenin en istikrarlı elektriğini alıyor ama kesintiler yine de yaygın biçimde aktarılıyor. Başkentte günde kaç saat elektrik olduğunu gösteren güvenilir bir kamuya açık veri yok. Uydulardan net olan şey, Pyongyang’ın Kuzey’deki başka her yerden çok daha parlak olması.
DMZ gece uzaydan görülebilir mi?
Kendi başına bir çizgi olarak hayır. İki Kore arasındaki 4 km genişliğindeki tampon şerit olan DMZ (askerden arındırılmış bölge), Güney Kore’nin ışıklarının bittiği ve Kuzey’in karanlığının başladığı kenar olarak görünür. Bu kontrast sınırı, yerdeki herhangi bir unsurdan çok daha net işaretler.
Kuzey Kore yıllar içinde daha parlak hale geldi mi?
Ulusal ölçekte değişimler küçük. Farkın çoğu Pyongyang çevresinde ve birkaç sınır ve ticaret kasabasında görülüyor. NASA Worldview’da farklı yılların Black Marble ya da VIIRS katmanlarını karşılaştırarak bunu kendiniz kontrol edebilirsiniz.
Güney Kore, Kuzey Kore’ye kıyasla neden bu kadar parlak?
Güney Kore’nin güvenilir bir ulusal şebekesi, yüksek katlı apartmanlarda yaşayan yoğun bir kentsel nüfusu, yoğun trafiği ve bolca ticari aydınlatması var. 1950’lerdeki savaşı izleyen on yıllarda iki ülke benzer yaşam standartlarıyla başlamıştı. Zamanla ekonomileri ayrıştı ve gece haritası aralarının ne kadar açıldığını gösteriyor.
Kuzey Kore’nin gece ışıklarında bundan sonra nelere bakmalı?
Tek bir viral görüntüden çok, birkaç işaret daha fazlasını söyler:
- Yeni NASA Black Marble kompozitleri. Taze yıllık veri, Kuzey’in parlayıp parlamadığını ve nerede parladığını görmenin en temiz yolu.
- Yaz yağışları. Yükün bu kadar büyük kısmını hidroelektrik taşıdığı için, kurak bir yıl politikadan bağımsız olarak şebekeyi karartabilir.
- BM Güvenlik Konseyi’ndeki yaptırım kararları. Kömür ihracat yasağında ya da yakıt ithalat sınırında yapılacak herhangi bir değişiklik üretimi doğrudan etkiler.
- Pyongyang’daki inşaat projeleri. Başkentteki yeni ışıklı mahalleler, taşrada hiçbir şeyi değiştirmeden haritayı parlatabilir. Bunları ulusal büyüme olarak değil, vitrin yatırımı olarak okuyun.
- Kore Merkez Bankası’nın Kuzey Kore GSYH’sine dair yıllık tahmini. Işıklarla karşılaştırabileceğiniz resmî ölçüye en yakın şey bu. Yayımlandığında bankanın resmî sitesine bakın.
Pratik bir ipucu: 2014 fotoğrafı akışınıza düştüğünde, yanında en güncel yılın uydu kompozitini açın. Çin ile Güney Kore arasındaki karanlık boşluk hâlâ oradaysa, temelde hiçbir şey değişmemiştir.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Kaynaklar k-korea.blog · eol.jsc.nasa.gov · worldview.earthdata.nasa.gov · earthobservatory.nasa.gov
Fiyatlar, çalışma saatleri ve stok durumu değişebilir. Satın almadan ya da yola çıkmadan önce resmi sayfayı kontrol edin.