Hàn Quốc dưới ách đô hộ Nhật: 35 năm từ 1910 đến 1945

31 phút đọc

Hàn Quốc dưới ách đô hộ của Nhật kéo dài 35 năm, từ vụ sáp nhập tháng 8/1910 đến ngày giải phóng 15/8/1945. Người Hàn gọi thời kỳ này là Ilje Gangjeomgi (일제강점기), nghĩa là “thời kỳ đế quốc Nhật cưỡng chiếm”. Giai đoạn ấy giải thích nhiều điều du khách để ý thấy ngày nay, từ chuyện 1/3 và 15/8 là ngày lễ quốc gia cho đến việc một câu nói của chính trị gia Nhật vẫn có thể lên đầu bản tin tối ở Seoul.

Dưới đây là cách cuộc sáp nhập diễn ra, bộ máy thuộc địa vận hành ra sao, cuộc nổi dậy năm 1919 đã đổi được gì, những dữ kiện về lao động cưỡng bức và hệ thống “phụ nữ giải khuây”, và lý do năm 1945 để lại quá nhiều vấn đề chưa khép lại giữa hai nước.

Nhật sáp nhập Hàn Quốc như thế nào? 6 bước từ 1876 đến 1910

Nhật không nuốt Hàn Quốc trong một lần. Họ mất 34 năm để đẩy các cường quốc đối thủ ra ngoài và gỡ từng mảnh chủ quyền của Hàn Quốc. Cuối thế kỷ 19, Hàn Quốc nằm dưới triều đại Joseon (조선), vương triều tồn tại hơn 500 năm, bị kẹp giữa nhà Thanh, nước Nga và một nước Nhật đang công nghiệp hóa rất nhanh.

Hiệp ước Ganghwa năm 1876, bị áp đặt sau một cuộc đối đầu hải quân, mở các cảng Hàn Quốc cho thương mại Nhật và cho người Nhật cư trú được miễn trừ khỏi tòa án Hàn Quốc. Sau đó Nhật thắng Trung Quốc trong chiến tranh Trung-Nhật 1894-95 và thắng Nga trong chiến tranh Nga-Nhật 1904-05. Từ lúc đó, không cường quốc nào trong khu vực còn đủ sức hay đủ ý muốn ngăn Nhật. Năm 1905, cả Mỹ lẫn Anh đều chấp nhận vị thế của Nhật ở Hàn Quốc, phía Mỹ qua thỏa thuận Taft-Katsura.

Năm	Sự kiện	Hàn Quốc mất gì
1876	Hiệp ước Ganghwa	Quyền kiểm soát thương mại và kiểm soát người Nhật sống trên lãnh thổ mình
1895	Vương hậu Min (sau được truy tôn là Hoàng hậu Myeongseong) bị mật vụ Nhật sát hại trong cung Gyeongbokgung	Người phản đối ảnh hưởng của Nhật mạnh nhất trong triều đình
1905	Hiệp ước Eulsa (을사조약), ký dưới sức ép quân sự	Chính sách đối ngoại; Ito Hirobumi trở thành Thống giám đầu tiên của Nhật
1907	Vua Gojong bị buộc thoái vị sau khi bí mật cử sứ giả tới Hội nghị hòa bình The Hague	Quân đội, bị giải tán ngay trong năm đó
1909	Nhà hoạt động độc lập Ahn Jung-geun bắn Ito Hirobumi ở Cáp Nhĩ Tân	Không mất thêm gì; Nhật đẩy nhanh kế hoạch sáp nhập
1910	Hiệp ước sáp nhập ký ngày 22/8, công bố ngày 29/8	Chính tư cách quốc gia

Người Hàn gọi ngày 29/8/1910 là Gyeongsul Gukchi (경술국치), “quốc sỉ năm Gyeongsul”. Hiệp ước được ký thay mặt phía Hàn Quốc bởi Thủ tướng Lee Wan-yong, và ở Hàn Quốc, tên ông đến nay vẫn là biểu tượng của sự phản bội. Chiến đấu cũng không đợi đến năm 1910. Sau khi quân đội bị giải tán năm 1907, các dân binh địa phương gọi là Nghĩa quân (의병, uibyeong) đã đánh quân Nhật suốt nhiều năm, và hàng nghìn người trong số họ đã hy sinh.

Nhật cai trị Hàn Quốc ra sao: 3 giai đoạn chính sách thuộc địa

Thuộc địa do Phủ Tổng đốc Triều Tiên (조선총독부) điều hành, đứng đầu là một Tổng đốc do Tokyo bổ nhiệm. Tổng đốc nào cũng là tướng lục quân hoặc đô đốc hải quân Nhật. Năm 1926, Phủ Tổng đốc dọn vào một tòa nhà mái vòm đồ sộ dựng ngay trước Gyeongbokgung, cung điện hoàng gia chính của Seoul (khi đó tên chính thức là Gyeongseong, 경성). Nhiều người Hàn coi vị trí này là một lời tuyên bố. Hàn Quốc bắt đầu phá dỡ tòa nhà năm 1995, đúng dịp kỷ niệm 50 năm giải phóng.

Giới sử học thường chia 35 năm thành ba giai đoạn. Mỗi giai đoạn ứng với một lần Nhật đổi chiến lược.

Giai đoạn	Năm	Thuật ngữ tiếng Hàn	Ý nghĩa với người Hàn
Cai trị quân sự	1910-1919	무단통치 (mudan tongchi)	Hiến binh quân sự nắm việc trị an hằng ngày; báo chí và tổ chức chính trị do người Hàn lập bị cấm; cuộc điều tra đất đai toàn quốc vẽ lại quyền sở hữu ruộng đất
“Cai trị bằng văn hóa”	1919-đầu thập niên 1930	문화통치 (munhwa tongchi)	Báo tiếng Hàn như Chosun Ilbo và Dong-A Ilbo được phép ra từ năm 1920 nhưng bị kiểm duyệt; cảnh sát phình to, và Luật Duy trì Trị an 1925 được dùng để truy bắt các nhà hoạt động độc lập
Đồng hóa và huy động chiến tranh	thập niên 1930-1945	민족말살통치 (“chính sách xóa sổ dân tộc”)	Bắt thờ thần đạo, đổi tên họ kiểu Nhật, đẩy tiếng Hàn ra khỏi trường học, huy động lao động, binh lính và phụ nữ cho các cuộc chiến của Nhật

Một lưu ý nhỏ: nhãn của giai đoạn thứ hai đến từ chính sách của Nhật thời đó. Những người Hàn từng sống qua giai đoạn này thấy có thêm chỗ để xuất bản và tổ chức, nhưng đi kèm là giám sát chặt hơn và nhiều vụ bắt bớ hơn.

Đời sống thường ngày của người Hàn dưới ách đô hộ của Nhật

Với phần lớn người Hàn, chế độ thuộc địa trước hết được cảm nhận qua ruộng đất và bữa ăn. Khoảng bốn trên năm người làm nông, nên ai sở hữu mảnh ruộng quan trọng hơn bất cứ chuyện gì xảy ra ở Seoul.

Ruộng đất và lúa gạo

Cuộc điều tra đất đai 1910-1918 buộc chủ đất phải đăng ký thửa ruộng theo một thủ tục chính thức. Đất không đăng ký, phần lớn là đất chung của làng hoặc tài sản hoàng gia, rơi vào tay Phủ Tổng đốc. Một phần sau đó được bán hoặc giao cho Công ty Khai thác Đông Dương (Oriental Development Company), công ty thực dân hóa của Nhật lập năm 1908, và cho người Nhật đến định cư. Nhiều nông dân Hàn thành tá điền, phải trả địa tô nặng.

Từ năm 1920, một chương trình tăng sản lượng lúa gạo đã nâng mùa vụ, và phần lớn số gạo ấy được chở sang Nhật. Trong cùng những năm đó, lượng gạo bình quân mỗi người Hàn ăn giảm xuống, nhiều gia đình chuyển sang kê và lúa mạch rẻ hơn. Rất nhiều người Hàn sang Mãn Châu hoặc sang Nhật làm việc. Từ làn sóng di cư này mà có cộng đồng người Hàn ở Nhật, gọi là Zainichi (재일).

Nhật có hiện đại hóa Hàn Quốc không?

Đây là một trong những câu hỏi bị tranh cãi nhiều nhất trong giới nghiên cứu. Nhật xây đường sắt, hải cảng, hệ thống ngân hàng hiện đại, và trong thập niên 1930 là công nghiệp nặng tập trung ở miền Bắc. Seoul có thêm các cửa hàng bách hóa và xe điện. Cửa hàng chủ lực của Shinsegae ở trung tâm Seoul vẫn nằm trong tòa nhà khai trương năm 1930 với tư cách chi nhánh của Mitsukoshi bên Nhật. Giới kinh doanh Hàn Quốc cũng bén rễ trong thời kỳ này: Samsung khởi đầu là một cửa hàng buôn bán nhỏ ở Daegu năm 1938 (xem bài giải thích lịch sử Samsung của chúng tôi).

Giới phê bình chỉ ra hạ tầng ấy phục vụ ai. Đường sắt chạy về phía cảng và biên giới Mãn Châu. Trường dành cho trẻ em Hàn và trẻ em Nhật tách biệt và không ngang nhau. Các vị trí cao trong chính quyền và doanh nghiệp phần lớn thuộc về người Nhật.

Một số học giả cho rằng “hiện đại hóa thuộc địa” đã đặt nền móng cho tăng trưởng sau này của Hàn Quốc, số khác cho rằng nó kìm chân đất nước. Cách tóm gọn công bằng nhất là: thay đổi có thật, người Hàn gánh phần lớn cái giá, còn lợi ích chảy về đâu thì do lợi ích của Nhật quyết định.

Phong trào 1/3 (삼일운동): chuyện gì đã xảy ra năm 1919

Phong trào 1/3 là cuộc biểu tình lớn nhất thời thuộc địa và là thời điểm chủ nghĩa dân tộc Hàn Quốc hiện đại thành hình. Mùa đông năm đó có nhiều yếu tố gặp nhau: lời kêu gọi quyền tự quyết dân tộc của Tổng thống Mỹ Woodrow Wilson sau Thế chiến I, bản tuyên ngôn độc lập của sinh viên Hàn Quốc ở Tokyo ngày 8/2, và cái chết của cựu hoàng Gojong hồi tháng 1/1919, kèm tin đồn lan rộng rằng ông bị đầu độc.

Ngày 1/3, 33 nhà lãnh đạo tôn giáo và xã hội thuộc đạo Cheondogyo (một tôn giáo bản địa của Hàn Quốc), cộng đồng Kitô giáo và Phật giáo đã ký Tuyên ngôn Độc lập và đọc nó tại một nhà hàng ở Seoul tên Taehwagwan. Cách đó vài con phố, sinh viên đọc bản tuyên ngôn trước đám đông ở công viên Tapgol, khởi đầu các cuộc tuần hành khắp thành phố. Mọi người hô vang “Daehan dongnip manse!” (대한독립만세), “Đại Hàn độc lập muôn năm!”

Những tháng sau đó, các cuộc biểu tình lan ra hầu như khắp mọi nơi trên cả nước. Sự đáp trả rất tàn bạo. Ở Jeam-ri, phía nam Seoul, quân Nhật nhốt dân làng trong một nhà thờ rồi châm lửa đốt vào tháng 4/1919. Một nữ sinh tuổi thiếu niên tên Yu Gwan-sun (유관순), bị bắt vì tổ chức biểu tình ở quê nhà, chết trong Nhà tù Seodaemun năm 1920 và trở thành biểu tượng nổi tiếng nhất của phong trào. Số người chết còn tranh cãi: con số chính thức của Nhật vào khoảng vài trăm, còn nhà sử học Hàn Quốc Park Eun-sik thống kê khoảng 7.500 người thiệt mạng.

Phong trào 1/3 đã thay đổi điều gì?

Nó không chấm dứt chế độ thuộc địa. Nhưng nó buộc Tokyo chuyển sang giai đoạn “cai trị bằng văn hóa” mềm mỏng hơn, và vào tháng 4/1919, các nhà hoạt động lưu vong đã lập Chính phủ Lâm thời Đại Hàn Dân Quốc (대한민국 임시정부) ở Thượng Hải. Hiến pháp hiện hành của Hàn Quốc nêu cả phong trào 1/3 lẫn Chính phủ Lâm thời trong lời mở đầu như những nền tảng của quốc gia.

Người Hàn đấu tranh giành độc lập thế nào sau 1919

Cuộc kháng chiến đi theo nhiều hướng cùng lúc, và những chia rẽ ấy đến nay vẫn định hình cách hai miền Triều Tiên kể lại câu chuyện.

Đấu tranh vũ trang ở Mãn Châu và Trung Quốc

Các chiến sĩ độc lập Hàn Quốc đóng ở Mãn Châu đã đánh bại quân Nhật trong các trận Fengwudong và Qingshanli năm 1920. Năm 1932, Yun Bong-gil, một nhà hoạt động do Hàn Nhân Ái Quốc Đoàn của Kim Gu cử đi, ném bom vào một buổi lễ của Nhật tại công viên Hồng Khẩu ở Thượng Hải, giết chết nhiều quan chức cấp cao. Chính phủ Lâm thời lập Quang Phục Quân Hàn Quốc ở Trùng Khánh năm 1940. Trong thập niên 1930, các du kích cộng sản cũng chiến đấu ở Mãn Châu, trong đó có Kim Il Sung, sau này là nhà lãnh đạo sáng lập của Triều Tiên (xem cách gia tộc Kim truyền quyền lực).

Kháng chiến trong nước

Ở trong nước, sinh viên dẫn đầu phong trào 10/6 năm 1926 và phong trào sinh viên độc lập Gwangju năm 1929. Các học giả của Hội Tiếng Hàn soạn một cuốn từ điển tiếng Hàn chuẩn, và năm 1942 hàng chục người trong số họ bị bắt.

Hợp tác với chính quyền thuộc địa

Một số người Hàn đã làm việc cho nhà nước thuộc địa, với tư cách quan chức, cảnh sát, địa chủ, nhà văn và doanh nhân. Họ được gọi là chinilpa (친일파), “phe thân Nhật”. Nhiều người giữ nguyên vị trí sau năm 1945, và việc điều tra hồ sơ của họ đến đâu vẫn là một cuộc tranh luận chính trị ở Hàn Quốc.

Nhật xóa bản sắc Hàn Quốc ra sao (1937-1945)

Sau khi Nhật bước vào chiến tranh toàn diện với Trung Quốc năm 1937, chính sách tại thuộc địa chuyển từ kiểm soát sang hấp thụ. Khẩu hiệu là Naisen ittai (내선일체), “Nhật và Hàn là một thể”.

• Nghi lễ trung thành: học sinh và công nhân phải đọc Lời thề của Thần dân Đế quốc, còn người Hàn bị ép đến thờ ở các đền Thần đạo. Những người Kitô hữu từ chối bị bắt.
• Ngôn ngữ: sắc lệnh giáo dục năm 1938 biến tiếng Hàn thành môn tự chọn, và trên thực tế nó nhanh chóng bị loại khỏi lớp học. Trẻ em có thể bị phạt vì nói tiếng Hàn ở trường.
• Báo chí: Chosun Ilbo và Dong-A Ilbo bị đóng cửa năm 1940.
• Tên họ: lệnh Changssi Gaemyeong (창씨개명) năm 1940 ép các gia đình đăng ký họ kiểu Nhật. Khoảng 80% hộ gia đình đã làm theo trong sáu tháng đầu, thường vì từ chối sẽ gặp rắc rối ở trường, ở chỗ làm và với văn phòng phát khẩu phần.

Giai đoạn này giải thích vì sao ngôn ngữ và tên gọi đến nay vẫn nặng cảm xúc ở Hàn Quốc. Ngày Hangul (9/10) và nỗ lực giữ từ mượn tiếng Nhật ra khỏi tiếng Hàn chính thức đều bắt nguồn từ đó.

Lao động cưỡng bức và phụ nữ giải khuây: sử sách ghi nhận gì

Đây là hai vấn đề thường đứng sau các tranh chấp Hàn-Nhật nhất, nên cần tách bạch điều đã được ghi chép với điều còn tranh cãi.

Lao động cưỡng bức

Luật Tổng động viên Quốc gia năm 1938 của Nhật đưa cả đế quốc vào trạng thái thời chiến. Từ năm 1939, người Hàn được tuyển đến các mỏ, nhà máy và công trường ở Nhật, Sakhalin và Thái Bình Dương. Việc tuyển dụng chuyển từ các đợt chiêu mộ của công ty sang bố trí do chính phủ sắp xếp, rồi từ năm 1944 là lệnh trưng dụng lao động chính thức. Ước tính số lượng khác nhau tùy nguồn, nhưng riêng sang Nhật đã có hàng trăm nghìn người Hàn, và số bị huy động ngay trong nước Hàn còn nhiều hơn nhiều.

Đàn ông Hàn cũng bị gọi nhập ngũ vào quân đội Nhật từ năm 1944. Hàng nghìn người Hàn bị bỏ lại trên đảo Sakhalin khi chiến tranh kết thúc.

Hashima, hòn đảo khai thác than ngoài khơi Nagasaki còn gọi là Đảo Chiến Hạm, được UNESCO ghi danh năm 2015 trong nhóm các di sản công nghiệp Minh Trị của Nhật. Hàn Quốc phản đối, cho rằng việc ghi danh phải giải thích đầy đủ về lao động người Hàn bị sử dụng ở đó thời chiến. Một tranh chấp tương tự nổ ra sau khi mỏ vàng Sado được ghi danh năm 2024.

Phụ nữ giải khuây

Trong các cuộc chiến ở châu Á, quân đội Nhật lập và quản lý các “trạm giải khuây”, nơi phụ nữ và các bé gái bị ép phục vụ tình dục cho binh lính. Họ đến từ Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Philippines, Indonesia, Hà Lan và nhiều nơi khác. Nhiều người bị tuyển bằng lừa dối, nợ nần hoặc cưỡng ép, và một số bị bắt cóc. Ước tính tổng số dao động rất rộng, từ hàng chục nghìn đến khoảng 200.000 người, và phụ nữ Hàn Quốc nằm trong những nhóm đông nhất.

Suốt nhiều thập kỷ, những người sống sót giữ im lặng. Điều đó thay đổi năm 1991, khi Kim Hak-sun công khai làm chứng; hiện Hàn Quốc lấy ngày 14/8 làm ngày tưởng niệm các nạn nhân. Các cuộc biểu tình hằng tuần trước Đại sứ quán Nhật ở Seoul, gọi là Biểu tình Thứ Tư, bắt đầu từ năm 1992.

Tuyên bố Kono năm 1993 của Nhật thừa nhận sự dính líu của quân đội và đưa ra lời xin lỗi, còn một quỹ lập năm 1995 chi bồi thường từ tiền quyên góp của tư nhân. Một thỏa thuận chính phủ năm 2015, được mô tả là “cuối cùng và không thể đảo ngược”, lập quỹ với 1 tỷ yên từ Nhật, nhưng nhiều người sống sót đã bác bỏ, và Seoul tiến hành giải thể quỹ này năm 2018. Một số chính trị gia và học giả Nhật đã tranh cãi về mức độ cưỡng ép trực tiếp của chính quân đội, lập trường mà những người sống sót và người ủng hộ họ coi là phủ nhận.

Giải phóng năm 1945 đến thế nào, và vì sao Triều Tiên bị chia đôi

Người Hàn gọi ngày 15/8 là Gwangbokjeol (광복절), “ngày ánh sáng trở lại”. Giải phóng đến cùng việc Nhật đầu hàng trong Thế chiến II, sau vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima ngày 6/8 và Nagasaki ngày 9/8, cùng lời tuyên chiến của Liên Xô ngày 8/8. Hàng chục nghìn người Hàn làm việc ở Hiroshima và Nagasaki nằm trong số nạn nhân của các vụ ném bom. Nhật hoàng Hirohito tuyên bố đầu hàng qua sóng phát thanh ngày 15/8.

Quang Phục Quân Hàn Quốc đã chuẩn bị các chiến dịch với sự hỗ trợ của Mỹ, nhưng chiến tranh kết thúc trước khi chúng bắt đầu. Điều đó có nghĩa tương lai của bán đảo do phe Đồng minh quyết định. Giới chức Mỹ đề xuất chia đôi bán đảo ở vĩ tuyến 38. Quân Liên Xô tiến vào miền Bắc hồi tháng 8, còn quân Mỹ đổ bộ vào miền Nam hồi tháng 9.

Hai nhà nước đối địch được tuyên bố thành lập năm 1948, và Chiến tranh Triều Tiên nổ ra năm 1950. Bài giải thích về Chiến tranh Triều Tiên của chúng tôi kể tiếp từ đó. Với nhiều người Hàn, bài học cay đắng của năm 1945 là tự do khỏi Nhật đến cùng lúc với chia cắt.

Vì sao Hàn Quốc dưới ách đô hộ của Nhật vẫn quan trọng với quan hệ Hàn-Nhật

Nhật và Hàn Quốc là láng giềng gần, đồng minh của Mỹ và đối tác thương mại lớn của nhau. Lịch sử thuộc địa vẫn là chủ đề dễ gây khủng hoảng giữa hai nước nhất, và lý do chính là một hiệp ước năm 1965.

Hiệp ước 1965 và câu hỏi “đã giải quyết xong”

Hiệp ước Quan hệ Cơ bản năm 1965 khôi phục quan hệ ngoại giao. Một thỏa thuận kèm theo trao cho Hàn Quốc 300 triệu USD viện trợ không hoàn lại và 200 triệu USD tiền vay, đồng thời ghi rằng các yêu sách giữa hai nước đã được giải quyết “hoàn toàn và dứt điểm”. Phần lớn số tiền đổ vào các dự án công nghiệp, trong đó có hãng thép POSCO. Lập trường của Tokyo là điều này đã khép lại mọi yêu sách bồi thường cá nhân. Nhiều người Hàn lập luận rằng thỏa thuận do một chính quyền quân sự ký mà không hỏi ý kiến nạn nhân, và chưa bao giờ bao quát những hành vi sai trái bất hợp pháp thời thuộc địa.

Phán quyết của tòa án và cuộc chiến thương mại 2019

Năm 2018, Tòa án Tối cao Hàn Quốc ra lệnh cho các công ty Nhật, trong đó có Nippon Steel, bồi thường cho những người từng bị lao động cưỡng bức. Nhật gọi các phán quyết này là vi phạm thỏa thuận 1965. Năm 2019, Nhật siết kiểm soát xuất khẩu ba loại hóa chất dùng trong sản xuất chip, và người tiêu dùng Hàn Quốc đáp lại bằng một phong trào tẩy chay hàng Nhật được hưởng ứng rộng rãi. Năm 2023, Seoul thông báo một quỹ của Hàn Quốc sẽ chi trả khoản bồi thường theo lệnh tòa, một động thái cải thiện quan hệ với Tokyo nhưng bị một số nguyên đơn từ chối.

Lời xin lỗi, sách giáo khoa và các điểm nóng khác

Các nhà lãnh đạo Nhật đã nhiều lần bày tỏ sự hối tiếc, đáng chú ý là Tuyên bố Murayama năm 1995 và tuyên bố chung năm 1998 của Thủ tướng Keizo Obuchi và Tổng thống Kim Dae-jung. Sau tuyên bố đó, Hàn Quốc bắt đầu gỡ dần các hạn chế lâu năm đối với phim và nhạc Nhật. Nhiều người Hàn cảm thấy những lời xin lỗi ấy bị làm suy yếu bởi các sự kiện về sau: một số lần chỉnh sửa sách giáo khoa Nhật, việc các chính trị gia thăm đền Yasukuni (nơi thờ những người Nhật tử trận, gồm cả các tội phạm chiến tranh bị kết án) và tranh chấp về quần đảo Dokdo, mà Nhật gọi là Takeshima. Về phía mình, giới chức Nhật thường nói Hàn Quốc cứ mở lại những vấn đề đã được giải quyết.

Dù vậy, những điều này không chặn được qua lại thường ngày. Người Hàn và người Nhật sang thăm nước nhau với số lượng rất lớn, và văn hóa đại chúng chảy theo cả hai chiều (bài so sánh du lịch Hàn Quốc và Nhật Bản của chúng tôi nói về phần thực tế). Nếu bạn đến Seoul vào quanh ngày 1/3 hoặc 15/8, hãy chuẩn bị gặp các buổi lễ, cờ treo trên ban công chung cư và những bản tin nhắc về quá khứ.

FAQ

Hàn Quốc bị Nhật đô hộ bao lâu?

Chế độ thuộc địa toàn phần kéo dài 35 năm, từ lúc sáp nhập ngày 29/8/1910 đến lúc giải phóng ngày 15/8/1945. Nếu tính cả giai đoạn bảo hộ bắt đầu từ Hiệp ước Eulsa năm 1905, Nhật đã kiểm soát ngoại giao của Hàn Quốc trong 40 năm.

Vì sao Nhật chiếm Hàn Quốc làm thuộc địa?

Hàn Quốc nằm giữa Nhật và lục địa châu Á, nên giới lãnh đạo Nhật coi đây là vùng đệm chiến lược và là đường vào Mãn Châu và Trung Quốc. Nơi này còn có gạo, đất đai và về sau là tài nguyên công nghiệp. Có thuộc địa cũng đặt Nhật ngang hàng với các cường quốc đế quốc phương Tây.

Nhật đã xin lỗi Hàn Quốc chưa?

Các chính phủ Nhật đã đưa ra nhiều tuyên bố hối tiếc và xin lỗi, gồm Tuyên bố Kono năm 1993 về phụ nữ giải khuây, Tuyên bố Murayama năm 1995 và tuyên bố chung với Hàn Quốc năm 1998. Nhiều người Hàn thấy những tuyên bố này bị làm yếu đi bởi các phát ngôn sau đó của chính trị gia Nhật và bởi lập trường của Tokyo rằng các yêu sách pháp lý đã được giải quyết năm 1965. Vì vậy câu hỏi Nhật đã xin lỗi “thật lòng” chưa vẫn còn gây tranh cãi.

Tên tiếng Hàn của thời kỳ thuộc địa Nhật là gì?

Thuật ngữ chuẩn là Ilje Gangjeomgi (일제강점기), “thời kỳ đế quốc Nhật cưỡng chiếm”. Các văn bản cũ đôi khi dùng Ilje sidae, “thời đại đế quốc Nhật”. Chữ gangjeom (“cưỡng chiếm”) phản ánh quan điểm của Hàn Quốc rằng cuộc sáp nhập chưa bao giờ hợp pháp.

Người Hàn có là công dân Nhật dưới thời thuộc địa không?

Về mặt pháp lý, người Hàn là thần dân Nhật, nhưng họ được ghi trong sổ hộ tịch Triều Tiên riêng và không có quyền bình đẳng. Người Hàn sống ở Nhật mất quốc tịch Nhật sau khi Hòa ước San Francisco năm 1952 có hiệu lực. Đó là một lý do khiến nhiều người Zainichi gốc Hàn đến nay vẫn mang quốc tịch Hàn Quốc hoặc quốc tịch khác.

Vì sao 1/3 là ngày lễ ở Hàn Quốc?

Ngày 1/3, Samiljeol (삼일절), đánh dấu Tuyên ngôn Độc lập năm 1919 và các cuộc biểu tình toàn quốc sau đó. Lễ kỷ niệm được tổ chức khắp Hàn Quốc, gồm một sự kiện quốc gia có sự tham dự của tổng thống. Đây là một trong năm ngày lễ quốc gia của Hàn Quốc, cùng với Ngày Quang Phục 15/8.

Đi đâu, xem gì để hiểu thêm: bảo tàng, phim và sách

Nếu bạn đến Hàn Quốc, ba địa điểm này kể câu chuyện hay hơn bất kỳ cuốn sách giáo khoa nào. Ngày mở cửa và quy định vào cửa có thể thay đổi, nên hãy kiểm tra trang chính thức của từng nơi trước khi đi.

Phim và series lấy bối cảnh thời Nhật thuộc

• The Age of Shadows (밀정, 2016): phim điệp viên về các chiến sĩ độc lập và một sĩ quan người Hàn trong lực lượng cảnh sát thuộc địa.
• Assassination (암살, 2015): một nhóm kháng chiến lên kế hoạch giết một chỉ huy Nhật và một kẻ hợp tác ở Seoul thập niên 1930.
• Mr. Sunshine (미스터 션샤인, 2018): phim truyền hình lấy bối cảnh những năm trước khi bị sáp nhập, có cả Nghĩa quân.
• Pachinko (2022): series của Apple TV+ dựa trên tiểu thuyết năm 2017 của Min Jin Lee, theo chân một gia đình Hàn từ Busan thời thuộc địa sang Nhật.
• Harbin (하얼빈, 2024): phim về sứ mệnh năm 1909 của Ahn Jung-geun.

Quyền phát sóng khác nhau theo từng quốc gia, nên hãy kiểm tra JustWatch hoặc nền tảng xem phim để biết bạn xem được ở đâu. Về sách, cuốn Pachinko của Min Jin Lee là lối vào dễ tiếp cận nhất, còn Korea’s Place in the Sun của Bruce Cumings là cuốn sử tiếng Anh được dùng rộng rãi, đặt thời thuộc địa vào bối cảnh dài hơn của nó.

Bài liên quan

• Văn hóa HànVăn hóa công sở Hàn Quốc: thứ bậc, hoesik và tuần 52 giờ
• Văn hóa HànVăn hóa hẹn hò Hàn Quốc: sogaeting, 100 ngày và ra mắt bố mẹ
• Văn hóa HànTại sao người Hàn Quốc ngủ dưới sàn? Ondol (온돌) và nệm yo
• Văn hóa HànNghĩa vụ quân sự Hàn Quốc: vì sao ngay cả BTS cũng nhập ngũ
• Văn hóa HànVì sao người Hàn cúi chào? 3 mức cúi và quy tắc cho du khách
• Văn hóa HànVì sao người Hàn Quốc đeo khẩu trang? 6 lý do chính

Nguồn k-korea.blog

Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.