21 phút đọc
Các thế hệ K-pop gồm 5 làn sóng nhóm nhạc idol kể từ năm 1996, mỗi làn sóng gắn với một bước tiến công nghệ mới. Thế hệ một đặt nền móng cho hệ thống idol của Hàn Quốc, thế hệ hai đưa nó đi khắp châu Á, thế hệ ba vươn ra toàn cầu nhờ mạng xã hội, thế hệ bốn xây dựng các tour sân vận động quanh ứng dụng và video ngắn, còn thế hệ năm vẫn đang được định hình ngay lúc này.
Ranh giới giữa các thế hệ khá mờ và fan tranh cãi về chúng liên tục. Dù vậy, mỗi làn sóng đều có dấu ấn riêng, và nắm được dấu ấn đó sẽ giúp bạn hiểu vì sao một bài hát năm 2008 và một bài hát năm 2024 nghe khác nhau, bán theo cách khác nhau đến vậy.
Điểm chính
- Mốc khởi đầu thường được nhắc đến là năm 1996, khi SM Entertainment ra mắt H.O.T., hình mẫu của nhóm idol hiện đại.
- Các thế hệ chia theo công nghệ phân phối nhiều hơn theo năm tháng: truyền hình và fan club, rồi YouTube, rồi mạng xã hội, rồi ứng dụng và TikTok.
- Năm 2018, BTS trở thành nghệ sĩ Hàn Quốc đầu tiên đứng đầu bảng xếp hạng album Billboard 200, cột mốc định nghĩa thế hệ ba.
- Các nhóm thế hệ năm như RIIZE, ZEROBASEONE và TWS ra mắt từ năm 2023, nhưng cách gọi này vẫn còn gây tranh cãi trong fandom.
Các thế hệ K-pop được chia như thế nào qua 5 làn sóng
Không có cơ quan chính thức nào vạch ra những ranh giới này. Không công ty quản lý, đài truyền hình hay cơ quan nhà nước nào tuyên bố một thế hệ mới bắt đầu. Cách gọi này xuất phát từ cộng đồng fan và giới báo chí âm nhạc Hàn Quốc, và nó trụ lại vì tiện dùng.
Cách đáng tin nhất để xếp một nhóm vào đúng thế hệ là hỏi xem họ ra mắt trong bối cảnh nào. Fan tìm nhạc mới bằng cách nào? Tiền đến từ đâu? Thị trường xuất khẩu lớn nhất là nước nào? Khi những câu trả lời đó đổi khác, một thế hệ mới bắt đầu.
Dưới đây là bản đồ mà đa số fan và báo chí Hàn Quốc đang dùng. Hãy coi các mốc năm là tương đối, vì ở mỗi ranh giới đều có sự chồng lấn.
| Thế hệ | Năm ra mắt (tương đối) | Nhóm tiêu biểu | Fan tìm đến bằng cách nào | Thị trường tăng trưởng chính |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 1996 đến đầu những năm 2000 | H.O.T., Sechs Kies, S.E.S., Fin.K.L, Shinhwa, g.o.d | Chương trình âm nhạc trên TV, radio, đĩa CD, fan club | Hàn Quốc, giai đoạn đầu ở Trung Quốc và Đài Loan |
| 2 | Giữa những năm 2000 đến khoảng 2011 | TVXQ, Super Junior, Big Bang, Girls’ Generation, Wonder Girls, SHINee, 2NE1 | YouTube, fan cafe, chương trình tạp kỹ | Nhật Bản và Đông Nam Á |
| 3 | Khoảng 2012 đến 2017 | EXO, BTS, Red Velvet, Twice, Seventeen, Blackpink | Twitter, V Live, chương trình sống còn | Châu Mỹ và châu Âu |
| 4 | Khoảng 2018 đến 2022 | Stray Kids, ATEEZ, (G)I-DLE, ITZY, TXT, aespa, ENHYPEN, IVE, NewJeans, LE SSERAFIM | Weverse, TikTok, concert online | Toàn cầu thực sự, tour sân vận động |
| 5 | Từ 2023 trở đi | RIIZE, ZEROBASEONE, BOYNEXTDOOR, TWS, ILLIT, BABYMONSTER | Video ngắn, tuyển chọn toàn cầu | Toàn cầu ngay từ ngày đầu |
K-pop thế hệ một: hệ thống idol ra đời thế nào
Trước các idol đã có Seo Taiji and Boys, ra mắt năm 1992 và pha trộn rap, rock và nhạc nhảy theo cách mà nhạc pop Hàn Quốc chưa từng nghe. Phần lớn fan coi họ là tiền thân, chứ không thuộc hẳn thế hệ một. Họ chứng minh rằng thanh thiếu niên có thể mê một nhóm nhạc đến phát cuồng, và các công ty quản lý đã ghi nhớ điều đó.
SM Entertainment, do nhà sản xuất Lee Soo-man sáng lập năm 1995, biến nguồn năng lượng ấy thành một hệ thống. Năm 1996, công ty ra mắt H.O.T., nhóm nam 5 thành viên được đào tạo, tạo hình và tiếp thị như một gói sản phẩm hoàn chỉnh.
DSP Media đáp lại bằng Sechs Kies vào năm 1997. Các nhóm nữ theo sát ngay sau đó: S.E.S. (1997) và Fin.K.L (1998). Shinhwa và g.o.d hoàn thiện bức tranh của thời kỳ này.
Điều làm nên thế hệ một
- Mô hình thực tập sinh: tuyển các bạn tuổi teen, đào tạo hát và nhảy nhiều năm, rồi mới ra mắt thành một nhóm hoàn chỉnh.
- Chương trình âm nhạc hằng tuần trên TV là sân khấu chính, còn đĩa CD là sản phẩm chính.
- Fandom phân biệt bằng màu sắc: fan H.O.T. vẫy bóng bay trắng, fan Sechs Kies vẫy bóng bay vàng, tổ tiên của lightstick chính thức ngày nay.
Đây cũng là lúc Hallyu (Làn sóng Hàn Quốc, thuật ngữ chỉ sự lan tỏa của văn hóa đại chúng Hàn ra nước ngoài) có tên gọi, khi phim truyền hình và âm nhạc Hàn đến với khán giả Trung Quốc và Đài Loan. Cuối thời kỳ này, BoA của SM ra mắt năm 2000 và thâm nhập thị trường Nhật Bản. Thành công của cô ở đó trở thành bản thiết kế cho làn sóng kế tiếp.
K-pop thế hệ hai: khi idol chinh phục châu Á
Thế hệ hai là lúc K-pop trở thành một ngành xuất khẩu. TVXQ ra mắt năm 2003 và xây dựng được lượng fan khổng lồ tại Nhật Bản, thị trường âm nhạc lớn thứ hai thế giới vào thời điểm đó. Tiếp theo là Super Junior (2005), Big Bang (2006), Wonder Girls và Girls’ Generation (cùng năm 2007), SHINee (2008) và 2NE1 (2009).
Ba công ty chi phối thị trường: SM, YG Entertainment và JYP Entertainment, bộ ba mà truyền thông Hàn vẫn gọi là “Big 3”. Mỗi công ty có một phong cách dễ nhận ra. SM thiên về chỉn chu và đồng bộ, YG đẩy mạnh chất hip-hop, JYP chuộng những giai điệu pop mang hơi hướng retro.
Thế hệ hai đã thay đổi điều gì
YouTube xuất hiện, và bỗng nhiên một video âm nhạc có thể đến với Jakarta, Manila và Los Angeles ngay ngày phát hành. Những đoạn điệp khúc bắt tai, lặp đi lặp lại (như “Gee” của Girls’ Generation hay “Sorry, Sorry” của Super Junior) được thiết kế để đi xa mà không cần dịch. Wonder Girls thậm chí lọt vào Billboard Hot 100 của Mỹ với bản tiếng Anh của “Nobody” năm 2009.
Mặt kinh doanh cũng trưởng thành hơn. Những hợp đồng thực tập sinh và nghệ sĩ dài, nhiều ràng buộc trở thành vấn đề công khai, và năm 2009 Ủy ban Thương mại Công bằng Hàn Quốc ban hành hợp đồng mẫu cho nghệ sĩ nhằm giới hạn thời hạn hợp đồng. Lightstick chính thức và tên fandom trở thành chuẩn mực.
Thời kỳ này khép lại bằng một bài hát không hẳn đến từ một idol. “Gangnam Style” (2012) của Psy trở thành video YouTube đầu tiên vượt một tỷ lượt xem, và nó báo cho cả thế giới biết nhạc pop Hàn Quốc tồn tại.
K-pop thế hệ ba: BTS, Blackpink và cú bứt phá toàn cầu
Nếu bạn biết đến K-pop qua BTS hay Blackpink thì bạn đã bước vào bằng cánh cửa thế hệ ba. EXO ra mắt năm 2012 với các nhóm nhỏ tiếng Trung và tiếng Hàn, dấu hiệu cho thấy Trung Quốc lớn đến mức nào. BTS ra mắt năm 2013 dưới trướng Big Hit Entertainment, khi đó còn là một công ty nhỏ ngoài Big 3. Red Velvet (2014), Twice và Seventeen (cùng năm 2015) và Blackpink (2016) nối tiếp.
Vì sao thế hệ ba vươn ra toàn cầu
Mạng xã hội làm được điều mà truyền hình chưa bao giờ làm được. Các nhóm đăng clip hậu trường trên Twitter và livestream trên V Live (ứng dụng phát sóng idol của Naver), nên fan nước ngoài có quyền tiếp cận ngang với fan ở Seoul. Các nhóm fan dịch phụ đề mọi thứ chỉ trong vài giờ.
BTS biến quyền tiếp cận đó thành một fandom, ARMY, tổ chức stream nhạc và bình chọn trên khắp thế giới. Năm 2018, BTS trở thành nghệ sĩ Hàn Quốc đầu tiên đứng đầu bảng xếp hạng album Billboard 200. Blackpink biểu diễn tại Coachella năm 2019. Mỹ và châu Âu không còn là những thị trường xa vời.
Các chương trình sống còn cũng định hình lại quy trình tạo nhóm. Produce 101 (2016) của Mnet để người xem bình chọn thành viên vào nhóm, tạo ra I.O.I và sau đó là Wanna One. Chính Twice cũng được hình thành qua chương trình Sixteen của JYP. Nếu bạn thích cách phim truyền hình Hàn giữ chân người xem, thì những mạch cảm xúc tương tự cũng vận hành các chương trình này (bài về mô-típ phim Hàn giải thích vì sao chúng cuốn hút đến vậy).
K-pop thế hệ bốn: idol tự sáng tác và tour sân vận động
Các nhóm thế hệ bốn ra mắt vào một thị trường vốn đã mang tầm toàn cầu. Stray Kids, ATEEZ và (G)I-DLE xuất hiện năm 2018, ITZY và TXT năm 2019, aespa và ENHYPEN năm 2020, IVE năm 2021, NewJeans và LE SSERAFIM năm 2022.
Nhiều nhóm trong số này tự viết và sản xuất nhạc. Đơn vị sản xuất nội bộ 3RACHA của Stray Kids là ví dụ hay được nhắc nhất, và Soyeon của (G)I-DLE sáng tác cho chính nhóm mình. Fan nước ngoài coi trọng điều này, và các công ty quản lý cũng đưa nó vào chiến lược tiếp thị.
Đại dịch đã định hình thế hệ bốn ra sao
Nhiều nhóm ra mắt đúng lúc COVID-19 và phải trải qua những năm đầu mà không có khán giả trực tiếp. Concert online có thu phí, fan sign qua video call và các ứng dụng dành cho fan như Weverse (nền tảng fan của HYBE; Big Hit đổi tên thành HYBE năm 2021) đã lấp khoảng trống đó. Thử thách nhảy trên TikTok trở thành công cụ quảng bá tiêu chuẩn, và đó là một lý do nhiều bài hát thế hệ bốn có đoạn hook ngắn, dễ lặp lại.
Concept cũng thử nghiệm táo bạo hơn. aespa ra mắt cùng các bản sao avatar ảo. NewJeans bỏ qua màn dựng teaser dồn dập thường thấy và chọn âm hưởng mềm mại, đậm chất Y2K, kéo cả ngành về hướng nhạc pop dễ nghe hơn.
Quy mô tour nói lên tất cả. Chẳng hạn, Stray Kids sẽ biểu diễn tại sân M&T Bank Stadium của Baltimore vào mùa hè năm sau, theo WBAL-TV. Một nhóm Hàn Quốc làm headliner tại sân vận động NFL giờ đây không còn là tin gây bất ngờ.
K-pop thế hệ năm: ai thuộc thế hệ này và vì sao còn tranh cãi
Thế hệ năm thường được cho là bắt đầu từ năm 2023. Các nhóm hay được xếp vào đây gồm ZEROBASEONE (hình thành qua chương trình Boys Planet của Mnet), BOYNEXTDOOR, RIIZE (nhóm nam đầu tiên của SM sau nhiều năm), KISS OF LIFE, TWS, ILLIT và BABYMONSTER (nhóm nữ của YG, chính thức ra mắt đầy đủ năm 2024).
Một số fan cho rằng thế hệ năm chưa tồn tại, vì chưa có bước ngoặt công nghệ nào tách nó khỏi thế hệ bốn rõ ràng như YouTube hay Twitter từng làm. Những người khác lại chỉ ra các khác biệt có thật.
Điều khiến thế hệ năm khác biệt
- Toàn cầu từ ngày ra mắt: các nhóm lên kế hoạch phát hành bản tiếng Anh, fan meeting ở nước ngoài và nội dung video ngắn cho khán giả quốc tế ngay từ đầu.
- Nhóm đa quốc tịch và nhóm toàn cầu: KATSEYE của HYBE và Geffen Records được tạo ra qua một đợt tuyển chọn toàn thế giới và hoạt động tại Mỹ, đặt ra câu hỏi “K-pop” rốt cuộc nghĩa là gì.
- Concept nhẹ nhàng hơn: nhiều nhóm nam thế hệ năm chọn hình ảnh gần gũi, thân thiện thay vì những concept tối và mạnh mẽ phổ biến một thập kỷ trước.
Hình ảnh K-pop còn lan ra ngoài các nhóm nhạc thật. Phim hoạt hình KPop Demon Hunters của Netflix biến văn hóa idol thành một hiện tượng hàng hóa, và đợt phát hành thứ hai của bộ sưu tập liên kết với heyday đã đến Target, theo ABC7 Los Angeles. Với nhiều fan trẻ ở nước ngoài, một bộ phim hoạt hình giờ là cửa ngõ đầu tiên.
Fandom thay đổi thế nào từ bóng bay đến Weverse
Thói quen của fan là cách dễ cảm nhận nhất sự chuyển giao giữa các thế hệ. Đây là một ví dụ cụ thể: hãy hình dung một fan ở Los Angeles theo dõi một đĩa đơn mới ở từng thời kỳ.
- Thế hệ 1: chờ bạn bè gửi băng ghi hình chương trình TV hoặc một đĩa CD nhập khẩu, mất vài tuần hoặc vài tháng.
- Thế hệ 2: xem video âm nhạc trên YouTube ngay ngày phát hành, rồi đi săn các clip tạp kỹ có fan làm phụ đề.
- Thế hệ 3: theo dõi Twitter chính thức của các thành viên, tham gia buổi stream nhạc tập thể toàn cầu, bình chọn cho chương trình âm nhạc từ nước ngoài.
- Thế hệ 4: đọc tin nhắn của thành viên trên Weverse, mua vé concert online, học thử thách nhảy trên TikTok.
- Thế hệ 5: xem nội dung video ngắn bằng tiếng Anh của nhóm và gặp họ tại một buổi fan meeting ở Mỹ ngay trong năm ra mắt.
Hàng hóa cũng tiến hóa theo. Album giờ thường có nhiều phiên bản kèm photocard ngẫu nhiên (ảnh sưu tầm cỡ nhỏ của thành viên), khiến fan nhiệt thành mua nhiều bản. Đó là lý do doanh số album tuần đầu trở thành chỉ số được nhắc đến nhiều ở thế hệ bốn, và cũng là lý do fan lẫn giới phê bình tranh luận xem con số ấy phản ánh được bao nhiêu mức độ nghe nhạc thật sự.
Những lỗi hay gặp khi bàn về các thế hệ K-pop
Cách chia thế hệ gây ra vô số cuộc tranh cãi trên mạng. Có vài nhầm lẫn lặp đi lặp lại.
Nhầm năm ra mắt với thời điểm nổi tiếng nhất
Thế hệ thường được xác định theo năm ra mắt, không phải thời điểm nhóm nổi tiếng. BTS ra mắt năm 2013 và vẫn thuộc thế hệ ba, dù những thành tích lớn nhất đến nhiều năm sau.
Coi “lớp trước” là “ít liên quan hơn”
Các nhóm thế hệ hai và ba vẫn ra nhạc, đi tour và ảnh hưởng đến đàn em. Thứ bậc (khái niệm sunbae trong tiếng Hàn, nghĩa là tiền bối) rất quan trọng trong ngành, và các nhóm đàn em thường nhắc đến những nhóm đi trước như lý do họ muốn trở thành idol.
Cho rằng nghệ sĩ solo nào cũng xếp gọn vào một thế hệ
Nghệ sĩ solo, ban nhạc và nghệ sĩ hip-hop không khớp gọn vào hệ thống nhóm idol. Chẳng hạn IU ra mắt năm 2008 và thường được bàn riêng theo cách của cô, chứ không dùng làm cột mốc thế hệ.
FAQ
BTS thuộc thế hệ K-pop nào?
BTS thuộc thế hệ ba. Nhóm ra mắt năm 2013, cùng thời với EXO, Twice và Blackpink. Thành công toàn cầu của họ đến muộn hơn, nhưng nhãn thế hệ thường tính theo năm ra mắt.
Stray Kids thuộc thế hệ nào?
Stray Kids ra mắt năm 2018 và được xếp vào thế hệ bốn, thường được nhắc đến như một trong những nhóm dẫn đầu thế hệ này. Nhóm nổi tiếng với việc tự sản xuất phần lớn âm nhạc qua đơn vị nội bộ 3RACHA.
Nhóm nào khởi đầu K-pop?
Seo Taiji and Boys (1992) được công nhận rộng rãi là đã thay đổi nhạc pop Hàn Quốc. H.O.T., ra mắt năm 1996, thường được gọi là nhóm idol đầu tiên của thế hệ một vì đã thiết lập mô hình thực tập sinh và công ty quản lý vẫn được dùng đến nay.
K-pop đã có thế hệ thứ năm chưa?
Phần lớn báo chí và fan Hàn Quốc dùng thuật ngữ này cho các nhóm ra mắt từ năm 2023, như RIIZE, ZEROBASEONE và TWS. Một số người cho rằng khác biệt so với thế hệ bốn chưa đủ lớn, nên nhãn này nhiều khả năng còn bị tranh luận một thời gian nữa.
NewJeans và aespa thuộc thế hệ nào?
Cả hai đều thuộc thế hệ bốn. aespa ra mắt năm 2020 và NewJeans năm 2022, nghĩa là cùng làn sóng với IVE và LE SSERAFIM.
Vì sao fan K-pop quan tâm đến thế hệ?
Các nhãn thế hệ cho bạn bối cảnh. Chúng giải thích vì sao các nhóm thuộc những thời kỳ khác nhau có âm nhạc khác nhau, quảng bá khác nhau và chạm đến những quốc gia khác nhau, đồng thời giúp fan lần ra nhóm đàn anh nào đã ảnh hưởng đến nhóm đàn em.
Cách khám phá mọi thế hệ K-pop từ nước ngoài
Hãy bắt đầu bằng một bài đại diện cho mỗi thời kỳ và nghe theo thứ tự: “Candy” của H.O.T., “Gee” của Girls’ Generation, “Spring Day” của BTS, “God’s Menu” của Stray Kids và một đĩa đơn gần đây của RIIZE hoặc ILLIT. Chưa đến nửa tiếng, bạn sẽ nghe được cách phối khí, giọng hát và cấu trúc bài hát đổi thay thế nào. Tất cả đều có trên các kênh YouTube chính thức của từng công ty quản lý và trên các dịch vụ nghe nhạc lớn.
Tiếp theo, hãy xem các sân khấu biểu diễn chứ đừng chỉ xem video. Các chương trình âm nhạc hằng tuần của Hàn Quốc đăng sân khấu lên kênh YouTube chính thức, và đặt một sân khấu năm 2009 cạnh một sân khấu năm 2024 sẽ cho bạn thấy vũ đạo và cách quay phim đã tiến hóa ra sao.
Định đi xem một nhóm ở Seoul? Hãy đặt vé qua đối tác bán vé chính thức mà công ty quản lý chỉ định, rồi sắp xếp phần còn lại của chuyến đi quanh thành phố. Nhiều fan đi xem show hay mua nhanh một bữa tối theo gợi ý trong hướng dẫn đồ ăn cửa hàng tiện lợi Hàn Quốc trước khi cửa mở, rồi ăn mừng sau show với thịt nướng Hàn Quốc. Và hãy theo dõi các nhóm ra mắt năm 2026 và 2027: nhóm nào bứt phá đầu tiên nhiều khả năng sẽ quyết định việc người ta có bắt đầu nói về thế hệ thứ sáu hay không.
Bài liên quan
Nguồn k-korea.blog · news.google.com
Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.