K-pop là gì? Từ Seo Taiji năm 1992 đến BTS đứng No.1

25 phút đọc

Câu trả lời cho “K-pop là gì” bắt đầu từ năm 1992: đó là nhạc pop Hàn Quốc, được xây lại từ thời điểm ấy quanh các nhóm idol mà công ty quản lý đào tạo nhiều năm trước khi debut. Điều khiến K-pop khác nhạc pop Mỹ hay Anh là cả một gói sản phẩm. Mỗi lần phát hành gồm một bài hát, một phần vũ đạo, một MV, một concept hình ảnh và một chiến dịch dành cho fan, tất cả được canh để xuất hiện trong cùng một tuần.

Với người nghe ở nước ngoài, điều đó khiến K-pop khá dễ bắt đầu. Hầu như mọi thứ đều lên YouTube, Spotify và mạng xã hội chỉ vài giờ sau khi phát hành, thường kèm phụ đề tiếng Anh do công ty hoặc fan làm.

K-pop là gì, ngoài nghĩa “nhạc pop Hàn Quốc”?

Nghĩa đen, K-pop (케이팝) chỉ là nhạc đại chúng của Hàn Quốc. Trong nước, từ cũ để gọi nhạc pop nội địa là gayo (가요), bao gồm ca sĩ ballad, trot (트로트, thể loại đã có hàng chục năm với nhịp nảy và lối luyến láy đậm, rất được ông bà và các cuộc thi truyền hình yêu thích), ban nhạc indie và hip-hop. Tuy nhiên, khi người nước ngoài nói K-pop, họ gần như luôn chỉ một mảng trong đó: nhạc pop idol.

Mảng đó chính là nội dung của bài này. Cũng là phần bán sạch vé sân vận động ở nước ngoài và lấp đầy mục video đề xuất của bạn.

Idol K-pop là gì?

Idol (아이돌) là ca sĩ kiêm vũ công được một công ty giải trí tuyển chọn hoặc cho thi tuyển, đào tạo nội bộ rồi ra mắt trong một nhóm, hoặc ít hơn là solo. Nhóm thường có nhiều thành viên, và mỗi người hay giữ một vị trí: leader (trưởng nhóm), main vocal, main dancer, rapper, visual (thành viên được đẩy lên làm gương mặt đại diện) và maknae (막내, thành viên út).

Idol phải làm nhiều hơn là thu âm. Show tạp kỹ, livestream, fan meeting, quảng cáo thương hiệu và diễn xuất đều nằm trong công việc, và độ phủ rộng đó là một lý do lớn khiến fan cảm thấy họ hiểu rõ thần tượng của mình.

K-pop bắt đầu thế nào: từ Seo Taiji đến BTS qua 4 thế hệ

Fan chia lịch sử K-pop thành các “thế hệ” idol. Ranh giới giữa các thế hệ luôn bị tranh cãi, nên hãy xem các mốc dưới đây như hướng dẫn tương đối.

Thế hệ	Giai đoạn tương đối	Nghệ sĩ thường được nhắc	Điều thay đổi
Trước thời idol	Đầu thập niên 1990	Seo Taiji and Boys	Rap, rock và nhạc nhảy lên truyền hình đại chúng Hàn Quốc
Thế hệ 1	Cuối thập niên 1990 đến đầu 2000	H.O.T., Sechs Kies, S.E.S., Fin.K.L, g.o.d	Các công ty bắt đầu tuyển và đào tạo nhóm nhạc cho fan tuổi teen
Thế hệ 2	Giữa thập niên 2000 đến đầu 2010	TVXQ, Super Junior, BIGBANG, Girls’ Generation, Wonder Girls, 2NE1	Thị trường Nhật Bản và Đông Nam Á mở ra; YouTube lan truyền MV
Thế hệ 3	Đầu đến cuối thập niên 2010	EXO, BTS, TWICE, BLACKPINK	Mạng xã hội và streaming toàn cầu đưa K-pop đến Mỹ và châu Âu
Thế hệ 4	Cuối thập niên 2010 trở đi	Stray Kids, ITZY, aespa và nhiều nhóm khác	Nhóm được lên kế hoạch cho khán giả toàn cầu ngay từ đầu

1992: khoảnh khắc Seo Taiji

Seo Taiji and Boys trình diễn “Nan Arayo” (난 알아요, “I Know”) trên một chương trình tìm kiếm tài năng năm 1992 và nhận điểm thấp từ ban giám khảo. Công chúng lại phản ứng hoàn toàn khác. Sự pha trộn giữa nhịp hip-hop, thái độ rock và vũ đạo đường phố cho thấy nhạc pop Hàn có thể theo xu hướng phương Tây và biến chúng thành âm thanh mang bản sắc riêng. Nhiều bản lịch sử tính mốc khởi đầu từ đó.

1996: các công ty tạo ra nhóm idol đầu tiên

SM Entertainment, do nhà sản xuất Lee Soo-man sáng lập, ra mắt H.O.T. vào năm 1996. Nhóm này được gọi rộng rãi là nhóm idol đúng nghĩa đầu tiên: tuyển từ khi còn trẻ, được công ty đào tạo, tạo hình như một khối thống nhất và nhắm tới fan tuổi teen. JYP Entertainment và YG Entertainment sau đó cũng có nhóm riêng, và nhiều năm liền ba công ty này được gọi là “Big Three”.

Thập niên 2000: Làn sóng Hàn Quốc lan khắp châu Á

Khoảng thời gian này, truyền thông tiếng Hoa bắt đầu dùng từ Hallyu (한류, “Làn sóng Hàn Quốc”) để chỉ việc phim truyền hình và âm nhạc Hàn tràn qua châu Á. Sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, chính phủ Hàn Quốc bắt đầu coi văn hóa là một ngành xuất khẩu và hỗ trợ nó. Các công ty nhắm tới Nhật Bản mạnh nhất: BoA và TVXQ phát hành nhạc tiếng Nhật và tìm được lượng khán giả lớn ở đó.

2012 và 2020: YouTube, PSY và BTS

“Gangnam Style” (2012) của PSY là bản hit mang tính tạp kỹ và trở thành video YouTube đầu tiên vượt 1 tỷ lượt xem. Nó cho ngành công nghiệp thấy một bài hát Hàn có thể đến với cả thế giới mà không cần radio. BTS, nhóm bảy thành viên đến từ một công ty tầm trung khi đó mang tên Big Hit Entertainment (nay là HYBE), còn đi xa hơn. Họ xây dựng khán giả qua mạng xã hội và bản dịch của fan, và năm 2020 “Dynamite” trở thành bài hát đầu tiên của một nghệ sĩ Hàn Quốc đứng đầu Billboard Hot 100.

Hệ thống idol K-pop vận hành thế nào, từ thực tập sinh đến comeback

Các công ty quản lý điều hành toàn bộ hệ thống. Họ tìm tài năng, chi trả đào tạo và chỗ ở, viết hoặc mua bài hát, lên kế hoạch mọi đợt phát hành và lo quảng bá. Đổi lại, họ kiểm soát lịch trình và giữ một phần lớn thu nhập, ít nhất trong những năm đầu.

1. Tuyển chọn. Các công ty tổ chức thi tuyển mở ở Hàn Quốc và nước ngoài, đồng thời trực tiếp tìm kiếm các bạn tuổi teen.
2. Đào tạo. Thực tập sinh học hát, nhảy, diễn xuất và ngoại ngữ, và phải qua các kỳ đánh giá nội bộ định kỳ. Nhiều người không bao giờ debut.
3. Tạo tiếng vang trước debut. Công ty xây dựng sự chú ý trước khi ra mắt bằng ảnh teaser, clip tập luyện và đôi khi là một chương trình sống còn (경연 프로그램, một show thực tế thi đấu để chọn ra đội hình cuối cùng).
4. Debut. Đĩa đơn đầu tiên, MV và chuỗi sân khấu trên các chương trình âm nhạc truyền hình.
5. Comeback. Các bản phát hành mới ra đều đặn theo chu kỳ, mỗi lần mang một concept mới.
6. Tour và hoạt động nước ngoài. Concert, fan meeting và các bản phát hành bằng ngôn ngữ khác.
7. Gia hạn hợp đồng. Fan hay nhắc đến “lời nguyền bảy năm” vì hợp đồng idol tiêu chuẩn thường kéo dài chừng đó. Nhiều nhóm tan rã, đổi công ty hoặc tiếp tục với ít thành viên hơn vào thời điểm này.

Comeback trong K-pop là gì?

Comeback (컴백) chỉ đơn giản là một đợt phát hành mới và quảng bá đi kèm, dù nhóm chưa từng rời sân khấu. Mỗi lần comeback thường mang một “concept” mới, tức một chủ đề hình ảnh và âm nhạc như dễ thương, tối, retro hay “girl crush” (phong cách tự tin, mạnh mẽ). Hãy chờ ảnh và video teaser trong nhiều ngày trước đó, bản phát hành vào một giờ cố định theo giờ Hàn Quốc, rồi một hoặc nhiều tuần lên sân khấu trên truyền hình.

Giới phê bình nói gì về hệ thống này

Mô hình này có những mặt trái ai cũng biết. Giới phê bình chỉ ra hợp đồng dài hạn, việc kiểm soát chặt đời sống của thực tập sinh, lịch trình dày đặc và áp lực dư luận lớn, và các tranh chấp hợp đồng giữa idol và công ty đã nhiều lần ra tòa. Idol nam cũng phải thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt buộc, khiến hoạt động nhóm tạm dừng (bài hướng dẫn về nghĩa vụ quân sự ở Hàn Quốc giải thích cơ chế này). Bạn sẽ thưởng thức âm nhạc trọn vẹn hơn nếu biết những căng thẳng ấy tồn tại.

Điều gì làm nhạc K-pop nghe khác biệt

Hãy bật một title track K-pop cạnh một đĩa đơn thịnh hành của Mỹ và bạn sẽ thấy nó thay đổi nhiều hơn hẳn. Một bài có thể mở bằng nhịp trap, chuyển sang điệp khúc pop-rock, rơi vào đoạn rap rồi kết bằng phần bridge với tiết tấu hoàn toàn khác. Đó là chủ ý: với nhiều thành viên, mỗi đoạn là một cơ hội để ai đó tỏa sáng.

• Chuyển thể loại liên tục. Các đoạn đột ngột đổi giữa EDM, hip-hop, R&B và ballad ngay trong một bài.
• “Killing part”. Một đoạn hook, câu hát hoặc động tác ngắn được thiết kế để cắt ra và chia sẻ.
• Phân chia lời hát. Cách chia câu hát giữa các thành viên. Fan đếm từng câu và tranh luận về chuyện này.
• Hòa âm dày, nhiều lớp. Các công ty thường đặt bài qua các trại sáng tác quốc tế, nên nhiều bản hit K-pop có đồng sáng tác người châu Âu hoặc Mỹ bên cạnh producer Hàn.

Vì sao bài K-pop pha trộn tiếng Anh và tiếng Hàn?

Những câu hook tiếng Anh dễ hát theo với bất kỳ ai, và chúng đã xuất hiện trong nhạc pop Hàn từ thập niên 1990. Dù vậy, phần lớn đoạn verse vẫn là tiếng Hàn. Nhiều nhóm còn thu bản tiếng Nhật hoặc tiếng Anh hoàn chỉnh cho các thị trường đó. Bạn không cần hiểu lời để thích bài hát, nhưng lyric video chính thức và bản dịch của fan giúp bạn cảm nhận được nhiều hơn hẳn.

Vì sao sân khấu K-pop trông khác biệt đến vậy

Trong K-pop, vũ đạo quan trọng không kém giọng hát. Các nhóm năm, bảy hay chín thành viên nhảy đồng đều đến từng chi tiết, và đội hình liên tục thay đổi để người đang hát luôn đứng phía trước. Mỗi bài thường có một “point choreography” (포인트 안무), động tác đặc trưng đủ đơn giản để fan bắt chước.

Sân khấu chính là các chương trình âm nhạc hằng tuần trên truyền hình. Nổi tiếng nhất là Music Bank của KBS, Show! Music Core của MBC, Inkigayo của SBS và M Countdown của Mnet. Các nhóm biểu diễn ở đó vài tuần sau mỗi lần comeback, mỗi lần một bộ trang phục mới, và các chương trình này trao cúp hằng tuần mà fan dốc sức giành về.

Fancam và video dance practice

Có hai định dạng video đặc trưng của K-pop. Fancam (직캠, jikcam) bám theo một thành viên suốt một sân khấu, để fan xem người mình thích. Video dance practice quay nhóm trong phòng tập với trang phục thường ngày, góc quay chính diện, giúp thấy rõ vũ đạo và dễ học theo hơn nhiều. Nếu muốn tự nhảy thử, hướng dẫn từng bước về cách học nhảy K-pop của chúng tôi bắt đầu đúng từ những video tập có hiệu ứng gương này.

Fandom K-pop vận hành thế nào: lightstick, fan chant và streaming

Fandom là một phần cách K-pop vận hành, không phải thứ thêm vào. Hầu hết các nhóm đặt cho fan một tên chính thức, như ARMY của BTS hay BLINK của BLACKPINK, cùng một màu chính thức. Fan tự làm các tài khoản dịch, tổ chức buổi streaming và mua quảng cáo sinh nhật cho thành viên tại các ga tàu điện ngầm.

• Lightstick (응원봉). Mỗi nhóm bán một mẫu riêng. Tại concert, chúng thường được đồng bộ không dây để cả nhà thi đấu đổi màu cùng lúc.
• Fan chant (응원법). Công ty công bố các màn hô chính thức, thường là tên các thành viên được hô theo thứ tự cố định trong đoạn intro hoặc đoạn nhạc đệm.
• Streaming và bình chọn. Fan phối hợp nghe nhạc và bỏ phiếu trên chương trình âm nhạc để đẩy bài lên bảng xếp hạng và giành cúp.
• Nền tảng dành cho fan. Weverse của HYBE và các ứng dụng nhắn tin trả phí như Bubble cho phép idol đăng cập nhật và nhắn tin thẳng tới fan.

Vì sao fan K-pop mua cùng một album nhiều lần?

Album giấy K-pop thường có nhiều phiên bản và kèm photocard ngẫu nhiên (thẻ ảnh sưu tầm nhỏ của từng thành viên). Fan mua nhiều bản để đủ bộ hoặc để trúng bias (최애, choeae, thành viên yêu thích nhất) của mình. Doanh số album tuần đầu được theo dõi sát ở Hàn Quốc, tạo thêm một lý do nữa để fan mua.

Vì sao K-pop vươn ra toàn cầu: công ty, YouTube và mạng xã hội

Nhiều yếu tố cùng hội tụ một lúc. Không yếu tố đơn lẻ nào giải thích được tất cả.

• Phân phối miễn phí. Các công ty đưa trọn vẹn MV lên YouTube vào lúc nhiều hãng đĩa phương Tây vẫn giữ chúng sau các rào chắn theo khu vực. Fan ở bất cứ đâu cũng xem được ngay ngày bài hát ra mắt.
• Kế hoạch xuất khẩu. Các công ty tuyển thành viên từ Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan và nhiều nơi khác (TWICE và BLACKPINK đều có thành viên không phải người Hàn) và phát hành nhạc bằng các ngôn ngữ khác.
• Nội dung liên tục. Clip hậu trường, livestream và show tạp kỹ giữ chân fan giữa các đợt phát hành.
• Fan tự dịch. Phụ đề tình nguyện và các tài khoản dịch đã phá bỏ rào cản ngôn ngữ từ rất lâu trước khi các công ty tự làm việc đó.
• Cơn sốt văn hóa Hàn Quốc rộng hơn. Phim truyền hình, điện ảnh và ẩm thực Hàn kéo người xem tới, rồi họ tìm đến âm nhạc, và ngược lại. Danh sách những bộ phim Hàn hay nhất mọi thời đại của chúng tôi là người bạn đồng hành tốt nếu K-pop khiến bạn tò mò về phần còn lại.

K-pop cũng đã tràn ra ngoài ngành công nghiệp thật. Phim hoạt hình KPop Demon Hunters của Netflix xây dựng câu chuyện quanh các nhóm idol hư cấu, và theo Variety, một chuyến lưu diễn arena dựa trên phần âm nhạc của phim đang được lên kế hoạch. Với nhiều fan mới, đó là cánh cửa đầu tiên, và các nhóm nhạc thật thường là điểm dừng kế tiếp.

Những từ K-pop nên biết trước khi bắt đầu

Cộng đồng fan dùng rất nhiều từ viết tắt. Đây là những thuật ngữ bạn sẽ gặp ngay trong tuần đầu. Để biết thêm từ vựng đời thường, hãy xem danh sách từ tiếng Hàn trong phim Hàn, có khá nhiều điểm chung với tiếng lóng K-pop.

Tiếng Việt	Korean	Romanization	Khi nào dùng
Idol	아이돌	aidol	Ca sĩ kiêm nghệ sĩ biểu diễn được công ty đào tạo
Thực tập sinh	연습생	yeonseupsaeng	Người đang được đào tạo tại công ty trước khi debut
Thành viên út	막내	maknae	Người nhỏ tuổi nhất trong nhóm
Comeback	컴백	keombaek	Mọi đợt phát hành mới cùng giai đoạn quảng bá của nó
Thành viên yêu thích	최애	choeae	Bias của bạn, thành viên bạn thích nhất
Tiền bối / hậu bối	선배 / 후배	seonbae / hubae	Idol debut sớm hơn hoặc muộn hơn một idol khác
Video fan quay tập trung một người	직캠	jikcam	Fancam bám theo một thành viên suốt một sân khấu
Lightstick	응원봉	eungwonbong	Đèn cổ vũ chính thức của một nhóm tại concert
Fan chant	응원법	eungwonbeop	Những câu cổ vũ chính thức fan hô trong bài hát
Giải thưởng lớn nhất	대상	daesang	Giải cao nhất tại các lễ trao giải âm nhạc cuối năm
Cố lên! (cách nói lịch sự)	화이팅	hwaiting	Lời động viên trước một sân khấu hoặc kỳ thi

Cách bắt đầu nghe K-pop khi ở nước ngoài

Đừng mở những playlist khổng lồ kiểu “top 100 K-pop”. Chúng ném vào bạn hai mươi năm và cả chục phong cách cùng một lúc. Hãy chọn một nhóm, nghe sâu, rồi mở rộng dần.

1. Chọn một bài bạn đã từng nghe. Một bản nhạc từ mạng xã hội, nhạc phim hoặc playlist của bạn bè đều là điểm xuất phát tốt.
2. Xem MV chính thức trên kênh YouTube của công ty hoặc của chính nhóm.
3. Xem video dance practice để thấy rõ vũ đạo.
4. Tìm một sân khấu trực tiếp trên chương trình âm nhạc để nghe nhóm hát live ra sao.
5. Đọc bản dịch lời bài hát. Phụ đề chính thức hoặc bản dịch uy tín của fan.
6. Đi ngược lại qua discography. Các title track cũ cho thấy concept của nhóm đã thay đổi thế nào.

Một ví dụ cụ thể

Giả sử “Dynamite” là cánh cửa đầu tiên của bạn. Bài hát bằng tiếng Anh nên dễ bắt đầu. Tiếp theo, hãy nghe một title track BTS trước đó hát bằng tiếng Hàn và xem sân khấu của nó trên chương trình âm nhạc.

Sau đó so sánh bản dance practice với MV. Trong một giờ, bạn sẽ nghe nhóm chuyển đổi giữa các ngôn ngữ, thấy vũ đạo được dàn dựng cho máy quay thế nào và nhận ra một bài hát nghe khác nhau ra sao khi hát live và khi thu âm trong phòng thu. Bạn có thể lặp lại vòng này với bất kỳ nhóm nào.

Nghe ở đâu và cần kiểm tra gì

Spotify, Apple Music và YouTube Music đều có phần lớn danh mục K-pop trên toàn thế giới. Để biết điều gì đang được ưa chuộng ngay tại Hàn Quốc, hãy xem bảng xếp hạng của Melon (một dịch vụ streaming lớn của Hàn Quốc) hoặc Circle Chart, bảng xếp hạng âm nhạc chính thức của Hàn Quốc. Giờ phát hành, các điểm dừng tour và quy định fan club do từng công ty quyết định, nên hãy kiểm tra website chính thức hoặc tài khoản đã xác minh của nhóm thay vì các trang đăng lại.

Những sai lầm thường gặp của người mới

• Đánh giá cả nhóm chỉ qua một bài hát. Concept thay đổi rất nhiều giữa các lần comeback.
• Coi tin đồn của fan là tin tức. Hãy chỉ tin thông báo của công ty và các hãng truyền thông uy tín.
• Chi tiêu quá sớm. Streaming miễn phí hoặc rất rẻ, còn album và đồ lưu niệm có thể chờ đến khi bạn biết mình thích ai.

FAQ

K-pop viết tắt của gì?

K-pop là viết tắt của Korean pop. Ở nước ngoài, thuật ngữ này chủ yếu chỉ nhạc pop idol do các công ty giải trí Hàn Quốc tạo ra. Người Hàn còn dùng từ gayo để chỉ nhạc đại chúng Hàn Quốc nói chung.

Nhóm K-pop đầu tiên là ai?

Seo Taiji and Boys, debut năm 1992, thường được ghi nhận là người mở đầu K-pop hiện đại. H.O.T., do SM Entertainment ra mắt năm 1996, thường được gọi là nhóm idol đầu tiên được tạo ra qua hệ thống đào tạo của công ty.

Vì sao các nhóm K-pop có nhiều thành viên như vậy?

Đội hình đông cho phép công ty phủ nhiều kỹ năng hơn (hát, rap, nhảy) và nhiều tính cách để fan kết nối. Một số nhóm còn tách thành các “unit” hay nhóm nhỏ để thành viên quảng bá theo nhiều phong cách hoặc thị trường cùng lúc.

K-pop chỉ hát bằng tiếng Hàn thôi sao?

Không. Phần lớn title track pha tiếng Hàn với các câu hook tiếng Anh, và nhiều nhóm phát hành bài hoàn toàn bằng tiếng Anh hoặc tiếng Nhật. Bản dịch lời bài hát rất dễ tìm, nên không biết tiếng Hàn cũng không cản bạn theo dõi.

Idol K-pop có phải đi nghĩa vụ quân sự không?

Nam giới Hàn Quốc phải nhập ngũ, và idol nam cũng không ngoại lệ. Nhóm thường tạm nghỉ hoặc tiếp tục với ít thành viên hơn trong lúc các thành viên thực hiện nghĩa vụ, rồi tái hợp sau đó.

KPop Demon Hunters có phải K-pop thật không?

Các nhóm idol trong phim là hư cấu, nhưng nhạc của phim được viết và sản xuất theo phong cách K-pop và nghe giống các bản K-pop thật. Nhiều khán giả dùng nhạc phim như bước đầu để tìm đến các nhóm K-pop thực sự.

Bước tiếp theo khi bạn đã mê K-pop

Khi đã có nhóm yêu thích, hãy theo dõi kênh YouTube chính thức và các tài khoản mạng xã hội đã xác minh của nhóm. Teaser comeback, thông báo tour và đợt mở fan club sẽ xuất hiện ở đó đầu tiên. Hãy xem một lễ trao giải cuối năm để thấy cả một thế hệ nhóm nhạc trong một đêm, và thử học một point choreography qua video tập có hiệu ứng gương. Khi những từ tiếng Hàn bắt đầu thấm dần, các cụm ngắn như hwaiting là bước đầu dễ dàng để làm quen tiếng Hàn.

Bài liên quan

• K-popCách học nhảy Kpop tại nhà: 6 bước từ video mirror đến cover
• K-popPhotocard Kpop (포토카드): Vì sao ngẫu nhiên, cách trao đổi
• K-pop4 công ty giải trí Kpop lớn đứng sau BTS, BLACKPINK, TWICE
• K-popLightstick Kpop (응원봉): 5 mẫu nổi tiếng và cách đồng bộ
• K-popCách trở thành idol Kpop: 5 con đường audition, tỷ lệ thật
• K-popHệ thống thực tập sinh K-pop: 4 giai đoạn, nợ đào tạo

Nguồn k-korea.blog · news.google.com

Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.