23 phút đọc
Người Hàn cúi chào để thể hiện sự tôn trọng, với 3 mức cúi tùy theo tuổi tác và vị thế của người đối diện. Một cái cúi chào, gọi là insa (인사) (cũng là từ người Hàn dùng cho mọi lời chào), gói cả xin chào, cảm ơn và xin lỗi vào một động tác. Nếu bạn đến du lịch, một cái gật đầu nhẹ kèm một câu lịch sự là đủ cho gần như mọi tình huống.
Thói quen này có từ nhiều thế kỷ trước, bắt nguồn từ phép ứng xử Nho giáo vốn xếp hạng các mối quan hệ theo tuổi tác và địa vị. Vì vậy một người 25 tuổi sẽ cúi thấp hơn khi chào bà cụ so với khi chào bạn cùng lớp, và du khách nắm được những điều cơ bản sẽ được lòng người ta thật sự ở cửa hàng, nhà nghỉ hay văn phòng.
Điểm chính
- Gật đầu nhẹ khoảng 15 độ là đủ cho cửa hàng, khách sạn, taxi và hàng xóm. Phần lớn du khách không cần cúi sâu hơn.
- Ai nhỏ tuổi hơn hoặc vị trí thấp hơn thì cúi trước, và giữ tư thế cúi lâu hơn một nhịp.
- Keunjeol (큰절, đại lễ) là cúi lạy chạm sàn. Nó dành cho Seollal, đám cưới và nghi lễ cúng tổ tiên, nên đừng dùng để chào hỏi.
- Khi bắt tay người lớn tuổi, hãy để họ đưa tay trước, rồi dùng hai tay hoặc đặt tay trái lên cẳng tay phải.
Vì sao người Hàn cúi chào? Gốc rễ Nho giáo
Câu trả lời ngắn gọn là Nho giáo, hệ thống đạo đức xây dựng trên lời dạy của triết gia Trung Hoa Khổng Tử. Dưới triều Joseon (1392 đến 1910), triều đại quân chủ cuối cùng của Hàn Quốc, nhà nước chọn Tân Nho giáo làm hệ tư tưởng chính thống. Điều đó đồng nghĩa với việc có quy tắc ứng xử cho mọi mối quan hệ: vua và dân, cha mẹ và con cái, vợ và chồng, người lớn và người nhỏ, bạn bè với nhau. Tất cả gộp lại gọi là Ngũ luân (오륜, oryun).
Cái cúi chào làm các mối quan hệ ấy hiện ra trước mắt. Bạn cúi sâu đến đâu, ai chào trước và giữ bao lâu đều cho cả căn phòng biết vị trí của mỗi người. Ngữ pháp tiếng Hàn cũng mã hóa đúng ý tưởng đó. Lối nói kính ngữ, jondaetmal (존댓말), đổi đuôi động từ tùy theo người bạn đang nói chuyện, còn cái cúi chào là sự lịch sự ấy được thể hiện bằng cơ thể.
Vì sao tuổi tác quan trọng đến vậy trong lời chào của người Hàn
Tuổi tác vẫn quyết định mức độ trang trọng mặc định ở Hàn Quốc. Người Hàn thường tìm hiểu rất sớm ai lớn tuổi hơn, vì điều đó quyết định ai dùng kính ngữ và ai cúi chào trước. Từ đó mới có cặp từ quen thuộc trên phim: sunbae (선배, tiền bối) và hoobae (후배, hậu bối), cùng các từ chỉ quan hệ khác mà bài các từ tiếng Hàn trong phim Hàn đã giải thích.
Ngày nay người Hàn còn cúi chào không?
Có, hằng ngày. Nhân viên văn phòng gật đầu với đồng nghiệp trong thang máy, học sinh cúi chào thầy cô, nhân viên cửa hàng cúi chào khách và cháu cúi chào ông bà. Bạn thân cùng tuổi thường chỉ vẫy tay hoặc nói hi, nên cái cúi chào chủ yếu dành cho người ngoài vòng thân thiết hoặc người hơn mình về tuổi và vị thế. Giới trẻ đã bớt trang trọng trong những dịp thân mật, nhưng thói quen này chưa hề biến mất.
3 kiểu cúi chào thường ngày ở Hàn Quốc và khi nào dùng
Sách hướng dẫn phép tắc Hàn Quốc thường mô tả ba kiểu cúi chào khi đứng, cộng thêm hai trường hợp đặc biệt mà bạn sẽ thấy trên truyền hình và trong các dịp gia đình. Các góc độ dưới đây là con số thường được dạy. Chỉ là hướng dẫn, nên không ai mang thước đo góc ra đo cả.
| Kiểu cúi | Tên tiếng Hàn | Cúi sâu cỡ nào | Người Hàn dùng khi nào | Du khách có nên dùng? |
|---|---|---|---|---|
| Gật đầu | 목례 (mongnye) | Khoảng 15 độ, hoặc chỉ đầu và vai | Gặp người quen thoáng qua, thang máy, cửa hàng, cảm ơn chuyện nhỏ | Có, dùng thoải mái |
| Cúi chào chuẩn | 보통례 (botongnye) | Khoảng 30 độ từ eo | Gặp ai đó lần đầu, chào người lớn tuổi, thầy cô hoặc chủ nhà | Có, khi gặp bố mẹ bạn bè hoặc chủ nhà |
| Cúi sâu | 정중례 (jeongjungnye) | Khoảng 45 độ, giữ lâu hơn | Xin lỗi chân thành, cảm ơn một ơn lớn, nghi lễ trang trọng | Hiếm khi, chỉ khi xin lỗi hoặc cảm ơn thật sự sâu sắc |
| Cúi kiểu gập (folder) | 폴더인사 (poldeo insa) | Gần 90 độ, người gập lại như cái thư mục | Nghệ sĩ chào khán giả, dịch vụ rất trang trọng, lời xin lỗi công khai | Không, du khách làm vậy trông như diễn kịch |
| Đại lễ | 큰절 (keunjeol) | Quỳ, cúi sát xuống sàn | Seollal, đám cưới, nghi lễ cúng tổ tiên | Chỉ khi một gia đình Hàn mời bạn cùng tham gia |
Với du khách, cái gật đầu gánh khoảng 90 phần trăm công việc. Hãy dùng kiểu cúi chào chuẩn 30 độ khi gặp người mà thiện cảm của họ quan trọng với bạn, chẳng hạn gia đình chủ nhà, bố mẹ của một người bạn hoặc đối tác làm ăn.
Cách cúi chào ở Hàn Quốc, từng bước một
Một cái cúi chào chuẩn kiểu Hàn xuất phát từ eo và được thực hiện khi đứng yên. Đây là phiên bản chuẩn gồm 5 bước:
- Dừng lại. Vừa đi vừa cúi trông vội vàng. Đứng hai chân khép sát.
- Đặt tay. Để tay thẳng sát hai bên người, hoặc đan nhẹ trước bụng.
- Nhìn rồi mới cúi. Nhìn vào mắt người đối diện một thoáng, rồi gập người từ eo, lưng thẳng, ánh mắt hạ xuống sàn.
- Giữ và nói. Dừng khoảng một giây trong lúc nói lời chào, chẳng hạn annyeonghaseyo.
- Đứng lên chậm rãi. Nếu đối phương lớn tuổi hơn, hãy để họ đứng lên trước, hoặc ít nhất đừng bật dậy sớm hơn họ.
Đặt tay thế nào khi cúi chào
Trẻ em Hàn học baekkop insa (배꼽인사), kiểu chào rốn, hai tay đặt ngay trên bụng. Tư thế tay trang trọng trong các nghi lễ gọi là gongsu (공수), một tay đặt lên tay kia trước người. Theo cách thường được dạy, nam đặt tay trái lên trên còn nữ đặt tay phải, và thứ tự này đảo ngược trong đám tang. Du khách không cần biết điều này. Tay thả sát hai bên người lúc nào cũng ổn.
Gật đầu hay cúi từ eo: kiểu nào mới đúng?
Chỉ hạ đầu và vẫn nhìn người kia là cách chào một người ngang hàng mà bạn gặp mỗi ngày. Với người lớn tuổi, chủ nhà hoặc người bạn muốn cảm ơn cho tử tế, hãy gập từ eo. Chỉ gật đầu nhanh với người lớn tuổi có thể bị cho là qua loa.
Keunjeol (큰절) là gì, cái đại lễ dịp Seollal và đám cưới?
Keunjeol là cái lạy chạm sàn, hình thức tôn kính sâu nhất trong phép tắc Hàn Quốc. Nó chỉ dành cho người lớn trong gia đình, tổ tiên và một vài dịp trọng đại trong đời. Bạn gần như không bao giờ thấy nó ngoài đường, và dùng nó để chào hỏi sẽ trông rất lạ.
Sebae: lạy chúc Tết ông bà
Sáng ngày Seollal (설날, Tết Âm lịch), con cháu thực hiện sebae (세배), một cái keunjeol dành cho bố mẹ và ông bà. Họ nói saehae bok mani badeuseyo (새해 복 많이 받으세요), nghĩa đại ý là chúc năm mới nhận được thật nhiều phúc lành. Người lớn đáp lại bằng vài lời dặn dò và đưa sebaetdon (세뱃돈), tiền mừng tuổi. Cẩm nang Seollal của chúng tôi kể nốt phần còn lại của ngày lễ, từ món canh bánh gạo tteokguk đến kỳ nghỉ 3 ngày.
Keunjeol được thực hiện thế nào
Cách làm khác nhau giữa nam và nữ, và hơi khác nhau giữa các gia đình và vùng miền. Theo phiên bản thường được dạy, nam giới chắp hai tay ngang trán, quỳ xuống, đặt tay xuống sàn rồi hạ đầu về phía hai tay, sau đó đứng dậy. Phụ nữ, thường mặc hanbok (한복, trang phục truyền thống Hàn Quốc), đưa hai tay đã chắp lên ngang trán, quỳ hoặc ngồi xuống, cúi người về phía trước rồi đứng lên. Mỗi gia đình thường tự chỉ cho con cháu cách của nhà mình, nên không có một vũ đạo nào là đúng duy nhất.
Pyebaek: nghi lễ cúi lạy trong đám cưới Hàn Quốc
Sau nhiều đám cưới hiện đại là pyebaek (폐백), một nghi lễ truyền thống nhỏ hơn, nơi cô dâu chú rể mặc hanbok làm keunjeol với gia đình nhà trai. Ngày nay gia đình nhà gái cũng thường tham dự. Theo truyền thống, cha mẹ tung quả chà là và hạt dẻ để cặp đôi hứng vào váy cô dâu, một lời cầu chúc có con. Khách mời thường đứng xem chứ không tham gia.
Lễ cúng tổ tiên và đám tang
Những gia đình giữ charye (차례), lễ cúng tổ tiên vào Seollal và Chuseok (추석, Tết Trung thu), sẽ cúi lạy tổ tiên trước mâm cỗ. Ở nhà tang lễ Hàn Quốc, người đến viếng thường cúi lạy hai lần trước di ảnh người đã mất rồi chào đáp lễ với người chủ tang. Nếu bạn không thoải mái khi lạy xuống sàn, một cái cúi chào trang nghiêm khi đứng vẫn được chấp nhận. Hãy nhìn người đứng trước bạn và làm theo.
Cúi chào và bắt tay ở Hàn Quốc: vì sao hai tay lại quan trọng
Bắt tay là chuyện bình thường trong kinh doanh ở Hàn Quốc và ngày càng phổ biến giữa bạn bè, thường đi kèm một cái cúi nhẹ. Điều khác biệt là cách dùng tay. Ở Hàn Quốc, dùng hai tay chính là phiên bản bằng cơ thể của lối nói lịch sự.
Cách bắt tay một người Hàn lớn tuổi
- Để họ đưa tay trước. Người lớn hơn đưa tay ra, người nhỏ hơn đón lấy.
- Thêm bàn tay thứ hai. Hoặc dùng cả hai tay nâng bàn tay họ, hoặc chạm tay trái vào cẳng tay hay cổ tay phải của mình trong lúc bắt.
- Gật đầu khi bắt tay. Kết hợp cái bắt tay với một cái cúi nhẹ.
- Giữ lực nhẹ nhàng. Cái siết chặt, lắc mạnh kiểu Mỹ có thể bị cảm thấy hung hăng. Lực vừa phải và đều là đủ.
Đưa và nhận đồ bằng hai tay
Quy tắc tương tự áp dụng cho mọi thứ bạn trao đi. Danh thiếp, gọi là myeongham (명함), quà tặng và giấy tờ đều được đưa và nhận bằng hai tay, hoặc bằng tay phải trong khi tay trái đỡ bên dưới. Khi nhận danh thiếp, hãy nhìn nó một lúc và đặt lên bàn trước mặt thay vì nhét ngay vào túi. Ở quầy thanh toán, đưa thẻ hoặc tiền mặt theo cách này là một phép lịch sự nhỏ mà nhân viên để ý. Bài cách thanh toán ở Hàn Quốc của chúng tôi nói rõ phần thanh toán.
Trong bữa ăn, cùng một logic ấy định hình cách uống rượu. Người nhỏ tuổi rót rượu cho người lớn bằng hai tay, cầm ly bằng hai tay khi được rót, và thường hơi quay đầu sang một bên khi uống trước mặt người lớn tuổi.
Người nước ngoài có nên cúi chào ở Hàn Quốc? Khi nào du khách nên cúi
Có, nhưng nhẹ nhàng thôi. Không ai mong một người nước ngoài làm đúng từng chi tiết, và một cái gật đầu chân thành được đón nhận hơn nhiều so với màn cúi cầu kỳ nhưng sai. Mấu chốt là phù hợp với tình huống.
Ở cửa hàng, quán cà phê và nhà hàng
Nhân viên thường chào bạn bằng eoseo oseyo (어서 오세요), nghĩa là xin mời vào, kèm một cái cúi nhẹ. Bạn gật đầu đáp lại. Khi ra về, gật đầu thêm lần nữa và nói gamsahamnida. Bạn không cần cúi chào mọi nhân viên đi ngang qua bàn mình.
Ở khách sạn, nhà nghỉ hoặc trên taxi
Gật đầu khi nhận phòng, thêm một cái khi cảm ơn chủ nhà, và một cái với tài xế taxi khi xuống xe là quá đủ. Những nhà nghỉ nhỏ do gia đình quản lý thường để ý và trân trọng điều này hơn các khách sạn lớn.
Khi gặp bố mẹ của một người bạn Hàn
Đây là lúc dùng kiểu cúi chào chuẩn 30 độ. Hãy cúi trước khi ngồi xuống và nói cheoeum boepgetseumnida (처음 뵙겠습니다), một câu rất trang trọng nghĩa là rất vui được gặp, rồi đưa món quà bằng hai tay. Nếu bố mẹ đưa tay ra bắt, hãy đón lấy bằng hai tay.
Họp hành kinh doanh và chùa chiền
Trong các cuộc họp, hãy làm theo chủ nhà. Bạn sẽ gặp cái bắt tay kèm cái gật đầu, danh thiếp trao đổi bằng hai tay, và người cấp cao nhất được chào trước. Ở các ngôi chùa Phật giáo, nhà sư và phật tử chào nhau bằng hapjang (합장), hai lòng bàn tay chắp trước ngực kèm một cái cúi nửa người. Đáp lại nhà sư bằng hapjang khi họ chào bạn như vậy là lịch sự. Chỉ dùng ở chùa thôi.
Những câu tiếng Hàn nên nói khi cúi chào
Một cái cúi chào ở Hàn Quốc hầu như luôn đi kèm lời nói. Đây là những câu phát huy tác dụng nhiều nhất với du khách. Tất cả đều ở dạng lịch sự, bạn có thể dùng an toàn với người lạ và người lớn tuổi.
| Tiếng Việt | Korean | Romanization | Dùng khi nào |
|---|---|---|---|
| Xin chào | 안녕하세요 | annyeonghaseyo | Mọi lời chào, mọi thời điểm trong ngày (lịch sự) |
| Cảm ơn | 감사합니다 | gamsahamnida | Khi rời cửa hàng, được giúp đỡ, nhận bất cứ thứ gì (lịch sự trang trọng) |
| Rất vui được gặp | 처음 뵙겠습니다 | cheoeum boepgetseumnida | Lần đầu gặp người lớn tuổi, chủ nhà, đối tác kinh doanh (rất trang trọng) |
| Tôi xin lỗi | 죄송합니다 | joesonghamnida | Lời xin lỗi thật lòng, kèm cái cúi sâu hơn (lịch sự trang trọng) |
| Xin lỗi, cho tôi qua | 실례합니다 | sillyehamnida | Lách qua đám đông, ngắt lời, bước vào phòng (lịch sự trang trọng) |
| Tạm biệt (với người ở lại) | 안녕히 계세요 | annyeonghi gyeseyo | Bạn đi còn họ ở lại, như trong cửa hàng (lịch sự) |
| Tạm biệt (với người ra về) | 안녕히 가세요 | annyeonghi gaseyo | Họ đi còn bạn ở lại (lịch sự) |
| Chúc mừng năm mới | 새해 복 많이 받으세요 | saehae bok mani badeuseyo | Seollal và dịp năm mới, thường kèm một cái cúi (lịch sự) |
7 lỗi cúi chào người nước ngoài hay mắc ở Hàn Quốc
Người Hàn rất rộng lượng với du khách, nhưng đây là những sai sót hay bị để ý nhất.
- Cúi chào mà tay đút túi quần. Làm vậy xóa sạch sự tôn trọng. Cúi chào mà tay đang cầm điện thoại đưa lên mặt cũng thế.
- Chỉ gập cổ mà vẫn nhìn chằm chằm. Giữ ánh mắt nhìn thẳng suốt lúc cúi có thể gây cảm giác đối đầu. Hãy hạ mắt xuống cùng với cơ thể.
- Chìa tay ra trước với người lớn tuổi. Hãy đợi người lớn hơn đưa tay. Rồi dùng hai tay.
- Trao đồ bằng một tay. Với tiền, danh thiếp hay quà, kiểu quăng đưa bằng một tay trông cẩu thả, nhất là với người lớn tuổi.
- Làm quá. Làm keunjeol hay cúi 90 độ với nhân viên cửa hàng khiến người ta tưởng bạn đùa, hoặc chỉ thấy khó hiểu. Hãy chọn mức cúi tương xứng với tình huống.
- Ôm hoặc vỗ lưng ngay lần gặp đầu. Đụng chạm cơ thể với người vừa quen ít phổ biến ở Hàn Quốc hơn ở Mỹ. Hãy cúi chào trước và để cái ôm đến sau.
- Mượn lời chào của nước khác. Chắp tay kiểu cầu nguyện ngoài chùa, hay cúi liên tục nhiều lần liền, không giống phong cách Hàn. Bài so sánh du lịch Hàn Quốc và Nhật Bản của chúng tôi nói thêm những điểm khác biệt mà du khách hay nhầm lẫn.
FAQ
Không cúi chào ở Hàn Quốc có bất lịch sự không?
Với du khách thì không hẳn. Người Hàn không mong người nước ngoài biết hết các quy tắc, và một nụ cười kèm lời cảm ơn là ổn. Tuy nhiên, một cái gật đầu nhẹ sẽ nhận được phản ứng ấm áp hơn, nhất là từ người lớn tuổi và chủ cửa hàng nhỏ.
Người Hàn cúi chào hay bắt tay?
Cả hai, thường là cùng một lúc. Bắt tay là chuẩn mực trong kinh doanh và giữa nam giới, thường kèm một cái cúi nhẹ và, với người lớn tuổi, thêm một bàn tay đỡ bàn tay kia. Trong đời sống hằng ngày khi không có tiếp xúc cơ thể, cái cúi chào một mình vẫn là mặc định.
Tôi nên cúi sâu bao nhiêu ở Hàn Quốc?
Với lời cảm ơn và chào hỏi thường ngày, gật đầu khoảng 15 độ. Với lần gặp đầu tiên với bố mẹ ai đó hoặc chủ nhà, khoảng 30 độ từ eo. Để dành cái cúi sâu 45 độ cho lời xin lỗi chân thành hoặc lời cảm ơn rất lớn.
Vì sao idol K-pop cúi chào sâu đến vậy?
Nghệ sĩ chào khán giả, nhân viên và đàn anh đàn chị bằng những cái cúi rất sâu, thường gần 90 độ, như một dấu hiệu công khai của lòng biết ơn và sự khiêm nhường. Phép tắc chào hỏi là một phần trong cách các công ty giải trí đào tạo thực tập sinh. Đây là thói quen của giới biểu diễn, nên du khách bình thường không cần bắt chước.
Tôi có nên cúi chào nhân viên phục vụ hay tài xế taxi?
Một cái gật đầu nhẹ kèm gamsahamnida là cử chỉ dễ mến khi bạn thanh toán hoặc xuống xe, và nhiều người Hàn cũng làm vậy. Bạn không cần cúi hẳn người. Gật đầu lúc đến và thêm một cái lúc đi là quá đủ.
Cúi chào của Hàn Quốc có giống của Nhật Bản không?
Hai nước chung gốc Nho giáo và trông giống nhau, nhưng không đồng nhất. Trong đời sống thường ngày ở Hàn Quốc, cái cúi giữa người trẻ với nhau thường nhẹ, và cái bắt tay có thêm bàn tay thứ hai đỡ rất phổ biến. Cái lạy keunjeol chạm sàn dịp Seollal và đám cưới là một nghi lễ gia đình riêng với các hình thức riêng.
Cách tập cúi chào kiểu Hàn trước chuyến đi
Dành năm phút trước gương và tập ba động tác: cái gật đầu 15 độ kèm gamsahamnida, cái cúi từ eo 30 độ kèm annyeonghaseyo, và cái bắt tay hai tay kèm một cái gật nhẹ. Như vậy là bạn đã xử lý được gần như mọi cuộc gặp trong một chuyến đi thông thường.
Nếu bạn ở Hàn Quốc dịp Seollal hoặc Chuseok và một gia đình Hàn mời bạn về nhà, hãy nhờ một thành viên trẻ hơn trong nhà chỉ trước cách họ làm sebae. Mỗi gia đình có phiên bản riêng, và việc hỏi cũng đã là một cử chỉ lịch sự. Với đám cưới hoặc đám tang, hãy nhìn vị khách đứng trước bạn và làm theo. Nếu bạn tò mò về những thói quen thường ngày khác khiến du khách ngạc nhiên, bài giải thích vì sao người Hàn đeo khẩu trang là bài nên đọc tiếp.
Bài liên quan
Nguồn k-korea.blog
Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.