22 phút đọc
Ngành bán dẫn Hàn Quốc được xây trên một canh bạc năm 1983: Samsung cam kết sản xuất DRAM, loại bộ nhớ làm việc có trong mọi máy tính và điện thoại, còn Hyundai thành lập công ty chip riêng. Bốn thập kỷ sau, Samsung Electronics và SK Hynix làm ra phần lớn chip nhớ của thế giới. Nếu bạn dùng laptop, smartphone hay đang nắm cổ phiếu một công ty AI, thì có một phần thứ bạn đang dựa vào xuất xưởng từ các nhà máy phía nam Seoul.
Bài viết này giải thích ngành được dựng lên thế nào, vì sao Hàn Quốc chọn chip nhớ chứ không phải chip logic, nhà nước và các chaebol (tập đoàn gia đình kiểm soát của Hàn Quốc) mỗi bên làm gì, chuỗi cung ứng vận hành ra sao và những rủi ro có thể làm nó đổ vỡ.
Điểm chính cần nhớ
- Người sáng lập Samsung là Lee Byung-chul công khai cam kết đưa tập đoàn vào DRAM năm 1983, và con chip DRAM 64K đầu tiên của Hàn Quốc ra đời ngay năm đó.
- Hai ông lớn của Hàn Quốc đều là hãng chip nhớ. Samsung Electronics và SK Hynix thống trị DRAM và NAND, còn TSMC của Đài Loan dẫn đầu mảng gia công chip theo đơn đặt hàng (foundry).
- Lợi thế của Hàn Quốc đến từ việc chi mạnh tay lúc giá chip lao dốc, khi đối thủ cắt giảm. Ở chip nhớ, thị phần được giành trong lúc suy thoái.
- Chip là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Hàn Quốc, nên một đợt chip nhớ ế ẩm trên toàn cầu sẽ đồng thời đánh vào cán cân thương mại, đồng won và thị trường chứng khoán nước này.
Vì sao Hàn Quốc thống trị chip nhớ, gói trong một đoạn
Chip nhớ gần như là hàng hóa đại trà. Một con DRAM của hãng này thường thay được cho con của hãng khác, nên người mua chọn theo giá và nguồn cung. Kẻ thắng là bên xây được nhà máy tiên tiến nhất trước, nâng được tỷ lệ chip đạt chuẩn (yield, tức phần trăm chip hoạt động tốt trên mỗi tấm wafer) và sống sót qua các đợt giá sụp. Điều đó đòi hỏi vốn khổng lồ, sự kiên nhẫn và sẵn sàng thua lỗ nhiều năm. Các tập đoàn Hàn Quốc có đủ cả ba, cộng thêm một chính phủ xem chip là dự án quốc gia.
Chip logic, như bộ xử lý do Apple hay Nvidia thiết kế, là một cuộc chơi khác. Khâu thiết kế trải ra hàng nghìn công ty, còn khâu sản xuất dồn về TSMC. Hàn Quốc chọn mảng mà quy mô và kỷ luật sản xuất quan trọng hơn một hệ sinh thái dày đặc các hãng thiết kế, và họ đã đánh ván bài này rất tốt.
Samsung và Hyundai đặt cược vào DRAM những năm 1980 như thế nào?
Samsung bước vào bán dẫn từ thập niên 1970 bằng việc mua lại một hãng chip nhỏ của Hàn Quốc, nhưng chính tuyên bố tháng 2 năm 1983 tại Tokyo của Lee Byung-chul, người sáng lập Samsung, mới định hình con đường. Samsung sẽ làm chip nhớ VLSI (tích hợp quy mô rất lớn, tức chip có hàng trăm nghìn transistor). Nhiều người trong và ngoài Hàn Quốc cho đó là liều lĩnh. Các hãng Nhật và Mỹ nắm thị trường, còn Hàn Quốc hầu như chưa có bí quyết công nghệ.
Samsung vẫn hành động rất nhanh. Họ mua giấy phép thiết kế, tuyển các kỹ sư Hàn Quốc từng học và làm việc ở Mỹ, rồi dựng dây chuyền sản xuất tại Giheung, phía nam Seoul, với tốc độ khiến đối thủ ngạc nhiên. Cũng trong năm đó, Hyundai lập Hyundai Electronics, còn Goldstar (nay là LG) cũng lấn sang chip.
Vì sao thời điểm ấy lại thuận lợi?
Giữa thập niên 1980 là giai đoạn khốc liệt với chip nhớ. Giá sụp mạnh, những người mới vào cuộc của Hàn Quốc thua lỗ nặng.
Hai thay đổi bên ngoài đã giúp họ. Thỏa thuận bán dẫn Mỹ-Nhật năm 1986 buộc các hãng Nhật ngừng bán dưới giá vốn, nhờ đó giá nhích lên và các nhà sản xuất Hàn Quốc có chỗ thở. Các công ty PC của Mỹ cũng muốn có nguồn chip nhớ thứ hai không phải của Nhật. Hàn Quốc đã đáp ứng.
Đến đầu thập niên 1990, Samsung trở thành nhà sản xuất DRAM lớn nhất thế giới, và giữ vị trí ấy trong phần lớn thời gian kể từ đó.
Hàn Quốc giành thế thống trị chip nhớ trong thập niên 1990 và 2000 ra sao?
Các hãng chip Hàn Quốc học sớm một bài học rồi lặp lại: đầu tư mạnh nhất đúng lúc giá tệ nhất. Chip nhớ chạy theo chu kỳ gắt. Cầu tăng vọt, ai cũng xây nhà máy, nguồn cung tràn ngập thị trường, giá sụp, người yếu hơn rút lui. Samsung cứ chi tiền xuyên qua các đợt sụp đó và lần nào cũng thoát ra với thị phần lớn hơn và công nghệ mới hơn.
Cuộc hợp nhất đã sinh ra SK Hynix
Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 buộc Hàn Quốc tái cơ cấu các chaebol. Trong một thương vụ hoán đổi do chính phủ môi giới, gọi là “Big Deal”, mảng chip của LG được sáp nhập vào Hyundai Electronics năm 1999. Công ty hợp nhất gánh nợ khổng lồ, được tách khỏi tập đoàn Hyundai và đổi tên thành Hynix năm 2001, rồi trải qua một đợt giải cứu dài do các chủ nợ dẫn dắt. SK Group, tập đoàn năng lượng và viễn thông, mua lại công ty năm 2012, và nó trở thành SK Hynix.
Ở nước ngoài, các chu kỳ này đã xóa sổ hoặc buộc các đối thủ sáp nhập. Qimonda của Đức phá sản năm 2009 và Elpida của Nhật năm 2012 (sau đó được Micron mua lại). Sang thập niên 2010, DRAM chỉ còn ba nhà sản xuất lớn: Samsung, SK Hynix và Micron của Mỹ. Hai trong ba là người Hàn.
Từ DRAM sang NAND và HBM
Hàn Quốc lặp lại công thức ở NAND flash, loại bộ nhớ lưu trữ trong điện thoại và ổ SSD, nơi Samsung cũng trở thành nhà sản xuất lớn nhất. Chương mới nhất là HBM (bộ nhớ băng thông cao, các chồng chip DRAM xếp dọc rồi đặt cạnh bộ xử lý AI). SK Hynix đặt cược sớm vào HBM và được nhiều nguồn tin cho là nhà cung cấp chính cho các chip tăng tốc AI của Nvidia. Bài giải thích của chúng tôi về bộ nhớ HBM là gì và vì sao SK Hynix làm ra nó đi qua công nghệ này từng bước.
Chính phủ Hàn Quốc và các chaebol đóng vai trò gì?
Một cách kể phổ biến cho rằng nhà nước Hàn Quốc đã xây nên ngành chip. Chỉ đúng một nửa. Chính phủ đặt hướng đi và hạ chi phí, nhưng tiền và rủi ro phần lớn đến từ các chaebol.
Nhà nước đã làm gì
- Điều phối nghiên cứu. Từ giữa đến cuối thập niên 1980, viện nghiên cứu nhà nước ETRI (Viện Nghiên cứu Điện tử và Viễn thông) chạy các dự án chung với Samsung, Goldstar và Hyundai để phát triển DRAM 4 megabit và các thế hệ sau, chia sẻ chi phí và nhân tài.
- Vốn rẻ và ưu đãi thuế. Các khoản vay theo chính sách, tín dụng thuế cho đầu tư và hỗ trợ khu công nghiệp làm giảm chi phí xây nhà máy.
- Kỹ sư. Chi mạnh cho các trường đại học khoa học và kỹ thuật như KAIST tạo ra nguồn sinh viên tốt nghiệp đều đặn.
- Hạ tầng. Điện, nước và đất cho các cụm như Giheung, Hwaseong, Pyeongtaek và Icheon ở tỉnh Gyeonggi.
Các chaebol đã làm gì
Quyền kiểm soát của gia đình cho phép người sáng lập đặt cược theo thập kỷ mà không phải lo lợi nhuận quý sau. Lãi từ các mảng khác (điện tử, xây dựng, thương mại) có thể bù cho nhiều năm lỗ chip. Các tập đoàn còn tự nắm khách hàng của mình: điện thoại, TV và PC của Samsung cho bộ phận chip nhớ một người mua có sẵn.
Cái giá là sự tập trung. Một phần lớn ngành phụ thuộc vào hai công ty, và quyết định của họ làm rung chuyển cả nền kinh tế. Muốn so sánh hai bên cạnh nhau, hãy đọc Samsung vs SK Hynix: 5 điểm khác biệt.
Ngành bán dẫn Hàn Quốc, từ tấm wafer đến chiếc điện thoại
Sức mạnh của Hàn Quốc tập trung ở một mắt xích trong chuỗi dài. Biết chỗ nào họ mạnh và chỗ nào phải nhờ người khác sẽ giải thích được phần lớn các rủi ro.
| Khâu trong chuỗi | Việc diễn ra ở đây | Vị thế của Hàn Quốc | Ai khác quan trọng |
|---|---|---|---|
| Công cụ thiết kế chip và IP | Phần mềm và bản thiết kế được cấp phép để thiết kế chip | Nhỏ | Các hãng Mỹ thống trị; Arm (Anh) cho thiết kế bộ xử lý |
| Thiết bị | Máy quang khắc, khắc ăn mòn, lắng đọng | Nhà cung cấp nội địa đang lớn dần, nhưng các máy then chốt vẫn nhập khẩu | ASML (Hà Lan) với quang khắc EUV; các hãng thiết bị Mỹ và Nhật |
| Vật liệu | Wafer, chất cản quang, khí đặc chủng và hóa chất | Một phần sản xuất trong nước, vẫn phụ thuộc Nhật ở một số hạng mục độ tinh khiết cao | Các hãng hóa chất Nhật |
| Sản xuất chip nhớ | Làm DRAM, NAND và HBM trong nhà máy | Dẫn đầu thế giới (Samsung, SK Hynix) | Micron (Mỹ), Kioxia (Nhật), các hãng Trung Quốc mới nổi |
| Foundry (gia công chip logic theo đơn đặt hàng) | Sản xuất chip do công ty khác thiết kế | Samsung đứng thứ hai, cách khá xa | TSMC (Đài Loan) dẫn đầu với cách biệt lớn |
| Đóng gói và kiểm thử | Xếp chồng, kết nối và kiểm tra chip thành phẩm | Mạnh ở chip nhớ, sống còn với HBM | Đài Loan và Đông Nam Á cho nhiều loại chip logic |
Một ví dụ cụ thể: một máy chủ AI
Lấy một máy chủ AI làm ví dụ. Bộ xử lý được thiết kế ở California, sản xuất tại TSMC ở Đài Loan, và được bao quanh bởi các chồng HBM nhiều khả năng do SK Hynix làm ở Icheon hoặc Cheongju, hoặc do Samsung hay Micron làm. Những cỗ máy in ra các chip nhớ ấy phần lớn đến từ Hà Lan, Mỹ và Nhật. Hàn Quốc nắm chip nhớ. Họ không nắm cả chuỗi.
Chip nhớ và foundry: Hàn Quốc dẫn đầu ở đâu, tụt lại ở đâu?
Từ thập niên 2010, Samsung nhận ra chỉ làm chip nhớ là chưa đủ. Họ mở rộng mảng foundry để cạnh tranh với TSMC giành đơn của các hãng thiết kế chip, và đang xây một nhà máy ở Taylor, Texas. Tiến độ khó hơn nhiều so với chip nhớ, vì khách hàng foundry cần một đối tác đáng tin, một thư viện công cụ thiết kế dày và một nhà cung cấp không đồng thời là đối thủ. Samsung tự làm bộ xử lý cho điện thoại của mình, điều mà một số khách hàng xem là xung đột lợi ích.
SK Hynix thì giữ trọng tâm vào chip nhớ, và làn sóng AI đã thưởng cho sự tập trung đó. Sự đối lập này là một bài học hay: mô hình của Hàn Quốc hiệu quả nhất ở nơi quy mô sản xuất quyết định người thắng.
Rủi ro lớn nhất với ngành chip Hàn Quốc là gì?
Chu kỳ của chip nhớ
Lợi nhuận chip nhớ dao động rất mạnh. Một năm kỷ lục có thể nối tiếp bằng thua lỗ chỉ sau vài tháng khi nguồn cung đuổi kịp nhu cầu. Vì chip là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Hàn Quốc, chu kỳ này đi thẳng vào GDP, đồng won và KOSPI (chỉ số chứng khoán chính của Hàn Quốc).
Địa chính trị và kiểm soát xuất khẩu
Trung Quốc vừa là khách hàng khổng lồ, vừa là nơi đặt nhà máy của Samsung và SK Hynix. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đối với thiết bị sản xuất chip tiên tiến sang Trung Quốc buộc các công ty Hàn Quốc phải vận hành nhà máy ở đó theo những thỏa thuận đặc biệt. Bất kỳ đợt siết chặt nào cũng tác động trực tiếp tới họ.
Các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng
Năm 2019, Nhật Bản siết quy định xuất khẩu đối với ba vật liệu mà các hãng chip Hàn Quốc sử dụng: chất cản quang, hydro florua độ tinh khiết cao và polyimide florua hóa. Sản xuất không dừng lại, nhưng sự việc thúc đẩy Hàn Quốc phát triển nhà cung cấp trong nước và đa dạng hóa nguồn hàng. Sự phụ thuộc vào một vài hãng thiết bị nước ngoài, trước hết là ASML, vẫn còn đó.
Nhân lực, điện năng và Triều Tiên
Tỷ lệ sinh thấp của Hàn Quốc đe dọa nguồn kỹ sư trong tương lai, còn các nhà máy mới cần lượng điện và nước khổng lồ, vì vậy các cuộc tranh luận về siêu cụm Yongin dự kiến chủ yếu xoay quanh đường dây điện và đường ống nước. Các nhà máy cũng nằm trong tầm với của biên giới liên Triều, một rủi ro nhà đầu tư từ lâu đã tính vào giá; hướng dẫn của chúng tôi về những khác biệt giữa Triều Tiên và Hàn Quốc cung cấp bối cảnh.
Đối thủ của ngành chip Hàn Quốc là ai?
- Micron (Mỹ): nhà sản xuất DRAM lớn thứ ba và là đối thủ về HBM, được hậu thuẫn bởi chính sách công nghiệp của Mỹ.
- TSMC (Đài Loan): không phải đối thủ về chip nhớ, nhưng là chuẩn mực của foundry và là đối tác quan trọng trong đóng gói HBM với bộ xử lý AI.
- Các hãng chip nhớ Trung Quốc: CXMT ở DRAM và YMTC ở NAND, được nhà nước Trung Quốc hỗ trợ. Việc họ trỗi dậy ở dòng chip cũ, rẻ hơn là áp lực dài hạn mà Hàn Quốc dõi theo sát nhất.
- Kioxia (Nhật): nhà sản xuất NAND lớn.
Mô típ này quen thuộc. Hàn Quốc từng giành chip nhớ từ tay Nhật bằng cách đầu tư vượt họ trong những đợt suy thoái. Trung Quốc giờ đang thử một phiên bản của chính kịch bản đó, với nguồn vốn nhà nước còn sâu hơn.
Các ông lớn chip làm gì trên thị trường tuần này?
Cổ phiếu chip Hàn Quốc bật mạnh sau một đợt giảm sâu. Theo dữ liệu của Yahoo Finance tính đến ngày 10 tháng 11 năm 2026, SK Hynix đóng cửa ở mức 1.193.000 won, tăng 5,02% trong ngày nhưng giảm 25,67% trong một tháng, còn Samsung Electronics đóng cửa ở 196.800 won, tăng 3,63% trong ngày và giảm 21,44% trong một tháng. KOSPI tăng 3,19% lên 5.178,99, vẫn thấp hơn 18,88% so với một tháng trước. Chỉ số bán dẫn Philadelphia của Mỹ tăng 6,85% vào ngày 9 tháng 11.
KED Global đưa tin rằng chứng khoán Hàn Quốc hồi phục khi các ông lớn chip dẫn dắt đà tăng, theo sau đợt tăng của cổ phiếu công nghệ Mỹ. WSJ đưa tin rằng SK Hynix dự kiến hoàn trả cho cổ đông 75 tỷ USD sau kết quả kinh doanh đột phá. Tờ Hankyoreh đặt câu hỏi liệu một vụ bê bối tại Nvidia có thể làm rung chuyển ngành bán dẫn Hàn Quốc hay không, còn THE ELEC đưa tin rằng các quan hệ hợp tác của Hàn Quốc với Nvidia vẫn đang được triển khai. Chi tiết câu chuyện này vẫn đang diễn biến, nên hãy đọc các bài gốc trước khi rút ra kết luận.
Điều độc giả ở nước ngoài cần nhớ: cổ phiếu chip Hàn Quốc hiện chạy theo xu hướng AI toàn cầu, đôi lúc biến động mạnh hơn cả cổ phiếu chip Mỹ. Đây không phải lời khuyên đầu tư.
FAQ
Vì sao Hàn Quốc làm chip bán dẫn giỏi đến vậy?
Hàn Quốc tập trung vào chip nhớ, mảng mà quy mô sản xuất và tốc độ quyết định người thắng. Samsung và SK Hynix chi mạnh tay xuyên qua các đợt giá sụp trong khi đối thủ cắt giảm, và chính phủ hỗ trợ họ bằng các dự án nghiên cứu, ưu đãi thuế, hạ tầng và đào tạo kỹ sư.
Hàn Quốc có sản xuất nhiều chip nhất thế giới không?
Hàn Quốc dẫn đầu về chip nhớ (DRAM và NAND), chứ không phải mọi loại chip. TSMC của Đài Loan sản xuất phần lớn chip logic tiên tiến của thế giới theo đơn đặt hàng. Câu hỏi nước nào làm ra “nhiều chip nhất” còn tùy bạn tính loại chip nào.
Samsung và SK Hynix khác nhau thế nào?
Samsung Electronics là tập đoàn khổng lồ làm chip nhớ, chip foundry, điện thoại, TV và đồ gia dụng. SK Hynix, thuộc SK Group, gần như chỉ làm chip nhớ và được nhiều nguồn tin cho là nhà cung cấp HBM hàng đầu cho chip AI.
Chaebol là gì và vì sao nó quan trọng với ngành chip?
Chaebol là tập đoàn kinh doanh lớn của Hàn Quốc do một gia đình sáng lập kiểm soát, như Samsung hay SK. Quy mô và quyền kiểm soát dài hạn của gia đình cho phép họ đầu tư chip theo thập kỷ, điều mà một công ty nhỏ hơn không đủ tiền hay sức bền để làm.
Người nước ngoài đầu tư vào các công ty chip Hàn Quốc bằng cách nào?
Samsung Electronics và SK Hynix niêm yết trên Sàn giao dịch Hàn Quốc (Korea Exchange), và một số công ty môi giới quốc tế cho phép giao dịch cổ phiếu Hàn Quốc. Các quỹ và ETF tập trung vào Hàn Quốc hoặc bán dẫn thường nắm cả hai. Hãy kiểm tra với công ty môi giới của bạn và trang danh mục chính thức của từng quỹ, và lưu ý đây không phải lời khuyên đầu tư.
Trung Quốc có thể đuổi kịp Hàn Quốc về chip nhớ không?
Các hãng Trung Quốc như CXMT và YMTC đã lớn nhanh nhờ hỗ trợ của nhà nước, nhất là ở các sản phẩm kém tiên tiến hơn. Hàn Quốc vẫn dẫn đầu ở tuyến công nghệ cao nhất, kể cả HBM, nhưng kiểm soát xuất khẩu của Mỹ và trợ cấp của Trung Quốc khiến đây là cuộc đối đầu đáng theo dõi nhất.
Cần theo dõi gì tiếp theo ở ngành chip Hàn Quốc?
Có bốn điều. Thứ nhất, giá chip nhớ và kết quả hằng quý của Samsung Electronics và SK Hynix, được công bố trên trang quan hệ nhà đầu tư của hai công ty, cho thấy nhu cầu AI đứng sau HBM có giữ vững hay không. Thứ hai, các bài theo dõi tiếp về câu chuyện Nvidia mà Hankyoreh và THE ELEC đã đưa tin, vì Nvidia là khách hàng đơn lẻ lớn nhất của HBM Hàn Quốc.
Thứ ba, mọi thay đổi trong kiểm soát xuất khẩu thiết bị sản xuất chip của Mỹ sang Trung Quốc, nơi cả hai công ty Hàn Quốc đều có nhà máy. Thứ tư, tiến độ cấp điện và nước cho cụm Yongin, yếu tố quyết định Hàn Quốc có thể thêm công suất nhanh đến đâu. Để có bức tranh cấp công ty, hãy bắt đầu với bài so sánh Samsung vs SK Hynix của chúng tôi.
Bài liên quan
Nguồn k-korea.blog · news.google.com
Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.