13 min lezen
Noord-Korea bij nacht is vanuit de ruimte bijna zwart: op een ISS-foto uit 2014 gloeit alleen Pyongyang. De reden is eenvoudig en nog altijd actueel. Het land wekt te weinig stroom op en krijgt te weinig stroom bij de gebruiker, en wat er is, gaat eerst naar de hoofdstad, het leger en de prioriteitsindustrie. Die ene foto is de kortste manier geworden om het verschil tussen de twee Korea’s uit te leggen. Het is ook een van de meest verkeerd gelezen beelden.
Kort samengevat
- De bekendste opname werd op 30 januari 2014 gemaakt door astronauten op het International Space Station (ISS), vanaf zo’n 400 km hoogte.
- Pyongyang (평양), de hoofdstad, is de enige grote lichtvlek. De meeste provinciesteden zijn nauwelijks te zien.
- Het Noord-Koreaanse net leunt op waterkracht en steenkool, en allebei zijn onbetrouwbaar. Veel apparatuur stamt uit de Sovjettijd of nog eerder.
- Donker betekent niet dat er geen stroom is. Het betekent te weinig, gerantsoeneerde stroom, die vooral binnenshuis wordt gebruikt, op accu’s of op kleine zonnepanelen die satellieten niet oppikken.
Wat de beroemde foto van Noord-Korea bij nacht echt laat zien
Bekijk de hele opname en je ziet het Koreaanse schiereiland met zee aan beide kanten. Zuid-Korea is een dicht tapijt van licht, met Seoul als grootste vlam in het noorden van het land. Chinese steden gloeien over de noordgrens. Daartussen ligt Noord-Korea, zo donker dat je de omtrek alleen kunt volgen door te kijken waar het licht ophoudt.
Dicht bij de westkust ligt één klein, compact eiland van licht: Pyongyang. Verder komt vrijwel niets in het land in de buurt. Niemand heeft op deze kaart een grens getekend. De elektriciteit deed het.
Wie nam de foto, en is hij echt?
De bemanning van ISS Expedition 38 nam hem met een handcamera door een raam van het station, en NASA bracht hem begin 2014 uit. Het is een echte foto, geen illustratie en geen montage. De exemplaren die viraal gaan zijn vaak bijgesneden, gedraaid, scherper of lichter gemaakt, en daarom zien twee versies van “dezelfde” foto er verschillend uit. Het onbewerkte origineel staat in NASA’s eigen archief met astronautenfoto’s (zie het stuk over zelf zoeken verderop).
De oudere en nieuwere nachtbeelden die je waarschijnlijk kent
De opname van 2014 was niet het eerste beeld van een donker Noord-Korea. Sinds de jaren zeventig hebben weersatellieten van de Amerikaanse luchtmacht in het Defense Meteorological Satellite Program (DMSP) sensoren voor weinig licht aan boord, en composietbeelden op basis van die data lieten hetzelfde patroon zien. In de jaren 2000 gebruikten Amerikaanse functionarissen, onder wie toenmalig minister van Defensie Donald Rumsfeld, zo’n composiet in briefings om iets duidelijk te maken over de Noord-Koreaanse economie.
De scherpere beelden van nu komen van de VIIRS-sensor (Visible Infrared Imaging Radiometer Suite) op de satelliet Suomi NPP, die NASA en NOAA in 2011 lanceerden. NASA combineert veel wolkenvrije nachten aan VIIRS-data tot zijn Black Marble-kaarten. Omdat die kaarten gemiddelden zijn, vormen ze een stabielere registratie dan één astronautenfoto, en onderzoekers meten er daadwerkelijk mee.
Waarom Noord-Korea ’s nachts donker is: 5 redenen waarom het net tekortschiet
Er is niet één schakelaar omgezet. Vijf problemen stapelen zich op elkaar.
1. Er wordt om te beginnen te weinig stroom opgewekt
De elektriciteit in Noord-Korea komt vooral uit waterkrachtcentrales en kolencentrales. De opbrengst van waterkracht gaat mee met regen en rivierstanden. Ze is dus het sterkst na de zomermoesson (het natte seizoen, grofweg juli en augustus) en het zwakst in de koude, droge maanden, precies wanneer mensen warmte en licht nodig hebben. Steenkool wordt in eigen land gedolven, maar de mijnen hebben stroom nodig om water weg te pompen en machines te laten draaien. Als het net zwak is, daalt de kolenproductie, en dan wordt het net nog zwakker.
2. Een versleten net verliest onderweg stroom
Een groot deel van het transmissienet, de hoogspanningslijnen en transformatoren die stroom van centrales naar steden brengen, is tientallen jaren oud. Oude lijnen verliezen energie als warmte, en een instabiele spanning en frequentie kunnen motoren en apparaten aan het eind van de lijn beschadigen. Ook als een centrale draait, bereikt een flink deel van wat ze maakt nooit een gloeilamp.
3. De goedkope brandstof uit het buitenland verdween
Tijdens de Koude Oorlog leverde de Sovjet-Unie olie en reserveonderdelen tegen gunstige voorwaarden. Dat hield op toen de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel. Later verboden de sancties van de VN-Veiligheidsraad uit 2017 de export van Noord-Koreaanse steenkool en stelden ze een plafond aan de import van geraffineerde aardolie. Het kolenverbod nam een grote bron van deviezen weg, en het plafond kneep de brandstof af die anders generatoren had kunnen voeden.
4. Stroom wordt gerantsoeneerd op basis van prioriteit
De beschikbare elektriciteit wordt toegewezen. Pyongyang, militaire en munitielocaties, belangrijke fabrieken en de monumenten en leiderslocaties die voor de staat tellen komen eerst. Provinciesteden en dorpen komen als laatste, en daar vallen de lichten vaak en lang uit. Die volgorde zie je terug vanuit een baan om de aarde.
5. Er ontsnapt weinig licht naar boven, ook als er stroom is
Satellieten zien licht dat naar de hemel schijnt: straatverlichting, koplampen, verlichte reclameborden, aangelichte stadions, kantoortorens. Noord-Korea heeft weinig particuliere auto’s, schaarse straatverlichting en geen cultuur van neonreclame. Huizen met stroom hebben vaak maar één zwakke lamp, dus ook een stad met elektriciteit kan vanaf 400 km hoogte donker lijken.
Pyongyang tegenover het platteland: wie krijgt het licht
Pyongyang is een etalagestad. Er wonen is een privilege dat de staat beheert, gekoppeld aan werk, partijstatus en songbun (성분), het systeem van familieachtergrond waarmee de staat burgers indeelt naar politieke loyaliteit. De hoofdstad krijgt de meest betrouwbare voorziening, de nieuwste woontorens en de verlichte monumenten die bezoekers en de staatstelevisie te zien krijgen. Zelfs daar worden stroomonderbrekingen veelvuldig gemeld door overlopers en buitenlandse bezoekers. Het is er helderder, maar niet gegarandeerd.
Zo verdeelt het licht zich over de kaart:
| Plaats | Wat je ’s nachts vanuit de ruimte ziet | Waarom |
|---|---|---|
| Pyongyang (평양) | Eén compacte, duidelijk zichtbare cluster | Eerste aanspraak op stroom, etalagegebouwen en monumenten, meer straatverlichting |
| Provinciesteden zoals Hamhung (함흥), Chongjin (청진), Sinuiju (신의주) | Vage stipjes, soms helemaal afwezig | Lagere prioriteit, lange stroomonderbrekingen, weinig verlichte wegen |
| Dorpen en akkerland op het platteland | Praktisch zwart | Onderaan de wachtrij. Huishoudens vertrouwen op accu’s, kaarsen en kleine zonnepanelen |
| Chinese grenssteden, zoals Dandong aan de overkant van de Yalu | Fel, scherp afgetekend licht | Normaal Chinees stedelijk net en commerciële verlichting |
| Zuid-Korea, vooral Seoul en omgeving | Dicht tapijt van licht tot bijna aan de grens | Betrouwbaar net, wonen in hoogbouw, druk verkeer, verlichte reclameborden |
| De zeeën rond het schiereiland | Verspreide felle stippen | Vissersboten met krachtige lampen om inktvis te lokken, geen eilanden of steden |
Ken je Seoul alleen van de gloed vanaf de grond, dan laat onze gids over wat te doen in Seoul bij nacht zien hoe dat lichtvlak er op straatniveau uitziet.
Hoe het Noord-Koreaanse elektriciteitsnet zo werd
De donkere kaart is niet het gevolg van recent beleid alleen. Het gaat terug op een eeuw bouwen, oorlog en verloren beschermers. Onder het Japanse koloniale bewind bouwde Japan grote waterkrachtdammen en zware industrie vooral in het bergachtige noorden, zodat Noord-Korea bij de deling van 1945 het grootste deel van de opwekcapaciteit van het schiereiland bezat. Onze uitleg over Korea onder Japans bewind behandelt die periode.
| Periode | Wat er gebeurde | Effect op het licht |
|---|---|---|
| 1910 tot 1945 | Japans koloniaal bewind bouwt waterkrachtdammen en industrie, vooral in het noorden | Het noorden begint met het grootste deel van de centrales van het schiereiland |
| 1948 | Noord-Korea sluit de elektriciteit af die het naar het zuiden stuurde | Zuid-Korea moet zelf opwekcapaciteit bouwen |
| 1950 tot 1953 | Koreaanse Oorlog. Centrales en dammen worden gebombardeerd | Het net raakt zwaar beschadigd en wordt herbouwd met Sovjet- en Chinese hulp |
| 1991 | De Sovjet-Unie valt uiteen | Gesubsidieerde olie, onderdelen en afzetmarkten verdwijnen |
| Midden tot eind jaren negentig | Hongersnood, in het Noorden bekend als de Zware Mars (고난의 행군) | Fabrieken liggen stil en het net vervalt door gebrek aan onderhoud |
| 2011 | Satelliet Suomi NPP gelanceerd met de VIIRS-nachtsensor | Scherpere, meetbare nachtbeelden van het schiereiland worden mogelijk |
| 2014 | Foto van ISS Expedition 38 door NASA vrijgegeven | Het beeld van het donkere Noorden gaat de wereld over |
| 2017 | VN-sancties verbieden kolenexport en stellen een plafond aan de import van geraffineerde aardolie | Minder harde valuta en minder brandstof voor opwekking |
Eén idee loopt door dit alles heen: Juche (주체), de staatsideologie van zelfvoorziening. In de praktijk betekende zelfvoorziening leunen op binnenlandse kolen en waterkracht en afhankelijkheid van import vermijden. Politiek is dat een begrijpelijke keuze, maar ze maakt het net kwetsbaar als het weer of de mijnen het laten afweten.
Wat het licht bij nacht zegt over de Noord-Koreaanse economie
Noord-Korea publiceert vrijwel geen betrouwbare economische statistieken. Daarom grijpen buitenstaanders naar indicatoren, en nachtlicht is een van de bekendste. De economen J. Vernon Henderson, Adam Storeygard en David Weil toonden in een veelgeciteerde studie aan dat veranderingen in nachtlicht vanuit satellieten samenhangen met veranderingen in economische output, en dat dit het nuttigst is waar officiële cijfers zwak zijn of ontbreken. Noord-Korea is daarvan het schoolvoorbeeld.
Het licht vertelt je een paar dingen. Het economische leven en de staatsinvesteringen zijn sterk geconcentreerd in de hoofdstad. De industrie in de provincies draait ver onder wat de fabrieken ooit aankonden. En het verschil met beide buurlanden is enorm.
Voor een formele schatting is de standaardbron de centrale bank van Zuid-Korea, de Bank of Korea, die jaarlijks een schatting van het Noord-Koreaanse bbp publiceert. Kijk op de officiële site voor het meest recente cijfer in plaats van getallen te vertrouwen die online rondgaan.
Een uitgewerkt voorbeeld: Sinuiju en Dandong
Voor de duidelijkste enkele vergelijking zoom je in op de Yalu-rivier aan de noordwestgrens. Aan de Chinese oever springt Dandong eruit als een heldere, scherp afgetekende stad. Recht daartegenover is Sinuiju, een van de belangrijkste handelspoorten van Noord-Korea, een vage veeg.
Bruggen verbinden de twee steden en een groot deel van de legale handel van Noord-Korea met China is hier doorheen gegaan. In dit geval gaat het om dezelfde rivier, hetzelfde weer en dezelfde satellietpassage. De enige echte variabele is het land, en het helderheidsverschil laat dat zien.
Wat het licht mist
Een groot deel van de Noord-Koreaanse economie speelt zich overdag en binnenshuis af. De jangmadang (장마당), de informele en half officiële markten die na de hongersnood van de jaren negentig opkwamen en nu een groot deel van de bevolking voeden, lichten de hemel niet op. Rijstvelden, mijnen en kleine werkplaatsen ook niet. Nachtlicht meet verlichting. Het is een ruwe indicator van activiteit, geen volkstelling.
Hoe de beroemde foto verkeerd wordt gelezen
Het beeld is krachtig omdat het vanzelfsprekend lijkt. Daarom rekken mensen het ook te ver op. Zes veelgemaakte fouten:
- “Daar heeft niemand elektriciteit.” Onjuist. Er is stroom, maar die is schaars, gerantsoeneerd en onstabiel. Veel huishoudens gebruiken autoaccu’s en kleine zonnepanelen, vooral voor binnenverlichting, het opladen van telefoons en tv.
- “Het is gephotoshopt.” Het ISS-origineel uit 2014 is een echte foto. Sommige versies op sociale media zijn bewerkt op contrast, en dat overdrijft of vlakt het verschil af.
- “Het donkere gebied is leeg.” Zo’n 25 miljoen mensen wonen in die zwarte ruimte. Duisternis toont een stroomtekort, geen afwezigheid van mensen.
- “Helderheid zegt hoe rijk of gelukkig een plek is.” Verlichtingsgewoonten verschillen. Landen met een vergelijkbaar inkomen kunnen heel verschillend gloeien, afhankelijk van straatverlichting, stedelijke dichtheid en autogebruik. Zuid-Korea is extra helder omdat zoveel mensen in verlichte hoogbouwcomplexen wonen.
- “Het verandert nooit.” Eén foto is één nacht. Wolken, maanlicht, het seizoen en de belichting van de camera veranderen allemaal het resultaat. Composieten over meerdere jaren laten de echte trend zien, en die beweegt wel.
- “Die stippen op zee zijn eilanden.” De meeste zijn vissersboten met krachtige lampen, een bekend kenmerk van nachtbeelden rond Korea, China en Japan.
Wat we weten en wat we niet weten
Wat we weten
- Satellietbeelden van DMSP en VIIRS en astronautenfotografie tonen al tientallen jaren een grotendeels donker Noord-Korea.
- Het net leunt vooral op waterkracht en steenkool, en beide zijn kwetsbaar voor weer, verouderde apparatuur en een gebrek aan reserveonderdelen.
- Pyongyang krijgt voorrang bij de levering. Provincies en platteland krijgen veel minder.
- De VN-sancties van 2017 verboden de export van steenkool en stelden een plafond aan de import van geraffineerde aardolie.
- Kleine zonnepanelen voor huishoudens zijn volgens onderzoekers, overlopers en buitenlandse bezoekers wijdverspreid geraakt, maar ze zijn te klein en te veel op binnengebruik gericht om vanuit een baan om de aarde zichtbaar te zijn.
Wat we niet weten
- Hoeveel elektriciteit Noord-Korea werkelijk opwekt en verbruikt. Er zijn geen betrouwbare officiële gegevens, en schattingen van buitenaf berusten op modellen.
- Hoeveel van de stroom naar het leger en de wapenprogramma’s gaat in vergelijking met huishoudens.
- In hoeverre het ontduiken van sancties, zoals illegale brandstofoverslag op zee waarover VN-panels rapporteren, het importplafond compenseert.
- Of helderdere plekken op recente beelden echte economische groei weerspiegelen of gerichte verlichting van etalageprojecten.
Noord-Koreaanse staatsmedia, voorop het Korean Central News Agency (KCNA), presenteren de verlichte skyline en nieuwbouw van Pyongyang als bewijs van vooruitgang. Zie dat als beweringen van de staat en weeg ze af tegen de onafhankelijke satellietregistratie. Dezelfde voorzichtigheid geldt voor hoe informatie zich binnen het land verplaatst, besproken in onze gids over de vraag of Noord-Korea internet heeft.
Zo bekijk je Noord-Korea bij nacht zelf
Je hebt geen onderzoeksaccount nodig. Alles hieronder is gratis van NASA.
- Zoek de originele foto van 2014. Zoek in NASA’s Gateway to Astronaut Photography of Earth naar beelden van Expedition 38 van het Koreaanse schiereiland bij nacht.
- Open een nachtlichtkaart. Voeg in NASA Worldview een VIIRS-nachtlaag of Black Marble-laag toe en centreer op Korea.
- Vergelijk jaren. Gebruik de datumschuif van Worldview, of de Black Marble-verhalen op NASA Earth Observatory, om hetzelfde gebied over verschillende jaren naast elkaar te zetten.
- Zoom in op drie testplekken. Pyongyang, het paar Sinuiju en Dandong aan de Yalu, en het gebied net ten noorden van Seoul waar het licht bij de grens ophoudt.
FAQ
Waarom is Noord-Korea ’s nachts zo donker?
Het land wekt te weinig elektriciteit op, het verouderde net verliest veel van wat er wel wordt geproduceerd, en de levering wordt gerantsoeneerd, met Pyongyang en prioriteitslocaties eerst. Er is bovendien heel weinig buitenverlichting, zoals straatlantaarns, koplampen en verlichte borden, dus ook gebieden met stroom stralen weinig licht omhoog.
Is de foto van Noord-Korea bij nacht echt?
Ja. De beroemde versie is een echte foto van de bemanning van ISS Expedition 38 op 30 januari 2014, uitgebracht door NASA. Sommige kopieën online zijn bijgesneden of in kleur aangepast, dus vergelijk ze met het origineel van NASA als je de onbewerkte weergave wilt zien.
Heeft Pyongyang altijd elektriciteit?
De stad krijgt de meest betrouwbare voorziening van het land, maar ook daar worden stroomonderbrekingen veelvuldig gemeld. Er zijn geen betrouwbare openbare gegevens over hoeveel uur per dag de hoofdstad precies stroom heeft. Wat satellieten wel duidelijk maken, is dat ze veel helderder is dan waar dan ook in het Noorden.
Kun je de DMZ ’s nachts vanuit de ruimte zien?
Niet als een eigen lijn. De DMZ (gedemilitariseerde zone), de 4 km brede bufferstrook tussen de twee Korea’s, verschijnt als de rand waar het licht van Zuid-Korea ophoudt en de duisternis van het Noorden begint. Het contrast markeert de grens veel duidelijker dan welk kenmerk op de grond ook.
Is Noord-Korea in de loop der jaren helderder geworden?
Op nationale schaal zijn de veranderingen klein. De meeste variatie zit rond Pyongyang en een paar grens- en handelssteden. Je kunt dit zelf nagaan door Black Marble- of VIIRS-lagen van verschillende jaren te vergelijken in NASA Worldview.
Waarom is Zuid-Korea zo helder vergeleken met Noord-Korea?
Zuid-Korea heeft een betrouwbaar nationaal net, een dichte stedelijke bevolking in hoogbouwflats, druk verkeer en veel commerciële verlichting. Beide landen begonnen in de decennia na de oorlog van de jaren vijftig met een vergelijkbare levensstandaard. In de loop van de tijd gingen hun economieën uiteen, en de nachtkaart laat zien hoe ver ze uit elkaar zijn gegroeid.
Waar je op moet letten bij het nachtlicht van Noord-Korea
Een handvol signalen zegt je meer dan één virale afbeelding:
- Nieuwe Black Marble-composieten van NASA. Verse jaargegevens zijn de zuiverste manier om te zien of het Noorden helderder wordt, en waar.
- Regenval in de zomer. Omdat waterkracht zo’n groot deel van de belasting draagt, kan een droog jaar het net doen dimmen, los van beleid.
- Sanctiebesluiten in de VN-Veiligheidsraad. Elke wijziging van het kolenexportverbod of het importplafond voor brandstof zou de opwekking direct raken.
- Bouwprojecten in Pyongyang. Nieuwe verlichte wijken in de hoofdstad kunnen de kaart helderder maken zonder iets te veranderen in de provincies. Lees ze als etalage-investeringen, niet als nationale groei.
- De jaarlijkse schatting van het Noord-Koreaanse bbp door de Bank of Korea. Het is het dichtst bij een officiële maatstaf om naast het licht te leggen. Kijk op de officiële site wanneer de schatting verschijnt.
Een praktische tip: als de foto van 2014 voorbijkomt in je feed, open dan de satellietcomposiet van het laatste jaar ernaast. Is de donkere kloof tussen China en Zuid-Korea er nog, dan is er niets fundamenteels veranderd.
Gerelateerde artikelen
Sources k-korea.blog · eol.jsc.nasa.gov · worldview.earthdata.nasa.gov · earthobservatory.nasa.gov
Prijzen, openingstijden en beschikbaarheid veranderen. Kijk op de officiële pagina voordat je iets koopt of op reis gaat.