17 dk okuma
Kuzey Kore’de gündelik hayat, yaklaşık 26 milyon insanın çoğu için birbirine ters çeken iki sistemin arasında geçiyor. Bir yanda işinizi, evinizi ve sınıf derecenizi atayan bir devlet var. Öbür yanda 1990’lardaki kıtlıktan beri aileleri doyuran özel pazarlar. Dışarıdakilerin bildiği hemen her şey firarilerden (ülkeden kaçanlardan), 2014 tarihli Birleşmiş Milletler Soruşturma Komisyonu’ndan ve Seul ile Washington’daki araştırma kuruluşlarından geliyor. Yani elimizdeki, kaynakları sağlam ama zaman farkı olan bir tablo.
Resmî imaj ile insanların anlattığı rutinler arasındaki fark çok şey açıklıyor. Aile geçmişinin, pazar ticaretinin ve kaçak yollarla giren Güney Kore dizilerinin ülke içinde neden bu kadar ağır bastığı da buradan çıkıyor.
Öne çıkanlar
- Songbun (성분), babanın soyundan geriye doğru izlenen siyasi bir sınıf dosyasıdır. Bugün de insanların nerede yaşayabileceğini, ne okuyabileceğini ve iktidar partisine girip giremeyeceğini etkiliyor. BM Soruşturma Komisyonu da firari anlatılarına dayanan araştırmalar da bunu bildiriyor.
- Devletin tayın sistemi 1990’lardaki kıtlıkta büyük ölçüde çöktü. O günden beri ailelerin çoğu yiyeceğini ve gelirini jangmadang (장마당) denen özel pazarlardan sağlıyor.
- Firariler, erkeklerin devletin atadığı bir iş yerine bağlı kaldığını, birçok hanede ise faturaları ödeyen pazar işini kadınların yürüttüğünü anlatıyor.
- Pyongyang’da yaşamak için ikamet izni gerekiyor ve başkent devletin güvendiği ailelere ayrılmış durumda. Taşra kentlerine daha az yiyecek ve elektrik ulaşıyor, oradaki insanların seyahat özgürlüğü de daha dar.
Çoğu insan için Kuzey Kore’de gündelik hayat nasıl görünüyor?
Önce, firarilerin tekrar tekrar anlattığı rutinlerden derlenmiş, taşradaki bir kentte yaşayan bileşik bir hane düşünün. Bu bir örnek, gerçek bir aile değil. Baba, elektrik ve malzeme sıkıntısı yüzünden zar zor çalışan bir devlet fabrikasına gidiyor. Gitmek ya da işletmeye para ödeyip izinli sayılmak zorunda, çünkü devlet onu iş yeri üzerinden takip ediyor.
Anne sabah erkenden mahalle pazarına çıkıyor; evde yaptığı yemekleri, giysileri ya da Çin malı ürünleri satıyor. Hanenin gerçek geliri çoğu zaman bu tezgâhtan geliyor. Çocuklar okula gidiyor ve ekim ile hasat mevsiminde çiftliklerde çalışmak gibi örgütlü işler için sık sık dersten alınıyor. Herkes siyasi eğitim oturumlarına katılıyor, hafta da herkesin kendi davranışını gözden geçirdiği bir grup toplantısıyla bitiyor.
Evde ise aile bir mahalle birimine bağlı; bu birim kimin ziyarete geldiğini, kimin geceyi geçirdiğini biliyor. Akşam elektrik kesilebiliyor. Birinin elinde yabancı bir diziyle dolu bir USB bellek varsa, perdeleri çekip izliyor. Çünkü araştırmacılar ve firariler, yakalanmanın ağır cezalara yol açabildiğini bildiriyor.
Bunların hiçbiri Kuzey Korelilere egzotik gelmiyor. Gündelik akış bu. Ayrıntılar bölgeye, aile sınıfına ve hanenin pazarlarda ne kadar para kazandığına göre değişiyor.
Songbun (성분) sınıf sistemi hayatı nasıl şekillendiriyor?
Songbun, devletin bir ailenin siyasi güvenilirliğine dair tuttuğu kayıt. 1940’ların sonundan 1960’lara uzanan soruşturmalarla oluşturuldu. Aileler, akrabalarının ülkenin bölünmesi ve Kore Savaşı sırasında ne yaptığına göre sıralandı. Japon karşıtı savaşçıların ve savaş kahramanlarının torunları üst sıralara, toprak ağalarının, işbirlikçilerin ya da Güney’e kaçanların torunları ise alt sıralara yerleşti.
Songbun’un 3 sınıfı nedir?
Araştırmacılar üç geniş katmandan söz ediyor: rejime sadık çekirdek sınıf, geniş orta kesim olan kararsız sınıf ve şüpheli sayılan düşman sınıf. Washington merkezli Kuzey Kore’de İnsan Hakları Komitesi’nin (Committee for Human Rights in North Korea) 2012 tarihli, Marked for Life başlıklı çalışması bu üç başlığın altında düzinelerce alt kategori çıkardı. Sınıf esas olarak baba soyundan geçiyor; yani bir çocuk, büyükbabasının dosyasını miras alıyor.
Songbun nelere karar veriyor?
BM Soruşturma Komisyonu, songbun’un insanların nerede yaşayabileceğini, hangi okullara ve işlere girebileceğini, İşçi Partisi’ne üye olup olamayacağını ve suçlar karşısında ne kadar ağır cezalandırılacağını etkilediğini tespit etti. Düşük songbun’lu aileler tarihsel olarak madenlere, çiftliklere ve uzak kuzey eyaletlerine itildi. Yüksek songbun’lu aileler ise Pyongyang’a, subay kadrosuna ve seçkin üniversitelere hâkim.
Pazar dönemi bu sınırı biraz bulanıklaştırdı. Araştırmacılar ve firariler, paranın artık songbun’un eskiden kapattığı bazı kapıları açabildiğini bildiriyor; daha iyi bir iş yeri ya da seferberliklerden muafiyet gibi. Ama para dosyayı silmiyor. Düşük songbun’lu bir aileden gelen zengin bir tüccar, daha yoksul bir çekirdek sınıf ailesinin karşılaşmadığı bir tavana çarpıyor.
İş birimleri ve haftalık düzen: iş yeri, inminban ve hayat değerlendirmeleri
Kâğıt üzerinde devlet, okul ya da askerlik sonrasında her yetişkine bir iş yeri atıyor. İş birimi denen bu yer, sıradan bir işverenden çok daha fazlası. Siyasi örgütünüzün toplandığı, seferberlik kampanyalarına atandığınız ve tarihsel olarak tayınlarınızın geldiği yer burası.
Çalışmamak için ödeme yapmak: 3 Ağustos sistemi
Birçok devlet işletmesi 1990’lardan beri kapasitesinin çok altında çalışıyor. Firariler, 3 Ağustos 1984 tarihli tüketim malları kampanyasından adını alan yaygın bir uygulamayı anlatıyor. İşçi, işletmeye bir ücret ya da kazancından bir pay ödüyor, kayıtlarda kalıyor ve özel olarak ticaret yapmaya ya da çalışmaya gidiyor. Böylece kayıt düzeni bozulmuyor, aile de başka bir yerde gerçek para kazanıyor.
İnminban (인민반) mahalle birimi
Her hane, birkaç düzine aileden oluşan bir inminban’a, yani mahalle birimine bağlı. Başkanı genellikle bir kadın; devletin talimatlarını iletiyor, temizlik ve iş görevlerini örgütlüyor, sakinleri gözetliyor. Firari anlatılarına ve BM soruşturmasına göre bu, kayıtlı olmayan gece misafirlerini bildirmeyi de içeriyor.
Hayat değerlendirme oturumları
İlkokul çağını geçen herkes bir devlet örgütüne üye: çocuk birliği, gençlik birliği, sendika, kadın birliği ya da çiftçi birliği gibi. Her biri düzenli olarak bir saenghwal chonghwa (생활총화) yapıyor. Bu, üyelerin kendi kusurlarını ve başkalarınınkini eleştirdiği bir hayat değerlendirme oturumu. Firariler bunu haftalık bir sabit program olarak tarif ediyor. Ayrıca yorucu ve fazlasıyla kalıplaşmış olduğunu söylüyorlar.
Seferberlik kampanyaları
Devlet, belirli sayıda gün süren yoğun üretim atılımlarını “savaş” diye adlandırıyor. Pirinç ekimi ve hasadı sırasında büro çalışanlarını, öğrencileri ve askerleri çiftliklere de gönderiyor. Birçok aile için asıl maliyet, pazardan alınan zaman.
Yemek ve jangmadang (장마당): insanlar gerçekte nasıl besleniyor?
Onlarca yıl boyunca Kamusal Dağıtım Sistemi, yani devletin tayın ağı, çiftçi olmayan hanelere sembolik fiyatlarla tahıl sağlayacaktı. Sistem 1990’ların ortasında, Kuzey Kore’nin Zorlu Yürüyüş (고난의 행군) dediği kıtlık sırasında büyük ölçüde işlemez hâle geldi. Kaç kişinin öldüğüne dair tahminler araştırmacılar arasında çok farklı; bağımsız bir sayım da yok.
Hayatta kalanlar ticaretle ayakta kaldı. Devletin küçük ölçekte hoş gördüğü çiftçi pazarları, bugün pirinç, mısır, domuz eti, Çin malı giysi, telefon ve güneş paneli alabildiğiniz genel pazarlara, yani jangmadang’lara dönüştü. Seul’de yayımlanan firari anketleri, Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü’nün (Korea Institute for National Unification) yıllık beyaz kitapları dahil, hanelerin çoğunun gelirlerinin büyük bölümü için artık pazar faaliyetine bağlı olduğunu bildiriyor.
Sıradan Kuzey Koreliler ne yiyor?
Temel gıdalar Kore mutfağını bilen herkese tanıdık gelir; yalnızca her şeyden daha az var. Taşrada pirinç çoğu zaman mısırla uzatılıyor ya da tamamen mısırla değiştiriliyor. Geç sonbaharda yapılan kimjang (toplu kimchi yapma) mevsiminde hazırlanan kimchi, aileleri kışın ayakta tutuyor.
Mısır eriştesi, tofu, soya ezmesi ve mevsim sebzeleri sofrayı tamamlıyor. Et, hazır verilen bir şey değil, pazardan satın alınan bir şey. BM’nin gıda kuruluşları nüfusun büyük bir kısmını defalarca gıda güvencesiz olarak değerlendirdi.
Devletin pazarlarla gelgitli ilişkisi
Politika bir ileri bir geri gitti. 2002’de ekonomik yönetimde yapılan bir dizi değişiklik fiyatları ve ücretleri gevşetti. 2009 sonundaki para birimi yeniden tanımlaması ise pazar tüccarlarının elindeki nakit birikimi sıfırladı ve dönemin haberlerine göre yaygın öfkeye yol açtı.
Araştırmacılar o günden beri, özellikle tahıl ticareti üzerinde hoşgörü ve baskı döngülerini anlatıyor. Zengin tüccarlardan oluşan yeni bir sınıf, yani donju (돈주, “para efendileri”), bugün konut inşaatını ve taşımacılığı finanse ediyor. Resmî korumaya bağlı, yasal olarak gri bir bölgede faaliyet gösteriyorlar.
Kuzey Kore’de konut, elektrik ve telefon
Resmen devlet bütün konutları tahsis ediyor ve kimse ev sahibi değil. Uygulamada firariler ve araştırmacılar, ikamet haklarının çoğu zaman yetkililer aracılığıyla gayriresmî biçimde alınıp satıldığını, donju parasının da yeni apartman bloklarını finanse ettiğini bildiriyor. Kentlerde haneler çoğunlukla apartmanlarda yaşıyor. Çiftçi aileleri ise kooperatif çiftliklerin çevresinde toplanmış, alçak, tek katlı evlerde oturuyor.
Elektrik kesintileri günlük gerçek
Yarımadanın geceki uydu görüntüleri, Güney’in ışıl ışıl, Kuzey’in neredeyse karanlık olduğu hâliyle elektrik sorununu özetliyor. Pyongyang’ın kayırılan bölgeleri dışında insanlar elektriğin yalnızca birkaç saat geldiğini anlatıyor. Balkonlara ve pencere pervazlarına konan küçük güneş panelleri son yıllarda yaygınlaştı; ziyaretçilere ve araştırmacılara göre telefonları, lambaları ve televizyonları bunlarla şarj ediyorlar.
İnternetsiz telefonlar
Milyonlarca Kuzey Korelinin cep telefonu var ama bu telefonlar yalnızca ülke içi bir ağa bağlanıyor. Sıradan vatandaşların küresel internete erişimi yok. Kapalı bir ulusal intranet olan Kwangmyong’u kullanabiliyorlar. Çin sınırı yakınında yasa dışı yollarla Çin ağlarına bağlanan telefonlar, firari akrabalarla yapılan aramalar için bilinen bir kanal; araştırmacılar bunun ciddi risk taşıdığını bildiriyor.
Yabancı medya ve 2020 yasası
Kaçak Güney Kore dizileri, filmleri ve müziği yıllardır USB belleklerle ve SD kartlarla dolaşıyor. 2020’de Kuzey Kore, “gerici ideoloji ve kültüre” karşı bir yasa çıkardı; yasa Güney Koreli araştırmacılar ve medya tarafından geniş biçimde duyuruldu. Güney Kore içeriğini izlemeye ya da dağıtmaya, Güney Kore konuşma biçimini taklit etmeye ağır cezalar getirdi. Kural, Güney Kore’yi andıran argo ve hitap biçimlerini bile kapsıyor; Kore argosu sözcükleri ve anlamları rehberimizde anlattığımız türden sözcükler bunlar.
Kuzey Kore’de okul ve askerlik
Kuzey Kore 2012’de 12 yıllık ücretsiz ve zorunlu eğitimi kabul etti: bir yıl anaokulu, beş yıl ilkokul ve alt ile üst kademeye ayrılan altı yıl ortaöğretim. Müfredat, iktidardaki Kim ailesinin etrafında kurulu. Çocuklar Kim Il Sung’un, Kim Jong Il’in ve Kim Jong Un’un hayatlarını çekirdek ders olarak okuyor (Kim Jong Un profilimiz, üçüncü liderin bu çizgiye nasıl oturduğunu anlatıyor).
Bir okul günü derslerin ötesinde neleri kapsıyor?
Çocuklar ilkokulda Kore Çocuk Birliği’ne katılıyor ve kırmızı atkısını takıyor. Firariler, okulların öğrencilerden hurda metal, tavşan postu ya da kâğıt gibi “ödevler” topladığını ve düzenli olarak çiftlik işi günleri yapıldığını anlatıyor. Parası olan aileler bu kotaları çoğu zaman parayla karşılıyor. Zengin aileler için özel ders de bildirildi.
Kuzey Kore’de askerlik ne kadar sürüyor?
Erkekler için zorunlu askerlik tarihsel olarak dünyanın en uzunlarından biri. Genellikle on yıl dolayında olduğu bildiriliyor, sonraki haberler bu sürede ayarlamalar yapıldığını anlatıyor; dolayısıyla tek bir rakama temkinli yaklaşın. Kadınlar uzun süredir gönüllü olarak hizmet ediyor, 2010’lardaki haberlere göre ise kadınlar için daha kısa süreli bir askerlik zorunlu hâle geldi. Askerler zamanlarının büyük kısmını eğitimin yanı sıra inşaat projelerinde ve çiftlik işlerinde geçiriyor. Firariler ayrıca alt rütbeli birliklerde tayınların kötü olduğunu anlatıyor.
Üniversite ve sınıf filtresi
Kim Il Sung Üniversitesi gibi üst düzey üniversitelere giriş; sınav sonuçlarına, tavsiyelere ve songbun’a bağlı. Birçok genç erkek için parti üyeliğine ve daha iyi bir kariyere giden ana yollar, uzun askerlik ve ardından iyi bir sicil.
Pyongyang’da hayat ile taşrada hayat
Kuzey Kore’de fiilen iki ayrı yaşam standardı var. Pyongyang, güvenilen ailelerin izinle yaşadığı yer; siyasi suçlardan dolayı sakinler sürülebiliyor. Taşra, özellikle Çin sınırı boyunca uzanan dağlık kuzey, pazarlara ve kaçakçılığa çok daha fazla bağımlı.
| Hayatın alanı | Pyongyang | Taşra kentleri ve çiftlikler |
|---|---|---|
| Kimler yaşıyor | Çoğunlukla ikamet izni olan çekirdek sınıf aileleri | Diğer herkes; madenlere ve çiftliklere gönderilen düşük songbun’lu aileler dahil |
| Yiyecek | Devlet kanallarından öncelikli tedarik ve iyi stoklu pazarlar | Esas olarak jangmadang; pirincin yerini çoğu zaman mısır alıyor |
| Elektrik | Ülkedeki en güvenilir şebeke, yine de kesintiler bildiriliyor | Birçok bölgede günde birkaç saat; güneş panelleri boşluğu dolduruyor |
| Seyahat | Başkent dışından girmek için özel izin gerekiyor | Bulunduğunuz bölgeden ayrılmak için seyahat izni gerekiyor |
| Dış dünyadan bilgi | Sıkı gözetim, yakalanmanın bedeli yüksek | Sınır bölgeleri daha fazla kaçak medya ve Çin telefon sinyali alıyor |
| Yabancıların gördüğü | Organize turların gösterdiklerinin büyük kısmı | Seçilmiş noktalar dışında yabancılar nadiren görüyor |
Gündelik hayat hakkında ne biliyoruz ve bunu nasıl biliyoruz?
En sağlam zemin, bağımsız kaynakların birbirini doğruladığı kanıtlar. BM Soruşturma Komisyonu, açık oturumlarda 80’den fazla tanıkla, özel görüşmelerde ise çok daha fazlasıyla konuştu. 2014’te komisyon, Kuzey Kore’deki sistematik insan hakları ihlallerinin songbun’a dayalı ayrımcılığı, seyahat kısıtlamalarını ve bilgi denetimini kapsadığı, bazılarının da insanlığa karşı suç niteliği taşıdığı sonucuna vardı. Kuzey Kore raporu reddetti.
Araştırmacılar ekonomik tabloyu ekliyor. Bunların arasında Güney Kore devletine bağlı bir düşünce kuruluşu olan Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü, Washington’daki Kuzey Kore’de İnsan Hakları Komitesi ve bir Kuzey Kore analiz sitesi olan 38 North’taki analistler var. Daily NK ve NK News gibi uzman yayın organları ülke içindeki bağlantılarından haber alıyor. Bu bağlantılardan gelen tekil haberler işe yarıyor ama doğrulanmış gerçek değil, bildirilen bilgi olarak okunmalı.
Gündelik rutinleri değiştiren olayların zaman çizelgesi
| Ne zaman | Olay | Gündelik hayata etkisi |
|---|---|---|
| 1950’lerin sonu ile 1960’lar | Aile geçmişi soruşturmaları songbun’u resmîleştiriyor | Sınıf dosyası kuşaklar boyu konutu, işi ve okulu belirliyor |
| 1984 | 3 Ağustos tüketim malları kampanyası | “3 Ağustos” yan üretim ve ücretli devamsızlık sisteminin kökeni |
| 1990’ların ortası ile sonu | Kıtlık (Zorlu Yürüyüş), tayın sistemi çöküyor | Pazarlar yiyecek ve gelirin ana kaynağı oluyor |
| 2002 | Fiyat ve ücretlerde ekonomik yönetim değişiklikleri | Pazar fiyatlarının kısmen tanınması |
| 2009 | Para birimi yeniden tanımlaması | Tüccarların nakit birikimi siliniyor |
| 2012 | 12 yıllık zorunlu eğitim kabul ediliyor | Okul süresi bir yıl uzuyor |
| 2014 | BM Soruşturma Komisyonu raporu | Sınıf sisteminin ve denetimlerin BM düzeyindeki ilk belgelenmesi |
| 2020 | “Gerici ideoloji ve kültür” karşıtı yasa | Yabancı, özellikle Güney Kore medyası için daha ağır cezalar |
Kuzey Kore’nin içindeki hayat hakkında ne bilmiyoruz?
“Kuzey Koreliler şimdi nasıl yaşıyor” diye kendinden emin konuşan her iddiaya temkinle yaklaşın. Gerçek kör noktalar var.
- Firariler ne kadar temsil gücüne sahip. Kaçanların çoğu kuzeydeki sınır eyaletlerinden geliyor ve birçoğu görüşme yaptığı tarihten yıllar önce ayrılmış. Pyongyang sakinleri ve çekirdek sınıf aileleri yeterince temsil edilmiyor.
- Sınırların kapanmasından sonraki güncel koşullar. Kuzey Kore 2020’den itibaren sınırlarını sıkıca kapattı; bu, firari akışını ve kaçak bilgi akışını kesti. Yakın tarihli tanıklıklar on yıl öncesine göre daha az.
- Güvenilir rakamlar. Ülkenin tamamına ulaşan bağımsız bir nüfus sayımı, fiyat endeksi ya da gıda araştırması yok. Uzman yayın organlarının aktardığı pazar fiyatları, küçük bir bağlantı örneklemine dayanıyor.
- Resmî iddialar. Kore Merkezi Haber Ajansı’nın (KCNA) başını çektiği devlet medyası yükselen yaşam standartlarını, yeni konut bölgelerini ve rekor hasatları anlatıyor. Dışarıdakiler bu iddiaların çoğunu doğrulayamıyor ve bunları hükümetin kendi anlatısı olarak değerlendiriyor.
Kuzey Kore’de gündelik hayatta bundan sonra neye bakmalı?
Sıradan insanlar için en büyük işaret, devletin pazarlara nasıl davrandığı. Tahıl ticareti kuralları, özel satıcılara yönelik baskılar ve Çin’le sınır ötesi ticaret, hane gelirini herhangi bir geçit töreninden daha çok oynatıyor.
İdeolojiyi de izleyin. Kuzey Kore, UPI’nin haberine göre Güney’le yeniden birleşme hedefini çıkaran revize bir anayasa yayımladı. NK News ise metnin Kim’in genişletilmiş yetkilerini doğruladığını bildirdi. Açık soru, bu değişikliğin okul kitaplarına, eğitim oturumlarına ve insanların her gün gördüğü sloganlara ne kadar çabuk yansıyacağı.
Güncel haberler için BM İnsan Hakları Ofisi’nin Kuzey Kore sayfalarını, Kore Ulusal Birleşme Enstitüsü’nün yıllık beyaz kitaplarını ve 38 North, NK News ile Daily NK gibi uzman sitelerini izleyin. Yaptırım altındaki bir devletin kendini nasıl finanse ettiğini görmek için Binance saldırısı ve Kuzey Kore açıklamamızı okuyun.
SSS
Kuzey Kore’de insanlar internet kullanabiliyor mu?
Sıradan vatandaşlar küresel internete erişemiyor. Kapalı bir ülke içi intranet olan Kwangmyong’u ve yalnızca ulusal ağda çalışan cep telefonlarını kullanabiliyorlar. Gerçek internete erişim, az sayıda onaylı yetkiliyle, araştırmacıyla ve kurumla sınırlı.
Devlet maaşları bu kadar düşükken Kuzey Koreliler nasıl para kazanıyor?
Hanelerin çoğu pazar faaliyetine dayanıyor: jangmadang’da yemek, giysi ya da Çin malı satmak, küçük ölçekli üretim ve taşımacılık. Firariler, işçilerin ticaret yapabilmek için devlet işletmelerine para ödeyip izinli sayıldığını anlatıyor. Bu işin büyük bölümünü kadınlar yürütüyor.
Kuzey Kore’de songbun nedir?
Songbun (성분), esas olarak baba soyundan geçen, bir ailenin devletin kuruluşu ve Kore Savaşı sırasında yaptıklarına dayanan siyasi bir sınıf derecesidir. Araştırmacılar düzinelerce alt grubu olan üç geniş sınıftan söz ediyor: çekirdek, kararsız ve düşman. Konutu, eğitimi, işi ve parti üyeliğini etkiliyor.
Kuzey Koreliler kendi ülkelerinde serbestçe seyahat edebiliyor mu?
Hayır, serbestçe edemiyor. İnsanların bulundukları bölgeden ayrılmak için seyahat iznine ihtiyacı var, Pyongyang’a girmek için de özel izin gerekiyor. Firariler, özellikle tüccarlar için rüşvetin izinleri çoğu zaman hızlandırdığını bildiriyor.
Kuzey Koreliler K-drama izliyor mu?
Firari tanıklıklarına ve araştırmacılara göre birçoğu, Çin’den kaçak sokulan USB bellekler ve SD kartlar aracılığıyla izlemiş. 2020 tarihli bir yasa, Güney Kore içeriğini izlemenin ya da paylaşmanın cezasını keskin biçimde artırdı; bu yüzden gizlice ve gerçek bir riskle yapılıyor.
Turistler Kuzey Kore’de sıradan gündelik hayatı görebilir mi?
Yalnızca özenle seçilmiş bir dilimini. Turlar her an rehber eşliğinde yapılıyor ve Pyongyang ile vitrin noktalarına odaklanıyor; bu yüzden ziyaretçiler taşradaki evleri, pazarları ya da iş yerlerini gerçekte çalıştıkları hâliyle nadiren görüyor. Bir geziyi düşünmeden önce hükümetinizin resmî seyahat uyarılarına bakın; çünkü bazı ülkeler oraya seyahati kısıtlıyor ya da uyarıyor.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Kaynaklar k-korea.blog · news.google.com
Fiyatlar, çalışma saatleri ve stok durumu değişebilir. Satın almadan ya da yola çıkmadan önce resmi sayfayı kontrol edin.