21 phút đọc
Tên Hàn Quốc đặt họ lên trước, và cứ 5 người dân Hàn Quốc thì có khoảng 1 người họ Kim. Phần lớn tên có 3 âm tiết: họ một âm tiết, tên riêng hai âm tiết, nên với Son Heung-min (손흥민), họ là Son còn tên là Heung-min.
Nếu bạn làm việc với đồng nghiệp Hàn, theo dõi thần tượng, có bạn học hay người thân bên Hàn, quy tắc đó đã giải quyết được phần lớn vấn đề. Khó hơn ở chỗ người Hàn hiếm khi gọi nhau bằng tên, và phần còn lại của bài sẽ nói họ dùng gì thay thế.
Ý chính cần nhớ
- Kim, Lee và Park cộng lại phủ gần một nửa dân số Hàn Quốc, nên người Hàn phải thêm danh xưng và quê gốc dòng họ để phân biệt nhau.
- Trong tiếng Hàn, họ luôn đứng trước: Bong Joon Ho là ông Bong, không phải ông Ho.
- Phụ nữ Hàn giữ nguyên họ khi kết hôn; con thường mang họ cha, và từ năm 2008 cha mẹ có thể thỏa thuận cho con mang họ mẹ.
- Gọi đồng nghiệp lớn hơn chỉ bằng tên, hoặc chỉ gọi “Kim-ssi” theo họ là bất lịch sự; hãy dùng chức danh cộng 님 (nim).
Tên Hàn Quốc hoạt động thế nào: họ đứng trước, tên riêng hai âm tiết
Một cái tên Hàn chuẩn đọc theo thứ tự họ rồi đến tên riêng, không có tên đệm. Lấy 이상혁 (Lee Sang-hyeok), tuyển thủ League of Legends nổi tiếng với nickname Faker. 이 (Lee) là họ anh chia sẻ với hàng triệu người xa lạ. 상혁 (Sang-hyeok) mới là tên riêng của anh.
Thứ tự này theo cùng một logic với tên Trung Quốc và Nhật Bản: tập thể đứng trước cá nhân. Khi nói tiếng Hàn, người Hàn không bao giờ đảo thứ tự. Nhiều người có đảo trên hộ chiếu, email hay danh thiếp tiếng Anh cho hợp hệ thống phương Tây, và đó là nơi phần lớn sự nhầm lẫn bắt đầu.
Tên người Hàn Quốc dài bao nhiêu âm tiết?
Ba âm tiết là mặc định. Tên hai âm tiết vẫn có (họ cộng tên một âm tiết, như đạo diễn 김기덕), còn tên bốn âm tiết thường là do họ có hai âm tiết. Mỗi âm tiết được viết bằng một khối Hangul và theo truyền thống ứng với một chữ Hán (hanja, hệ chữ Trung Quốc mà Hàn Quốc dùng cho văn bản chính thức suốt nhiều thế kỷ).
Các họ hai âm tiết của người Hàn
Một số ít họ có hai âm tiết: 남궁 (Namgung), 황보 (Hwangbo), 제갈 (Jegal), 선우 (Seonu) và 독고 (Dokgo). Chúng hiếm đến mức người Hàn để ý ngay. Nếu gặp một người tên Namgung Min, họ là Namgung chứ không phải Nam.
Vì sao Kim, Lee, Park chiếm ưu thế trong các họ Hàn Quốc
Số liệu điều tra dân số Hàn Quốc từ lâu cho thấy cùng một mô hình: Kim (김) khoảng 21%, Lee (이) khoảng 15% và Park (박) khoảng 8% dân số. Thêm Choi (최) và Jung (정), năm họ này phủ hơn một nửa đất nước. Toàn Hàn Quốc chỉ có vài trăm họ, so với hàng chục nghìn họ ở Mỹ.
Lý do nằm ở lịch sử chứ không phải di truyền. Phần lớn thời Joseon (1392 đến 1910), họ gắn với địa vị. Giới quý tộc (yangban, tầng lớp học giả và quan lại) có họ; nhiều thường dân và người làm nô lệ thì không. Khi chế độ đẳng cấp tan rã trong thế kỷ 19 và sổ hộ tịch hiện đại ra đời đầu thế kỷ 20, ai cũng cần một họ. Những gia đình được chọn đã chọn các họ danh giá, và các họ danh giá vốn đã là Kim, Lee và Park.
Bon-gwan (본관), quê gốc dòng họ là gì?
Người Hàn phân biệt Kim này với Kim kia qua bon-gwan, nơi phát tích của dòng họ. Gimhae Kim (김해 김씨), dòng họ truy nguyên về vị vua sáng lập liên minh Gaya cổ đại, là dòng họ đông nhất. Jeonju Lee (전주 이씨) là hoàng tộc của Joseon. Miryang Park (밀양 박씨) là dòng Park lớn nhất.
Hai người cùng họ Kim nhưng khác bon-gwan được coi là không có quan hệ họ hàng. Cho đến cuối thập niên 1990, luật dân sự Hàn Quốc cấm hôn nhân giữa những người cùng họ và cùng bon-gwan, dù hàng trăm đời không truy ra tổ tiên chung. Tòa án Hiến pháp đã bác quy định đó, và luật sau này được viết lại dựa trên quan hệ huyết thống thực tế.
Người Hàn cùng họ có thấy mình là họ hàng không?
Phần lớn là không, trừ khi bon-gwan trùng nhau và gia đình theo nếp truyền thống. Hỏi “Kim nào vậy?” (어느 김씨예요?) là câu xã giao bình thường giữa người Hàn lớn tuổi, và câu trả lời là nơi phát tích dòng họ, không phải quê quán.
Cách viết tên Hàn Quốc bằng chữ Latin
Không có cách viết Latin duy nhất cho tên Hàn, và đó là lý do bạn thấy Lee, Yi và Rhee cho cùng một chữ 이. Hệ thống chính thức của Hàn Quốc từ năm 2000 là Revised Romanization (phiên âm La-tinh sửa đổi), cho ra Gim với 김, I với 이 và Bak với 박. Hầu như không ai dùng các dạng này cho họ của chính mình. Hộ chiếu cho phép người sở hữu tự chọn cách viết, và các gia đình thường giữ dạng cũ quen thuộc.
Triều Tiên thêm một tầng khác biệt. Chính tả Hàn Quốc bỏ âm ㄹ (r/l) ở đầu âm tiết trước một số nguyên âm, nên 리 thành 이 (Lee) ở miền Nam, còn Triều Tiên giữ 리 (Ri). Tương tự với 류/유 (Ryu hoặc Yoo) và 림/임 (Rim hoặc Lim).
| Hangul | Cách viết phổ biến | Chính thức (Revised Romanization) | Các cách viết khác bạn sẽ gặp |
|---|---|---|---|
| 김 | Kim | Gim | Ghim |
| 이 | Lee | I | Yi, Rhee, Ri (Triều Tiên) |
| 박 | Park | Bak | Pak, Bahk |
| 최 | Choi | Choe | Choy, Chey |
| 정 | Jung | Jeong | Chung, Cheong |
| 조 | Cho | Jo | Joe, Chough |
| 윤 | Yoon | Yun | Youn |
| 노 | Roh | No | Noh |
Vì sao viết “Park” trong khi người Hàn đọc “Bak”?
박 được phát âm gần như “bahk” với âm b không bật hơi. Những cách viết tiếng Anh đầu tiên mượn hình dạng của từ park trong tiếng Anh, và nó ở lại luôn. Roh (노) và Rhee (이) cũng vậy: chúng được chọn để người nói tiếng Anh không đọc thành các từ “No” hay “I”.
Heung-min, Heungmin hay Heung Min?
Cả ba đều xuất hiện cho cùng một tên riêng. Dấu gạch nối (Heung-min) hoặc viết liền (Heungmin) giữ tên là một khối. Khoảng trắng (Heung Min) là cách rủi ro: các biểu mẫu và cơ sở dữ liệu phương Tây thường xếp “Min” vào tên đệm, và người đó có thể thành “Heung M. Son” trên phiếu đặt chỗ. Khi nhập tên một người bạn Hàn vào bất kỳ hệ thống nào, hãy chép đúng cách viết trên hộ chiếu của họ.
Tên theo thế hệ của người Hàn (돌림자) là gì?
Tên theo thế hệ, dollimja (돌림자), là một âm tiết mà mọi thành viên cùng thế hệ trong một dòng họ cùng dùng trong tên riêng. Nếu hai anh em tên 성민 và 성훈, âm 성 nhiều khả năng là âm tiết thế hệ, và các anh em họ nam bên nội cũng có thể mang âm này.
Các dòng họ truyền thống chọn trước những âm tiết này và ghi vào jokbo (족보), gia phả của dòng họ. Nhiều nhà theo chu kỳ dựa trên Ngũ hành của triết học Đông Á (mộc, hỏa, thổ, kim, thủy), với chữ của mỗi thế hệ chứa bộ thủ của hành kế tiếp. Một số gia đình còn đổi vị trí xen kẽ, âm tiết đầu ở thế hệ này và âm tiết sau ở thế hệ kế.
Người Hàn ngày nay còn dùng tên theo thế hệ không?
Ngày càng ít. Tục này chủ yếu áp dụng cho con trai, và nhiều bậc cha mẹ ở thành thị giờ bỏ qua để chọn cái tên mình đơn giản là thích. Bạn vẫn gặp nó ở những gia đình bảo thủ và người lớn tuổi, nên các anh chị em ngoài năm mươi hay chung một âm tiết còn con cái họ thì không.
Phụ nữ Hàn Quốc có đổi họ khi kết hôn không?
Không. Phụ nữ Hàn giữ họ suốt đời, và đây không phải cải cách nữ quyền hiện đại. Đó là tục lệ xưa, bắt nguồn từ quan niệm người phụ nữ vẫn thuộc dòng họ nơi mình sinh ra. Một cô Kim lấy chồng họ Park vẫn là Kim, trên thẻ căn cước, ở nơi làm việc và trong hồ sơ gia đình.
Ở nước ngoài, điều này gây rắc rối giấy tờ. Nhân viên khách sạn, trường học và nhân viên nhập cảnh đôi khi cho rằng cặp vợ chồng khác họ không phải vợ chồng, hoặc người mẹ không phải phụ huynh của đứa trẻ. Mang theo giấy chứng nhận quan hệ gia đình hoặc giấy đăng ký kết hôn đã dịch sẽ đỡ mất thời gian.
Con cái người Hàn mang họ ai?
Mặc định là họ cha. Hàn Quốc đã bãi bỏ chế độ hoju (호주), sổ chủ hộ cũ đặt một nam giới đứng đầu mỗi hồ sơ hộ gia đình, vào năm 2008. Từ đó, cha mẹ có thể thỏa thuận khi đăng ký kết hôn để con mang họ mẹ, và tòa án có thể chấp thuận đổi họ cho đứa trẻ sau ly hôn, tái hôn hoặc nhận con nuôi. Phần lớn gia đình vẫn dùng họ cha, nhưng lựa chọn này là có thật.
Về phần nghi lễ của hôn nhân, gồm cách gia đình nhà gái hòa vào các nghi thức, xem bài hướng dẫn phong tục cưới hỏi Hàn Quốc của chúng tôi.
Nên gọi người Hàn thế nào thay vì gọi tên
Đây là chỗ người nước ngoài vấp nhiều nhất. Người Hàn dùng tên riêng thoải mái với bạn thân và người nhỏ tuổi hơn. Với người lớn tuổi hay cấp trên, tên được thay bằng chức danh, từ chỉ quan hệ hoặc vai trò. Gọi cộc lốc tên của người trên mình nghe cũng thô như việc bạn gọi sếp bằng họ rồi hét lên.
| Tiếng Việt | Korean | Romanization | Khi nào dùng |
|---|---|---|---|
| Anh/chị (gọi kèm họ tên hoặc tên riêng) | 민준 씨 | Minjun-ssi | Lịch sự, dùng với đồng trang lứa hoặc người chưa thân; không bao giờ chỉ gọi họ kèm ssi với người lớn hơn |
| Kính ngữ (hậu tố sau chức danh) | 님 | nim | Rất lịch sự, đặt sau chức danh hoặc dùng với khách hàng (고객님, gogaek-nim) |
| Thầy/cô | 선생님 | seonsaeng-nim | Giáo viên, bác sĩ, và là cách gọi tôn trọng mặc định với người lớn tuổi |
| Trưởng phòng | 김 부장님 | Kim bujang-nim | Ở công ty: họ cộng chức danh cộng nim |
| Sếp, chủ quán | 사장님 | sajang-nim | Chủ nhà hàng và cửa tiệm nhỏ, kể cả khi bạn không quen họ |
| Chị (nữ gọi) | 언니 | eonni | Phụ nữ gọi chị mà mình thân; cũng dùng với nhân viên cửa hàng thân thiện |
| Anh (nữ gọi) | 오빠 | oppa | Phụ nữ gọi người đàn ông lớn tuổi hơn mà mình thân |
| Chị (nam gọi) | 누나 | nuna | Đàn ông gọi người phụ nữ lớn tuổi hơn mà mình thân |
| Anh (nam gọi) | 형 | hyeong | Đàn ông gọi người đàn ông lớn tuổi hơn mà mình thân |
| Tiền bối / hậu bối | 선배 / 후배 | seonbae / hubae | Người đi trước hoặc đi sau bạn ở trường hay nơi làm việc |
| Xin lỗi (cho tôi hỏi) | 저기요 | jeogiyo | Gọi người lạ hoặc nhân viên phục vụ mà không cần tên |
Vì sao người Hàn tránh dùng từ “bạn”
Tiếng Hàn có từ để nói “bạn”, nhưng 당신 (dangsin) trong hội thoại có thể nghe lạnh lùng hoặc gây hấn, còn 너 (neo) chỉ dành cho bạn thân và người nhỏ hơn. Vì thế người Hàn lặp lại chức danh: “Trưởng phòng có muốn uống cà phê không ạ?” thay vì “Anh có muốn uống cà phê không?”. Nghe lạ trong tiếng Anh nhưng hoàn toàn bình thường trong tiếng Hàn.
“Mẹ của Minjun”: gọi bố mẹ theo tên con
Khi đã có con, hàng xóm và các phụ huynh khác thường gọi họ theo tên đứa trẻ: 민준 엄마 (Minjun eomma, mẹ của Minjun) hoặc 민준 아빠 (Minjun appa). Cách gọi này thân thiện chứ không coi thường, và đỡ cho mọi người phải đoán tên riêng cùng địa vị của một người lớn.
Những lỗi người nước ngoài hay mắc với tên Hàn Quốc
Phần lớn lỗi đến từ việc coi tên Hàn như tên phương Tây. Đây là những lỗi người Hàn để ý.
- Gọi họ như thể đó là tên riêng. “Hi, Park!” nghe cộc lốc. Hãy dùng họ tên đầy đủ kèm 씨 hoặc một chức danh.
- Dùng “Kim-ssi” với người trên. Họ cộng ssi một mình là cách sếp gọi nhân viên cấp dưới. Với người trên bạn, hãy dùng chức danh: 김 과장님 (Kim gwajang-nim, trưởng nhóm Kim).
- Tách tên riêng ra. Ji-woo là một tên. Gọi cô ấy là “Ji” hay “Woo” làm đổi tên, trừ khi chính cô ấy chọn biệt danh đó.
- Cho rằng từ cuối trong tiếng Anh là họ. Hãy xem người đó viết tên theo thứ tự Hàn (Lee Sang-hyeok) hay thứ tự phương Tây (Sang-hyeok Lee). Nếu chữ ký email không rõ, cứ hỏi.
- Gọi phụ nữ đã kết hôn là “bà [họ chồng]”. Cô ấy có họ riêng. Hãy dùng họ đó.
- Thêm 씨 vào tên của chính mình. Danh xưng dành cho người khác. Hãy tự giới thiệu “저는 Alex예요” (Tôi là Alex), không có hậu tố.
Người Hàn chọn tên riêng thế nào, và cách chọn tên Hàn cho chính bạn
Tên riêng truyền thống được ghép từ hai chữ Hán, mỗi chữ chọn theo ý nghĩa: 지 (trí tuệ), 현 (hiền đức), 민 (nhanh nhẹn hoặc thông minh), 수 (xuất sắc). Hai tên đọc giống hệt nhau trong Hangul có thể mang nghĩa khác nhau tùy chữ Hán. Một số bậc cha mẹ vẫn trả tiền cho thầy đặt tên chuyên nghiệp ở jakmyeongso (작명소, nơi đặt tên) để chọn chữ hợp với ngày sinh của đứa trẻ và sự cân bằng Ngũ hành.
Ngày càng nhiều bậc cha mẹ chọn tên thuần Hàn (순우리말 이름) hoàn toàn không có chữ Hán, như 하늘 (Haneul, bầu trời), 슬기 (Seulgi, sự khôn ngoan) hay 나래 (Narae, đôi cánh). Những tên này nghe mềm mại, hiện đại, và dễ dùng cho cả hai giới hơn nhiều tên gốc Hán.
Người Hàn có đổi tên được không?
Có, thông qua tòa án gia đình. Từ giữa thập niên 2000, tòa án Hàn Quốc chấp thuận phần lớn yêu cầu của người trưởng thành trừ khi có dấu hiệu gian lận hoặc phạm tội, nên đổi cái tên mình không thích là chuyện phổ biến và ít bị kỳ thị. Nhiều người Hàn đi học hay đi làm ở nước ngoài cũng chọn một tên tiếng Anh (Grace, Daniel, Jenny) để dùng hằng ngày, còn tên Hàn hợp pháp vẫn giữ nguyên.
Ví dụ thực tế: đặt tên Hàn cho người nước ngoài
Giả sử Emily Carter muốn một cái tên Hàn cho lớp tiếng Hàn. Cách một là phiên âm tên thật: 에밀리 카터 (Emilli Kateo), người Hàn nào cũng hiểu và không ai nhầm với tên bản xứ. Cách hai là dựng một tên kiểu Hàn: chọn một họ có thật, chẳng hạn 김, và một tên hai âm tiết có nghĩa cô thích, như 서연 (Seo-yeon), thành 김서연. Tên đó đọc lên hoàn toàn Hàn, nên hãy giữ để dùng trong lớp hoặc trên mạng, đừng điền vào giấy tờ chính thức ở nước ngoài.
Một phép thử thực tế: nhờ một người nói tiếng Hàn đọc to cái tên đó. Nếu nó nghe giống một từ có nghĩa xấu hoặc một trò chơi chữ kỳ cục, hãy đổi một âm tiết. Quy tắc trật tự câu tiếng Hàn cũng ảnh hưởng đến cách tên gắn với trợ từ như 은/는, điều mà bài ngữ pháp tiếng Hàn cho người mới của chúng tôi giải thích.
FAQ
Vì sao nhiều người Hàn có cùng một họ?
Họ lan đến thường dân khá muộn, chủ yếu trong thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, và người ta chọn những họ danh giá nhất có thể. Kim, Lee và Park vốn đã là họ của các dòng hoàng tộc và quý tộc. Kết quả là chỉ vài họ đã phủ gần một nửa dân số Hàn Quốc.
Người Hàn có tên đệm không?
Không. Tên Hàn là họ cộng tên riêng. Thứ trông như tên đệm trong tiếng Anh (chữ “Min” trong “Heung Min Son”) là âm tiết thứ hai của tên riêng, không nên bỏ đi hay rút thành chữ cái viết tắt.
Kim là tên hay họ ở Hàn Quốc?
Kim hầu như luôn là họ ở Hàn Quốc. Trong Kim Yuna, Kim là họ còn Yuna là tên riêng. Dùng Kim làm tên riêng là cách dùng của phương Tây.
“Ssi” sau tên người Hàn nghĩa là gì?
씨 (ssi) là hậu tố lịch sự, gần như “anh/chị” hay “ông/bà”. Gắn nó vào họ tên đầy đủ hoặc tên riêng (Seo-yeon-ssi). Nó chưa đủ cao cho sếp, thầy cô hay người lớn tuổi hơn nhiều, những người này được gọi bằng chức danh kèm 님.
Vì sao Bắc và Nam Triều Tiên viết cùng một tên khác nhau?
Chính tả Hàn Quốc bỏ âm r/l đầu ở một số tên, nên 리 thành 이 (Lee), còn Triều Tiên giữ Ri. Hai miền cũng có thói quen phiên âm khác nhau, nên cùng một họ có thể là Lee ở Seoul và Ri ở Bình Nhưỡng.
Con người Hàn có thể mang họ mẹ không?
Có. Từ khi chế độ chủ hộ bị bãi bỏ năm 2008, cha mẹ có thể thỏa thuận khi đăng ký kết hôn để con mang họ mẹ. Tòa án cũng có thể chấp thuận đổi họ của đứa trẻ trong một số tình huống gia đình. Về thủ tục cụ thể, hãy xem các trang đăng ký gia đình chính thức của Tòa án Tối cao Hàn Quốc.
Nên học gì tiếp để gọi đúng tên người Hàn
Hãy bắt đầu với thứ tự và danh xưng: họ trước, tên riêng giữ nguyên khối, và dùng chức danh hoặc từ chỉ quan hệ với bất kỳ ai lớn tuổi hơn. Sau đó học cách tuổi quyết định ai gọi ai là 언니 hay 형, vì người Hàn chốt chuyện này trong vài phút sau khi gặp; bài giải thích về tuổi Hàn và tuổi quốc tế cho thấy tuổi hiện được tính thế nào. Tiếp theo, tập các đuôi câu kính ngữ đi cùng từng danh xưng, để cả tên gọi lẫn động từ đều lịch sự như nhau.
Bài liên quan
Nguồn k-korea.blog
Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.