13 dk okuma
Kuzey Kore ile Güney Kore arasındaki farklar 1945’e uzanır: yarımada o yıl ikiye bölündü. Sonraki sekiz on yılda Güney demokrasiye geçti ve dünyanın büyük ihracatçı ekonomilerinden biri oldu. Kuzey ise aynı ailenin üç kuşağı tarafından yönetilen tek partili bir devlete dönüştü. Bu rehber bölünmenin nasıl yaşandığını, iki tarafta hayatın nasıl işlediğini ve çizgiyi geçmenin mümkün olup olmadığını anlatıyor.
Öne çıkanlar
- ABD ile Sovyetler Birliği Kore’yi 1945’te 38. paralelden böldü, 1948’de ise iki rakip devlet ilan edildi.
- Kore Savaşı (1950-1953) barış anlaşmasıyla değil ateşkesle bitti. Bu yüzden iki Kore teknik olarak hâlâ savaş halinde.
- Güney Kore başkanını seçimle belirliyor. Kuzey Kore ise 1948’den beri Kim ailesi tarafından yönetiliyor: Kim Il Sung, Kim Jong Il ve şimdi Kim Jong Un.
- İki tarafın sıradan vatandaşları birbirini serbestçe ziyaret edemiyor, arayamıyor, mesaj atamıyor. Yaklaşık 4 km genişliğindeki DMZ de kapalı kalmaya devam ediyor.
Kore neden Kuzey ve Güney olarak ikiye bölündü?
Japonya, Kore’yi 1910’dan 1945’e kadar sömürge olarak yönetti. Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda, Ağustos 1945’te teslim olmasının ardından ABD ile Sovyetler Birliği, Kore’deki Japon teslimini almak için 38. paraleli ayırma çizgisi olarak belirledi. Kuzeyi Sovyet birlikleri, güneyi Amerikan birlikleri elinde tuttu.
Çizginin geçici olması bekleniyordu. Soğuk Savaş sertleştikçe, tüm yarımada için tek bir hükümet kurmayı hedefleyen görüşmeler bir yere varmadı. Güney, Mayıs 1948’de BM gözetiminde seçim yaptı ve 15 Ağustos 1948’de Kore Cumhuriyeti’ni, başkanlığına da Syngman Rhee’yi getirerek ilan etti. Kuzey, 9 Eylül 1948’de Kim Il Sung liderliğinde Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti’ni (DPRK) ilan etti.
Bölünme kalıcı olsun diye mi yapılmıştı?
Hayır. İki hükümet de tüm Kore’nin tek meşru hükümeti olduğunu iddia etti ve bunu hâlâ anayasalarında koruyor. Bu ortak iddia pek çok şeyi açıklıyor: Kuzey’in Güney’e “yeniden birleştirilecek” bir toprak olarak bakmasından, Güney’in Kuzey Koreli kaçakları ülkeye geldiklerinde kendi vatandaşı saymasına kadar.
Kore Savaşı’nda (1950-1953) ne oldu?
25 Haziran 1950’de Kuzey Kore güçleri, Sovyet desteğiyle Güney’e saldırdı. Seul birkaç gün içinde düştü. ABD önderliğindeki BM destekli bir koalisyon Güney’in yanında savaşa girdi ve Eylül 1950’de Seul’ün batısındaki liman kenti Incheon’a yapılan çıkarma savaşın seyrini değiştirdi. BM güçleri Çin sınırına doğru ilerledi, 1950’nin sonlarında ise Çin, Kuzey’i desteklemek için çok sayıda asker gönderdi.
1951’e gelindiğinde cephe kabaca yeniden 38. paralel çevresinde durulmuştu. Sonraki iki yıl, müzakereciler (özellikle savaş esirleri konusunda) tartışırken tepeler ve sırtlar üzerinde kanlı çatışmalarla geçti. Askerlerden ve sivillerden milyonlarca kişi öldü ya da yaralandı, sayısız aile de yeni sınırın iki ayrı yanında kaldı.
Kore Savaşı neden hâlâ bitmedi?
Çatışmalar, 27 Temmuz 1953’te Panmunjom’da BM Komutanlığı, Kuzey Kore ordusu ve Çin birlikleri tarafından imzalanan bir ateşkesle durdu. Güney Kore hükümeti anlaşmayı imzalamayı reddetti. Ateşkes, orduların arasındaki bir silah bırakmadır ve siyasi bir çözüm değildir. 70 yılı aşkın süredir bir barış anlaşması da yapılmadı. İki Kore’nin “teknik olarak hâlâ savaşta” olduğu sözü bundan geliyor.
Kuzey Kore ve Güney Kore farkları bir bakışta
Tablo temel bilgileri yan yana koyuyor ve yalnızca köklü olarak bilinen gerçeklere dayanıyor. GSYH ya da nüfus gibi güncel rakamlar için Kuzey Kore ekonomisine dair yıllık tahminler yayımlayan Kore Merkez Bankası’na (Bank of Korea) veya BM nüfus verilerine bakın.
| Konu | Kuzey Kore (DPRK) | Güney Kore (Kore Cumhuriyeti) |
|---|---|---|
| Başkent | Pyongyang | Seul |
| Devletin kuruluşu | 9 Eylül 1948 | 15 Ağustos 1948 |
| Siyasi sistem | Kore İşçi Partisi’nin yönettiği tek partili devlet | Doğrudan seçilen başkanı olan çok partili demokrasi |
| Liderlik | Kalıtsal: Kim Il Sung, Kim Jong Il, Kim Jong Un (2011’den beri) | Başkan tek bir beş yıllık dönemle sınırlı |
| Ekonomi | Devlet planlı, BM yaptırımları altında, gayriresmî pazarlarla | İhracata dayalı piyasa ekonomisi (çip, otomobil, gemi, eğlence) |
| İnternet | Çoğu insan kapalı bir yerel intranetle sınırlı | Dünyanın en bağlantılı ülkelerinden biri |
| Nüfus | Güney’in kabaca yarısı | Kuzey’in yaklaşık iki katı |
| Yüzölçümü | Biraz daha büyük | Biraz daha küçük |
| Yabancı olarak ziyaret | Yalnızca sıkı denetimli turlarla, çoğu zaman mümkün değil. Birçok hükümet seyahati tavsiye etmiyor | Turistlere açık. Birçok ülke vatandaşı vizesiz ya da çevrimiçi seyahat izniyle giriyor |
İki ülkenin siyasi sistemleri nasıl ayrışıyor?
Güney Kore ilk on yıllarını, Park Chung-hee ve ardılları döneminde olduğu gibi ordunun desteklediği yönetimler dahil, otoriter hükümetler altında geçirdi. 1987’deki kitlesel protestolar, doğrudan başkanlık seçimini getiren yeni bir anayasayı zorladı. O günden bu yana ülkede düzenli seçimler, rakip partiler arasında barışçıl iktidar devirleri, seçilmiş bir Ulusal Meclis, bağımsız mahkemeler ve gürültülü, özgür bir basın var.
Kuzey Kore tek partili bir devlet. Gerçek güç Kore İşçi Partisi’nde ve Yüce Lider’de toplanıyor. Resmî ideolojisi, genellikle “kendine güven” diye çevrilen Juche. Kim Jong Il döneminde devlet ayrıca “önce ordu” anlamına gelen Songun siyasetini öne çıkardı. Seçimler yapılıyor ama seçmene tek bir onaylı aday sunuluyor. Bağımsız medya yok ve 2014 tarihli BM Soruşturma Komisyonu, sistematik ve ciddi insan hakları ihlallerini belgeledi.
Kuzey Kore’de iktidar bir liderden ötekine nasıl geçiyor?
Şimdiye kadar hep aynı aile içinde kaldı: Kim Il Sung’dan oğlu Kim Jong Il’e 1994’te, babasının 2011’de ölümünün ardından da Kim Jong Un’a geçti. Sıradaki ismin kim olacağı, ülke hakkında en çok izlenen sorulardan biri. AP News’in aktardığına göre pek çok Kuzey Koreli kaçak, Kim Jong Un’un kızını olası varis olarak görüyor. Bu, AP’nin derlediği kaçakların görüşünü yansıtıyor, Pyongyang’dan gelen resmî bir açıklama değil.
Kuzey ve Güney Kore ekonomileri nasıl karşılaştırılıyor?
Savaşı izleyen on yıllarda Güney Kore derin yoksulluktan sanayi gücüne dönüştü. Koreliler bu dönemi “Han Nehri Mucizesi” diye anıyor. Büyüme ihracata ve Samsung, Hyundai, SK ile LG gibi aile denetimindeki büyük iş grupları olan chaebol’lara dayandı. Samsung telefon kullandığınızda, Hyundai ya da Kia’ya bindiğinizde, bir K-drama izlediğinizde Güney’in ekonomisiyle karşılaşıyorsunuz. Bu zenginliğin büyük bölümünün arkasındaki bellek çipi işini Samsung ve SK Hynix karşılaştırması rehberimizde anlattık.
Kuzey Kore, sanayinin ve toprağın çoğunun devlete ait olduğu merkezî planlı bir ekonomiyle çalışıyor. 1990’larda yıkıcı bir kıtlık yaşadı ve 2006’dan bu yana BM Güvenlik Konseyi, nükleer ve füze programları yüzünden defalarca yaptırım kararı aldı. Başlıca ticaret ortağı açık ara Çin. Kıtlıktan sonra yayılan ve jangmadang denen gayriresmî pazarlar, sıradan insanların yiyeceğe ve eşyaya ulaşmasında büyük rol oynuyor.
Kuzey Kore yabancı parayı nasıl kazanıyor?
Yaptırımlar altında bilinen yurt dışı gelirlerinin önemli bir kısmı, ABD ve BM’nin yasa dışı saydığı kanallardan geliyor. Bunların arasında siber hırsızlık ve sahte kimliklerle çalışan yurt dışındaki BT çalışanları var. Yakın tarihli bir örnek: Cleveland.com’a göre ABD federal yetkilileri, Ohio’lu bir adamın video oyunu şirketinin 3 milyon dolarlık bir Kuzey Kore planında paravan olarak kullanıldığını söylüyor. Bunlar savcıların iddiaları ve bir mahkeme henüz karar vermedi.
Kuzey Kore’de günlük hayat Güney Kore’dekinden nasıl farklı?
Günlük hayattaki uçurum, ekonomik rakamların gösterdiğinden daha büyük. Çünkü insanların ne okuyabildiğini, ne izleyebildiğini, ne söyleyebildiğini ve nereye gidebildiğini kapsıyor.
İnternet, telefon ve medya
Güney Koreliler hayatlarının büyük kısmını çevrimiçi yaşıyor: hızlı mobil veri, yemek siparişi uygulamaları, webtoon’lar ve yayın platformları. Kuzey Kore’de çoğu insan küresel internete hiç erişemiyor. Cep telefonları var ama yerel bir ağda çalışıyor, bilgisayarlar ise Kwangmyong adlı kapalı bir ulusal intraneta bağlanıyor. Yabancı medya kısıtlı. Kaçaklar ve insan hakları örgütleri, Güney Kore dizilerini ve müziğini izlemenin ya da paylaşmanın ağır cezalarla karşılandığını bildiriyor.
Kuzey ve Güney Koreliler aynı dili mi konuşuyor?
Evet. İkisi de Korece konuşuyor ve aynı alfabeyle yazıyor (Güney’de Hangul, Kuzey’de Chosongul adıyla). Ancak 80 yıllık ayrılıktan sonra kelime dağarcığı birbirinden uzaklaştı. Güney Kore konuşma dili İngilizce ödünç sözcüklerle dolu, Kuzey ise pek çok yabancı sözcüğü bilerek özgün Korece karşılıklarla değiştirdi. Kaçaklar, Güney Kore argosunun ve ödünç sözcüklerin öğrenmesi en zor şeyler arasında olduğunu sık sık söylüyor.
Askerlik
İki ülke de erkekleri askere alıyor. Güney’de hizmet, kuvvete göre genellikle bir buçuk yıl ile iki yıldan biraz kısa arasında sürüyor. K-pop idolleri ve oyuncuların yirmili yaşlarında kariyerlerine ara vermesinin nedeni bu. Kuzey Kore’de hizmet süresinin çok daha uzun olduğu, erkekler için genellikle yaklaşık on yıl olduğu bildiriliyor.
İki tarafın ortak yemekleri
Mutfak büyük ölçüde ortak: kimchi, pilav, çorbalar ve mangal. Pyongyang usulü naengmyeon (soğuk bir et suyunda karabuğday eriştesi), Seul’de çok sevilen bir yemek. Çoğu zaman da savaş sırasında güneye kaçan ailelerin açtığı lokantalarda yeniyor. Kore yemeklerini yurt dışında yiyorsanız, Güney’de göreceğiniz sofra adetlerini Kore barbekü nasıl yenir rehberimizde bulabilirsiniz.
DMZ nedir ve ziyaret edebilir misiniz?
Kore Askerden Arındırılmış Bölgesi (DMZ), 1953 ateşkesinin yarattığı tampon şeridi. Yarımadayı yaklaşık 250 km (kabaca 155 mil) boyunca kesiyor ve yaklaşık 4 km genişliğinde. Gerçek sınır olan Askeri Sınır Çizgisi’nin her iki yanında 2 km’lik bir bant var. Adına rağmen dünyanın en ağır silahlandırılmış sınırlarından biri: çitler, gözetleme kuleleri ve mayın tarlaları var. İnsanlar on yıllarca büyük ölçüde uzak tutulduğu için bölge beklenmedik biçimde yaban hayatı için bir sığınağa da dönüştü.
En bilinen nokta, mavi görüşme barakalarının tam çizginin üzerinde durduğu Panmunjom’daki Ortak Güvenlik Bölgesi. Kuzey ve Güney Kore liderleri 2018’de burada buluştu, Moon Jae-in ile Kim Jong Un sınırı birlikte geçti.
Seul’den DMZ turları
Seul çıkışlı turlar genellikle güney kenarındaki yerleri gezdiriyor: Imjingak parkı, Kuzey’in kazdığı ve 1970’lerde keşfedilen Üçüncü Sızma Tüneli ve Kuzey Kore’ye bakabileceğiniz Dora Gözlemevi gibi. Ortak Güvenlik Bölgesi turları ayrı ve daha sıkı bir sistemle işliyor, yıllar içinde birkaç kez askıya alındı. Hangi turların çalıştığı için resmî Kore Turizm Teşkilatı (VisitKorea) sitesine ya da lisanslı bir tur operatörüne bakın.
Kuzey ve Güney Kore arasında seyahat edilebilir mi?
Sıradan insanlar için hayır. İki ülke arasında düzenli uçuş, tren, posta ya da telefon bağlantısı yok. Güney Koreli vatandaşların Kuzey’i ziyaret etmesi ya da Kuzey Korelilerle iletişim kurması için Güney Kore yasaları Birleşme Bakanlığı üzerinden hükümet izni şart koşuyor. Kuzey Koreliler de devlet izni olmadan ülkeden çıkamıyor. Güney Koreli firmaların Kuzeyli işçi çalıştırdığı Kaesong Sanayi Bölgesi gibi ortak projeler kapatıldı (Kaesong 2016’da kapandı).
Gerçekleşen tek yönlü trafik ise kaçış. 30.000’den fazla Kuzey Koreli Güney’e yerleşti. Çoğu Çin ve Güneydoğu Asya üzerinden uzun ve tehlikeli bir yolculuğun ardından geldi. Varışlarında, Hanawon eğitim merkezi dahil bir uyum programından geçiyor ve ardından Güney Kore vatandaşı olarak yeni bir hayata başlıyorlar.
Yabancılar Kuzey Kore’yi ziyaret edebilir mi?
Yalnızca onaylı acentelerin düzenlediği, çoğunlukla Çin üzerinden yapılan ve baştan sona hükümet görevlilerinin eşlik ettiği sıkı denetimli turlarla. Kuzey Kore, pandemi nedeniyle sınırlarını 2020’nin başında kapattı ve turizm o günden beri yalnızca sınırlı ve değişken biçimlerde yeniden açıldı. 2017’den bu yana ABD pasaportları, Dışişleri Bakanlığı’ndan özel onay alınmadıkça Kuzey Kore seyahati için geçersiz. Diğer birçok hükümet de oraya yapılacak her türlü seyahati tavsiye etmiyor. Bir plan yapmadan önce kendi dışişleri bakanlığınızın seyahat uyarısına bakın.
İki Kore’yle ilgili şu an haberlerde ne var?
Son haberler, gerilimin ve diplomasinin nerede durduğunu gösteriyor. Kuzey Kore devlet medyasından gelen iddiaların bağımsız olarak doğrulanamayacağını unutmayın.
- Silah iddiaları: NK News’e göre Kuzey Kore, donanmasının 2027’nin başında yeni bir “yüksek hızlı torpido” konuşlandıracağını söylüyor. Bu Pyongyang’ın kendi iddiası ve doğrulanmış değil.
- Zirve diplomasisi: Eski bir ABD yetkilisi The Korea Herald‘a, Kuzey Kore’nin nükleer güç olarak tanınma talebinin Trump-Kim zirvesi ihtimalini zorlaştırabileceğini söyledi.
- Halefiyet: AP’nin kaçakların Kim Jong Un’un kızına nasıl baktığına dair yukarıda aktardığımız haberi, halefiyet sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
SSS
Kuzey ve Güney Kore hâlâ savaş halinde mi?
Teknik olarak evet. 1953 ateşkesi çatışmaları durdurdu ama hiçbir zaman bir barış anlaşması imzalanmadı. Sınırda o günden beri zaman zaman çatışmalar yaşandı, ancak tam ölçekli bir savaşa dönüş olmadı.
Kuzey mi Güney mi daha büyük?
Kuzey Kore yüzölçümü olarak biraz daha büyük. Güney Kore’nin nüfusu kabaca iki kat, ekonomisi ise çok daha büyük. Güncel rakamlar için BM nüfus verilerine ve Kore Merkez Bankası’nın Kuzey Kore ekonomisi tahminlerine bakın.
Seul’den DMZ’yi ziyaret edebilir miyim?
Evet, Seul merkezinden kalkan ve Üçüncü Sızma Tüneli ile Dora Gözlemevi gibi yerleri gezdiren organize turlarla. Pasaportunuzu yanınıza alın. Turlar zaman zaman askıya alındığı için güncel programı VisitKorea’dan ya da lisanslı bir operatörden kontrol edin.
Amerikalılar Kuzey Kore’ye seyahat edebilir mi?
Normal bir ABD pasaportuyla hayır. Dışişleri Bakanlığı 2017’den beri, özel onay verilmedikçe ABD pasaportlarını Kuzey Kore seyahati için geçersiz kıldı. Bu onay yalnızca sınırlı durumlarda veriliyor. Güncel kurallar için Dışişleri Bakanlığı’nın seyahat sayfasına bakın.
Neden DPRK ve Kore Cumhuriyeti deniyor?
Bunlar resmî adlar: Kuzey’de Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, Güney’de Kore Cumhuriyeti. Korece’de Güney ülkesine Hanguk, Kuzey ise Choson diyor. İkisi de Kore için farklı bir tarihî ad kullanıyor.
Kuzey ve Güney Kore bir gün yeniden birleşecek mi?
İki hükümet de uzun süredir birleşme istediğini söylüyor, ama tamamen farklı şartlarla. Görüşmeler çoğunlukla zirvelerin ve kısa ömürlü anlaşmaların ötesine geçmedi. Bunun için sorumlu biçimde bir tarih ya da ihtimal vermek mümkün değil.
Sırada ne izlemeli, okumalı ve planlamalı?
İki Kore’yi yurt dışından takip ediyorsanız üç başlığa göz atın: Pyongyang’dan halefiyetle ilgili gelecek resmî bir açıklama, ABD ile Kuzey Kore arasındaki zirve görüşmelerinin bir yere varıp varmadığı ve yeni silah duyuruları (bunları bağımsız olarak doğrulanana kadar devlet iddiası olarak okuyun). Seul’e gitmeyi planlıyorsanız, DMZ tur durumunu uçuşlarınızı alırken kontrol edin, gitmeden bir hafta önce değil.
Bölünmeyi drama üzerinden hissetmek isterseniz, Park Chan-wook’un Joint Security Area (2000) filmi Panmunjom’da geçiyor. tvN dizisi Crash Landing on You (2019) ise birçok ülkede Netflix’te ve sınırı aşan bir aşk hikâyesi. İkisi de kurgu, ama bölünmenin Güney Kore anlatılarına ne kadar derinden işlediğini gösteriyorlar.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Kaynaklar news.google.com · k-korea.blog
Fiyatlar, çalışma saatleri ve stok durumu değişebilir. Satın almadan ya da yola çıkmadan önce resmi sayfayı kontrol edin.