27 phút đọc
Ảnh chụp từ ISS năm 2014 cho thấy Triều Tiên về đêm gần như đen kịt, chỉ có Bình Nhưỡng là sáng. Lý do đơn giản và đến nay vẫn chưa đổi: nước này không sản xuất và truyền tải đủ điện, phần ít ỏi có được thì ưu tiên cho thủ đô, quân đội và các ngành công nghiệp trọng điểm. Bức ảnh ấy đã thành cách ngắn nhất để giải thích khoảng cách giữa hai miền Triều Tiên. Nó cũng là một trong những bức ảnh bị hiểu sai nhiều nhất.
Điểm chính
- Bức ảnh nổi tiếng nhất do các phi hành gia trên Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) chụp ngày 30/1/2014, từ độ cao khoảng 400 km.
- Bình Nhưỡng (평양), thủ đô, là mảng sáng lớn duy nhất. Hầu hết các thành phố tỉnh lẻ gần như không hiện lên.
- Lưới điện Triều Tiên dựa vào thủy điện và than, cả hai đều thiếu ổn định. Nhiều thiết bị có từ thời Liên Xô hoặc còn cũ hơn.
- Tối không có nghĩa là hoàn toàn không có điện. Điện quá ít và bị phân phối theo thứ tự ưu tiên, phần lớn dùng trong nhà, chạy bằng ắc quy hoặc tấm pin mặt trời nhỏ mà vệ tinh không nhìn thấy.
Bức ảnh Triều Tiên về đêm nổi tiếng thực sự cho thấy gì
Hãy tìm bản đầy đủ của bức ảnh và bạn sẽ thấy bán đảo Triều Tiên với biển ở hai bên. Hàn Quốc là một tấm thảm ánh sáng dày đặc, Seoul là vùng chói nhất ở phía trên. Các thành phố Trung Quốc sáng dọc biên giới phía bắc. Nằm giữa là Triều Tiên, tối đến mức bạn chỉ nhận ra hình dáng của nó nhờ nơi ánh sáng dừng lại.
Gần bờ biển phía tây có một đảo sáng nhỏ, gọn: Bình Nhưỡng. Gần như không nơi nào khác trong nước có thể sánh được. Không ai vẽ đường biên giới lên tấm bản đồ này. Chính điện đã vẽ nó.
Ai chụp bức ảnh, và nó có thật không?
Phi hành đoàn ISS Expedition 38 chụp bằng máy ảnh cầm tay qua cửa sổ trạm, và NASA công bố vào đầu năm 2014. Đây là ảnh chụp thật, không phải tranh minh họa hay ảnh ghép. Các bản lan truyền trên mạng thường bị cắt, xoay, làm nét hoặc tăng sáng, nên hai phiên bản của “cùng một” bức ảnh có thể trông khác nhau. Bản gốc chưa chỉnh sửa nằm trong kho ảnh phi hành gia của chính NASA (xem phần hướng dẫn tự tìm ở bên dưới).
Những ảnh đêm cũ hơn và mới hơn mà bạn có thể đã thấy
Ảnh năm 2014 không phải lần đầu người ta thấy Triều Tiên tối đen. Từ thập niên 1970, các vệ tinh thời tiết của Không quân Mỹ thuộc Chương trình Vệ tinh Khí tượng Quốc phòng (DMSP) đã mang cảm biến ánh sáng yếu, và các ảnh tổng hợp từ dữ liệu của chúng cho thấy cùng một hình mẫu. Vào thập niên 2000, giới chức Mỹ, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng khi đó là Donald Rumsfeld, đã dùng một trong những ảnh tổng hợp ấy trong các buổi thuyết trình để minh họa cho nền kinh tế miền Bắc.
Những ảnh sắc nét hơn hiện nay đến từ cảm biến VIIRS (Visible Infrared Imaging Radiometer Suite) trên vệ tinh Suomi NPP, do NASA và NOAA phóng năm 2011. NASA ghép nhiều đêm trời quang của dữ liệu VIIRS thành các bản đồ Black Marble. Vì là dữ liệu trung bình nên chúng ổn định hơn một tấm ảnh phi hành gia chụp một đêm, và đó là thứ các nhà nghiên cứu thực sự dùng để đo.
Vì sao Triều Tiên tối đen về đêm: 5 lý do khiến lưới điện thiếu hụt
Không có công tắc nào bị tắt. Năm vấn đề chồng lên nhau.
1. Ngay từ đầu đã sản xuất quá ít điện
Điện của Triều Tiên chủ yếu đến từ các đập thủy điện và nhà máy nhiệt điện than. Sản lượng thủy điện tăng giảm theo mưa và mực nước sông, nên mạnh nhất sau mùa gió mùa hè (mùa mưa, khoảng tháng 7 và tháng 8) và yếu nhất vào những tháng khô lạnh, đúng lúc người dân cần sưởi ấm và chiếu sáng. Than được khai thác trong nước, nhưng các mỏ cần điện để bơm nước và chạy thiết bị. Khi lưới điện yếu, sản lượng than giảm, và lưới điện lại càng yếu hơn.
2. Lưới điện cũ kỹ hao hụt điện trên đường truyền
Phần lớn mạng truyền tải, tức các đường dây cao thế và máy biến áp đưa điện từ nhà máy đến các thị trấn, đã có tuổi đời hàng chục năm. Đường dây cũ mất năng lượng dưới dạng nhiệt, còn điện áp và tần số không ổn định có thể làm hỏng động cơ và đồ dùng ở đầu nhận. Ngay cả khi nhà máy đang chạy, một lượng lớn điện làm ra không bao giờ đến được bóng đèn.
3. Nguồn nhiên liệu giá rẻ từ nước ngoài cạn kiệt
Trong Chiến tranh Lạnh, Liên Xô cung cấp dầu và phụ tùng với điều kiện ưu đãi. Điều đó chấm dứt khi Liên Xô sụp đổ năm 1991. Sau này, các lệnh trừng phạt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc năm 2017 cấm Triều Tiên xuất khẩu than và đặt trần nhập khẩu sản phẩm dầu mỏ tinh chế. Lệnh cấm than cắt đi một nguồn ngoại tệ lớn, còn mức trần làm hẹp lượng nhiên liệu vốn có thể chạy máy phát điện.
4. Điện được phân phối theo thứ tự ưu tiên
Chút điện có được sẽ bị phân bổ. Bình Nhưỡng, các cơ sở quân sự và sản xuất vũ khí, các nhà máy chủ chốt, cùng những tượng đài và địa điểm gắn với giới lãnh đạo có ý nghĩa với nhà nước được cấp trước. Thị trấn và làng mạc ở các tỉnh nằm cuối hàng, và ở đó mất điện thường xuyên, kéo dài. Thứ tự ấy chính là hình mẫu bạn thấy từ quỹ đạo.
5. Ngay cả khi có điện, rất ít ánh sáng thoát lên trời
Vệ tinh thấy ánh sáng chiếu lên bầu trời: đèn đường, đèn pha ô tô, biển hiệu phát sáng, sân vận động chiếu sáng, các tòa nhà văn phòng. Triều Tiên có rất ít ô tô cá nhân, đèn đường thưa thớt và không có văn hóa quảng cáo đèn neon. Những nhà có điện thường chỉ thắp một bóng mờ, nên ngay cả một thị trấn có điện vẫn có thể trông tối khi nhìn từ độ cao 400 km.
Bình Nhưỡng so với nông thôn: ai được hưởng ánh sáng
Bình Nhưỡng là thành phố trưng bày. Được sống ở đó là một đặc quyền do nhà nước kiểm soát, gắn với công việc, vị thế trong đảng và songbun (성분), hệ thống phân loại lý lịch gia đình mà nhà nước dùng để xếp người dân theo mức độ trung thành chính trị. Thủ đô có nguồn cấp điện ổn định nhất, các khối chung cư mới nhất và những tượng đài được chiếu sáng mà du khách và truyền hình nhà nước hay giới thiệu. Ngay cả ở đây, theo lời những người đào tẩu và du khách nước ngoài, mất điện vẫn được ghi nhận rộng rãi. Sáng hơn, nhưng không có gì bảo đảm.
Đây là cách ánh sáng phân bố trên bản đồ:
| Địa điểm | Thấy gì về đêm từ vũ trụ | Vì sao |
|---|---|---|
| Bình Nhưỡng (평양) | Một cụm sáng gọn, thấy rõ | Được ưu tiên cấp điện trước, có các tòa nhà và tượng đài trưng bày, đèn đường nhiều hơn |
| Các thành phố tỉnh như Hamhung (함흥), Chongjin (청진), Sinuiju (신의주) | Những đốm mờ, đôi khi biến mất hoàn toàn | Ưu tiên thấp, mất điện kéo dài, ít đường được chiếu sáng |
| Làng quê và đồng ruộng | Gần như đen hoàn toàn | Nằm cuối hàng. Các hộ dân dùng ắc quy, nến và tấm pin mặt trời nhỏ |
| Các thành phố biên giới Trung Quốc, như Đan Đông bên kia sông Áp Lục | Vầng sáng rực, viền sắc nét | Lưới điện đô thị và đèn thương mại bình thường của Trung Quốc |
| Hàn Quốc, đặc biệt là Seoul và vùng phụ cận | Tấm thảm ánh sáng dày đặc kéo đến sát biên giới | Lưới điện ổn định, nhà cao tầng, giao thông đông đúc, biển hiệu sáng đèn |
| Các vùng biển quanh bán đảo | Những chấm sáng rải rác | Tàu cá dùng đèn công suất lớn để nhử mực, không phải đảo hay thị trấn |
Nếu bạn mới chỉ thấy ánh sáng Seoul từ dưới mặt đất, hướng dẫn những việc nên làm ở Seoul về đêm của chúng tôi cho thấy tấm thảm ánh sáng ấy trông ra sao ở tầm đường phố.
Lưới điện Triều Tiên đã ra nông nỗi này như thế nào
Tấm bản đồ tối không chỉ là hệ quả của một chính sách thất bại gần đây. Nó có gốc rễ trải qua cả một thế kỷ xây dựng, chiến tranh và mất đi những người đỡ đầu. Dưới thời Nhật cai trị, Nhật Bản xây các đập thủy điện lớn và công nghiệp nặng chủ yếu ở miền núi phía bắc, nên khi bán đảo bị chia cắt năm 1945, miền Bắc thực ra nắm phần lớn công suất phát điện. Bài giải thích của chúng tôi về Hàn Quốc dưới thời Nhật cai trị kể về giai đoạn này.
| Giai đoạn | Điều đã xảy ra | Tác động đến ánh sáng |
|---|---|---|
| 1910 đến 1945 | Nhật cai trị, xây đập thủy điện và công nghiệp, chủ yếu ở miền Bắc | Miền Bắc khởi đầu với phần lớn nhà máy điện của bán đảo |
| 1948 | Triều Tiên cắt nguồn điện từng truyền vào miền Nam | Hàn Quốc buộc phải tự xây nguồn phát điện |
| 1950 đến 1953 | Chiến tranh Triều Tiên. Nhà máy điện và đập bị ném bom | Lưới điện hư hại nặng và được xây lại với sự giúp đỡ của Liên Xô và Trung Quốc |
| 1991 | Liên Xô sụp đổ | Dầu bao cấp, phụ tùng và thị trường biến mất |
| Giữa đến cuối thập niên 1990 | Nạn đói, ở miền Bắc gọi là Cuộc hành quân gian khổ (고난의 행군) | Nhà máy ngừng hoạt động, lưới điện xuống cấp vì ít được bảo trì |
| 2011 | Phóng vệ tinh Suomi NPP mang cảm biến đêm VIIRS | Có thể chụp ảnh đêm sắc nét, đo lường được về bán đảo |
| 2014 | NASA công bố ảnh ISS Expedition 38 | Hình ảnh miền Bắc tối đen lan ra toàn cầu |
| 2017 | Trừng phạt của Liên Hợp Quốc cấm xuất khẩu than và đặt trần nhập khẩu sản phẩm dầu tinh chế | Ít ngoại tệ hơn và ít nhiên liệu hơn cho phát điện |
Một ý tưởng xuyên suốt tất cả những điều này: Juche (주체), hệ tư tưởng tự lực của nhà nước. Trên thực tế, tự lực nghĩa là dựa vào than và thủy điện trong nước, tránh phụ thuộc hàng nhập khẩu. Đó là lựa chọn hợp lý về mặt chính trị, nhưng khiến lưới điện phơi ra trước rủi ro khi thời tiết hay các mỏ có vấn đề.
Ánh sáng ban đêm nói gì về nền kinh tế Triều Tiên
Triều Tiên hầu như không công bố số liệu kinh tế đáng tin cậy. Vì vậy người ngoài phải tìm các chỉ báo gián tiếp, và ánh sáng ban đêm là một trong những chỉ báo được biết đến nhiều nhất. Các nhà kinh tế J. Vernon Henderson, Adam Storeygard và David Weil, trong một nghiên cứu được trích dẫn rộng rãi, đã chỉ ra rằng thay đổi về ánh sáng ban đêm từ vệ tinh đi theo thay đổi của sản lượng kinh tế, và phương pháp này hữu ích nhất ở nơi số liệu chính thức yếu hoặc không có. Triều Tiên là trường hợp điển hình.
Ánh sáng cho bạn biết vài điều. Đời sống kinh tế và đầu tư của nhà nước tập trung dày đặc ở thủ đô. Công nghiệp các tỉnh chạy thấp hơn nhiều so với công suất mà các nhà máy được xây để đạt tới. Và khoảng cách với cả hai nước láng giềng là rất lớn.
Muốn có ước tính chính thức, tài liệu tham chiếu tiêu chuẩn là ngân hàng trung ương Hàn Quốc, Ngân hàng Hàn Quốc (Bank of Korea), cơ quan công bố ước tính GDP của miền Bắc hằng năm. Hãy xem trang web chính thức của họ để có con số mới nhất thay vì tin các số liệu lặp đi lặp lại trên mạng.
Một ví dụ cụ thể: Sinuiju và Đan Đông
Để có phép so sánh rõ nhất, hãy phóng to vào sông Áp Lục ở biên giới tây bắc. Ở bờ Trung Quốc, Đan Đông hiện lên là một thành phố sáng, rõ nét. Ngay bên kia sông, Sinuiju, một trong những cửa ngõ thương mại chính của Triều Tiên, chỉ là một vệt mờ.
Các cây cầu nối hai thành phố, và một phần lớn thương mại hợp pháp của Triều Tiên với Trung Quốc đã đi qua đây. Trong trường hợp này, cùng một dòng sông, cùng thời tiết, cùng một lượt bay của vệ tinh. Biến số thật sự duy nhất là quốc gia, và độ chênh lệch về độ sáng cho thấy điều đó.
Những gì ánh sáng không đo được
Phần lớn hoạt động kinh tế của Triều Tiên diễn ra ban ngày và trong nhà. Jangmadang (장마당), các khu chợ phi chính thức và bán chính thức nở rộ sau nạn đói thập niên 1990 và nay nuôi sống phần lớn dân cư, không làm sáng bầu trời. Ruộng lúa, hầm mỏ và các xưởng nhỏ cũng vậy. Ánh sáng ban đêm chỉ đo việc chiếu sáng. Chúng là chỉ báo gián tiếp thô cho hoạt động kinh tế, không phải cuộc điều tra dân số.
Bức ảnh nổi tiếng bị hiểu sai như thế nào
Bức ảnh có sức mạnh vì trông như tự giải thích. Cũng chính vì thế người ta hay suy diễn quá xa. Sáu lỗi thường gặp:
- “Ở đó không ai có điện.” Sai. Điện có nhưng khan hiếm, bị phân phối theo ưu tiên và không ổn định. Nhiều hộ dùng ắc quy ô tô và tấm pin mặt trời nhỏ, chủ yếu cho đèn trong nhà, sạc điện thoại và xem TV.
- “Ảnh bị photoshop.” Bản gốc ISS năm 2014 là ảnh chụp thật. Một số phiên bản trên mạng xã hội đã bị chỉnh độ tương phản, khiến khác biệt bị phóng đại hoặc làm phẳng đi.
- “Vùng tối đó không có người.” Khoảng 25 triệu người sống trong vùng đen ấy. Bóng tối cho thấy thiếu điện, không phải thiếu người.
- “Độ sáng cho biết nơi đó giàu hay hạnh phúc đến đâu.” Thói quen chiếu sáng mỗi nơi một khác. Các nước có thu nhập tương đương vẫn có thể sáng rất khác nhau tùy vào đèn đường, mật độ đô thị và việc dùng ô tô. Hàn Quốc đặc biệt sáng vì rất nhiều người sống trong các khu chung cư cao tầng có đèn chiếu sáng.
- “Nó không bao giờ thay đổi.” Một bức ảnh là một đêm. Mây, ánh trăng, mùa và độ phơi sáng của máy ảnh đều làm kết quả thay đổi. Các ảnh tổng hợp nhiều năm mới cho thấy xu hướng thật, và chúng có dịch chuyển.
- “Những chấm ngoài biển là đảo.” Phần lớn là tàu cá bật đèn công suất lớn, một đặc điểm quen thuộc của ảnh đêm quanh Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản.
Những gì chúng ta biết và chưa biết
Những gì chúng ta biết
- Ảnh vệ tinh từ DMSP, VIIRS và ảnh chụp của phi hành gia đã cho thấy một Triều Tiên phần lớn tối đen trong nhiều thập niên.
- Lưới điện chủ yếu dựa vào thủy điện và than, cả hai đều dễ tổn thương trước thời tiết, thiết bị lão hóa và thiếu phụ tùng.
- Bình Nhưỡng được ưu tiên cấp điện. Các tỉnh và vùng nông thôn nhận ít hơn nhiều.
- Các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc thông qua năm 2017 cấm xuất khẩu than và đặt trần nhập khẩu sản phẩm dầu tinh chế.
- Theo các nhà nghiên cứu, người đào tẩu và du khách nước ngoài, các tấm pin mặt trời hộ gia đình đã lan rộng, nhưng chúng quá nhỏ và chủ yếu dùng trong nhà nên không hiện lên khi nhìn từ quỹ đạo.
Những gì chúng ta chưa biết
- Triều Tiên thực sự sản xuất và tiêu thụ bao nhiêu điện. Không có số liệu chính thức đáng tin cậy, và các ước tính bên ngoài dựa vào mô hình hóa.
- Bao nhiêu điện dành cho quân đội và các chương trình vũ khí so với hộ gia đình.
- Việc lách trừng phạt, như các vụ chuyển nhiên liệu trái phép trên biển do các nhóm chuyên gia Liên Hợp Quốc ghi nhận, bù đắp được đến đâu cho mức trần nhập khẩu.
- Những điểm sáng hơn trong ảnh gần đây phản ánh tăng trưởng kinh tế thật hay chỉ là việc chiếu sáng có chủ đích cho các dự án trưng bày.
Truyền thông nhà nước Triều Tiên, chủ yếu là Thông tấn xã Trung ương Triều Tiên (KCNA), giới thiệu đường chân trời rực đèn và các công trình mới của Bình Nhưỡng như bằng chứng của tiến bộ. Hãy coi đó là tuyên bố của nhà nước, và đối chiếu với dữ liệu vệ tinh độc lập. Sự thận trọng tương tự áp dụng cho cách thông tin lưu chuyển bên trong nước này, được nói đến trong bài của chúng tôi về việc Triều Tiên có internet không.
Cách tự xem Triều Tiên về đêm
Bạn không cần tài khoản nghiên cứu. Mọi thứ dưới đây đều miễn phí từ NASA.
- Tìm ảnh gốc năm 2014. Tìm trên Gateway to Astronaut Photography of Earth của NASA các ảnh Expedition 38 chụp bán đảo Triều Tiên về đêm.
- Mở bản đồ ánh sáng ban đêm. Trong NASA Worldview, thêm lớp VIIRS ban đêm hoặc lớp Black Marble rồi căn giữa vào bán đảo Triều Tiên.
- So sánh các năm. Dùng thanh trượt ngày của Worldview, hoặc các bài về Black Marble trên NASA Earth Observatory, để đặt cùng một khu vực cạnh nhau qua các năm khác nhau.
- Phóng to ba điểm thử. Bình Nhưỡng, cặp Sinuiju và Đan Đông trên sông Áp Lục, và vùng ngay phía bắc Seoul nơi ánh sáng dừng lại gần biên giới.
FAQ
Vì sao Triều Tiên tối đen như vậy về đêm?
Nước này không sản xuất đủ điện, lưới điện cũ hao hụt phần lớn lượng điện làm ra, và nguồn cấp được phân phối ưu tiên cho Bình Nhưỡng và các cơ sở trọng điểm trước. Triều Tiên cũng có rất ít ánh sáng ngoài trời như đèn đường, đèn pha ô tô và biển hiệu sáng đèn, nên ngay cả những nơi có điện cũng ít ánh sáng hướng lên trên.
Ảnh Triều Tiên về đêm có thật không?
Có. Phiên bản nổi tiếng là ảnh chụp thật do phi hành đoàn ISS Expedition 38 chụp ngày 30/1/2014 và được NASA công bố. Một số bản trên mạng đã bị cắt hoặc chỉnh màu, nên nếu muốn xem bản chưa chỉnh sửa, hãy so với bản gốc của NASA.
Bình Nhưỡng có điện suốt ngày không?
Đây là nơi có nguồn cấp ổn định nhất cả nước, nhưng mất điện ở đó vẫn được ghi nhận rộng rãi. Không có số liệu công khai đáng tin cậy cho biết thủ đô có điện chính xác bao nhiêu giờ mỗi ngày. Điều rõ ràng từ vệ tinh là nơi này sáng hơn hẳn mọi nơi khác ở miền Bắc.
Có nhìn thấy DMZ từ vũ trụ vào ban đêm không?
Không thấy như một đường riêng. DMZ (khu phi quân sự), dải đệm rộng 4 km giữa hai miền Triều Tiên, hiện lên như mép nơi ánh sáng của Hàn Quốc dừng lại và bóng tối của miền Bắc bắt đầu. Sự tương phản đánh dấu đường biên rõ hơn bất kỳ đặc điểm nào trên mặt đất.
Triều Tiên có sáng hơn qua các năm không?
Ở quy mô quốc gia, thay đổi là nhỏ. Phần lớn biến động xuất hiện quanh Bình Nhưỡng và một vài thị trấn biên giới, thương mại. Bạn có thể tự kiểm tra bằng cách so sánh các lớp Black Marble hoặc VIIRS của những năm khác nhau trong NASA Worldview.
Vì sao Hàn Quốc sáng hơn Triều Tiên nhiều như vậy?
Hàn Quốc có lưới điện quốc gia ổn định, dân cư đô thị dày đặc sống trong các chung cư cao tầng, giao thông đông và nhiều đèn thương mại. Hai nước khởi đầu với mức sống tương tự nhau trong những thập niên sau cuộc chiến thập niên 1950. Theo thời gian, hai nền kinh tế tách xa nhau, và bản đồ ánh sáng ban đêm cho thấy khoảng cách đã lớn đến mức nào.
Nên theo dõi gì tiếp về ánh sáng ban đêm của Triều Tiên
Một vài tín hiệu cho bạn biết nhiều hơn bất kỳ bức ảnh lan truyền nào:
- Các ảnh tổng hợp Black Marble mới của NASA. Dữ liệu năm mới là cách rõ nhất để biết miền Bắc có sáng lên không, và sáng ở đâu.
- Lượng mưa mùa hè. Vì thủy điện gánh phần lớn tải, một năm khô hạn có thể làm lưới điện mờ đi bất kể chính sách thế nào.
- Các quyết định trừng phạt tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Mọi thay đổi với lệnh cấm xuất khẩu than hay mức trần nhập khẩu nhiên liệu đều tác động trực tiếp đến sản xuất điện.
- Các dự án xây dựng ở Bình Nhưỡng. Những khu phố mới được chiếu sáng ở thủ đô có thể làm bản đồ sáng lên mà không thay đổi gì ở các tỉnh. Hãy đọc đó là đầu tư trưng bày, không phải tăng trưởng của cả nước.
- Ước tính GDP hằng năm của Triều Tiên do Ngân hàng Hàn Quốc công bố. Đây là thứ gần nhất với thước đo chính thức để đặt cạnh ánh sáng ban đêm. Hãy xem trang web chính thức của họ khi số liệu được công bố.
Một mẹo thực tế: khi bức ảnh 2014 xuất hiện trên bảng tin của bạn, hãy mở ảnh tổng hợp vệ tinh của năm gần nhất đặt cạnh nó. Nếu khoảng tối giữa Trung Quốc và Hàn Quốc vẫn còn đó, thì về căn bản chưa có gì thay đổi.
Bài liên quan
Nguồn k-korea.blog · eol.jsc.nasa.gov · worldview.earthdata.nasa.gov · earthobservatory.nasa.gov
Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.