โซลตอนนี้

เกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น 35 ปี ตั้งแต่ 1910 ถึง 1945

อ่าน 22 นาที

เกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นกินเวลา 35 ปี ตั้งแต่การผนวกประเทศเดือนสิงหาคม 1910 จนถึงวันปลดแอกวันที่ 15 สิงหาคม 1945 คนเกาหลีเรียกยุคนี้ว่า อิลเจกังจอมกี (일제강점기) แปลว่า “ช่วงเวลาที่จักรวรรดิญี่ปุ่นเข้ายึดครองโดยบังคับ” และเป็นเหตุผลเบื้องหลังหลายอย่างที่นักท่องเที่ยวสังเกตเห็นในปัจจุบัน ตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคมและ 15 สิงหาคมที่เป็นวันหยุดราชการ ไปจนถึงคำพูดของนักการเมืองญี่ปุ่นเพียงประโยคเดียวที่ยังขึ้นเป็นข่าวหลักของโซลได้

บทความนี้เล่าว่าการผนวกประเทศเกิดขึ้นได้อย่างไร อาณานิคมถูกบริหารอย่างไร การลุกฮือปี 1919 เปลี่ยนอะไรไปบ้าง ข้อเท็จจริงเรื่องแรงงานบังคับและระบบ “หญิงบำเรอ” (comfort women) และเหตุที่ปี 1945 ทิ้งปัญหาค้างคาไว้มากระหว่างสองประเทศ

สรุปประเด็นสำคัญ

  • ญี่ปุ่นยึดเกาหลีเป็นขั้นเป็นตอน บังคับให้เปิดท่าเรือปี 1876 ยึดอำนาจด้านการต่างประเทศปี 1905 และผนวกประเทศเต็มรูปแบบวันที่ 29 สิงหาคม 1910
  • วันที่ 1 มีนาคม 1919 การอ่านคำประกาศอิสรภาพจุดชนวนการชุมนุมทั่วประเทศ ปัจจุบันเป็นวันหยุดราชการของเกาหลีใต้ เรียกว่า ซัมิลจอล (삼일절)
  • ตั้งแต่ปี 1940 ชาวเกาหลีถูกกดดันให้จดทะเบียนชื่อแบบญี่ปุ่น และการสอนภาษาเกาหลีถูกลดลงอย่างหนักตั้งแต่ปี 1938
  • เรื่องแรงงานบังคับและหญิงบำเรอยังเป็นข้อพิพาท โตเกียวยืนยันว่าสนธิสัญญาปี 1965 ยุติข้อเรียกร้องทั้งหมดแล้ว แต่เหยื่อจำนวนมากและศาลฎีกาเกาหลีไม่เห็นด้วย

ญี่ปุ่นผนวกเกาหลีได้อย่างไร 6 ขั้นตอนจากปี 1876 ถึง 1910

ญี่ปุ่นไม่ได้ยึดเกาหลีในก้าวเดียว แต่ใช้เวลา 34 ปีผลักคู่แข่งออกไปและรื้ออธิปไตยของเกาหลีทีละชิ้น ปลายศตวรรษที่ 19 เกาหลีปกครองโดยราชวงศ์โชซอน (조선) ซึ่งอยู่มานานกว่า 500 ปี และถูกบีบอยู่ระหว่างจีนราชวงศ์ชิง รัสเซีย และญี่ปุ่นที่กำลังก้าวสู่อุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว

สนธิสัญญากังฮวาปี 1876 ซึ่งถูกบังคับให้ลงนามหลังการเผชิญหน้าทางทะเล เปิดท่าเรือเกาหลีให้ญี่ปุ่นค้าขาย และให้ชาวญี่ปุ่นในเกาหลีได้รับความคุ้มครองไม่ต้องขึ้นศาลเกาหลี จากนั้นญี่ปุ่นชนะจีนในสงครามจีน-ญี่ปุ่นปี 1894-95 และชนะรัสเซียในสงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่นปี 1904-05 หลังจากนั้นไม่มีมหาอำนาจใดในภูมิภาคที่สามารถหรือยอมหยุดญี่ปุ่นอีก สหรัฐฯ และอังกฤษต่างยอมรับสถานะของญี่ปุ่นในเกาหลีปี 1905 ฝั่งสหรัฐฯ ผ่านความเข้าใจร่วมแทฟต์-คัตสึระ

ปี เหตุการณ์ สิ่งที่เกาหลีสูญเสีย
1876 สนธิสัญญากังฮวา อำนาจควบคุมการค้า และอำนาจเหนือชาวญี่ปุ่นที่อยู่ในดินแดนของตน
1895 สมเด็จพระราชินีมิน (ภายหลังได้รับพระสมัญญาว่า จักรพรรดินีมยองซอง) ถูกสายลับญี่ปุ่นสังหารในพระราชวังคย็องบ็อกกุง ผู้คัดค้านอิทธิพลญี่ปุ่นคนสำคัญที่สุดในราชสำนัก
1905 สนธิสัญญาอึลซา (을사조약) ลงนามภายใต้แรงกดดันทางทหาร นโยบายต่างประเทศ โดยอิโต ฮิโรบูมิ ขึ้นเป็นข้าหลวงใหญ่ประจำเกาหลีคนแรกของญี่ปุ่น
1907 จักรพรรดิโคจงถูกบีบให้สละราชบัลลังก์ หลังส่งทูตลับไปประชุมสันติภาพที่กรุงเฮก กองทัพ ซึ่งถูกยุบในปีเดียวกัน
1909 อัน จุง-กึน นักกู้เอกราช ยิงอิโต ฮิโรบูมิที่ฮาร์บิน ไม่มี แต่ญี่ปุ่นเร่งแผนผนวกประเทศเร็วขึ้น
1910 ลงนามสนธิสัญญาผนวกประเทศวันที่ 22 สิงหาคม ประกาศใช้วันที่ 29 สิงหาคม ความเป็นรัฐ

คนเกาหลีเรียกวันที่ 29 สิงหาคม 1910 ว่า คย็องซุลกุกชี (경술국치) แปลว่า “ความอัปยศของชาติในปีคย็องซุล” ผู้ลงนามฝั่งเกาหลีคือนายกรัฐมนตรีอี วัน-ยง และในเกาหลีชื่อของเขายังเป็นคำย่อของการทรยศ การต่อสู้ไม่ได้รอจนถึงปี 1910 หลังกองทัพถูกยุบในปี 1907 กองกำลังท้องถิ่นที่เรียกว่า กองทัพผู้ชอบธรรม (의병, อึยบย็อง) สู้กับทหารญี่ปุ่นอยู่หลายปี และเสียชีวิตไปหลายพันคน

ญี่ปุ่นปกครองเกาหลีอย่างไร นโยบายอาณานิคม 3 ระยะ

อาณานิคมถูกบริหารโดย รัฐบาลทั่วไปแห่งเกาหลี (조선총독부) มีผู้ว่าการทั่วไปที่โตเกียวแต่งตั้งเป็นผู้นำ ผู้ว่าการทุกคนเป็นนายพลบกหรือพลเรือเอกของญี่ปุ่น ในปี 1926 รัฐบาลทั่วไปย้ายเข้าอาคารโดมขนาดใหญ่ที่สร้างขึ้นตรงหน้าคย็องบ็อกกุง พระราชวังหลวงหลักของโซล (ซึ่งตอนนั้นมีชื่อทางการว่า คย็องซ็อง 경성) ชาวเกาหลีจำนวนมากมองว่าตำแหน่งที่ตั้งนี้คือการประกาศบางอย่าง เกาหลีใต้เริ่มรื้ออาคารหลังนี้ในปี 1995 ซึ่งครบรอบ 50 ปีวันปลดแอก

นักประวัติศาสตร์มักแบ่ง 35 ปีเป็นสามระยะ แต่ละระยะสอดคล้องกับการเปลี่ยนกลยุทธ์ของญี่ปุ่น

ระยะ ปี คำเรียกในภาษาเกาหลี ความหมายต่อคนเกาหลี
ปกครองด้วยทหาร 1910-1919 무단통치 (มุดันทงชี) ตำรวจทหารดูแลความสงบในชีวิตประจำวัน หนังสือพิมพ์และกลุ่มการเมืองที่คนเกาหลีดำเนินการถูกห้าม การสำรวจที่ดินทั่วประเทศเปลี่ยนความเป็นเจ้าของที่นา
“การปกครองเชิงวัฒนธรรม” 1919 ถึงต้นทศวรรษ 1930 문화통치 (มุนฮวาทงชี) อนุญาตให้ออกหนังสือพิมพ์ภาษาเกาหลีอย่างโชซ็อนอิลโบและดงอาอิลโบตั้งแต่ปี 1920 แต่ต้องผ่านการเซ็นเซอร์ กำลังตำรวจขยายตัว และกฎหมายรักษาความสงบปี 1925 ถูกใช้กับนักกู้เอกราช
การกลืนกลายและระดมพลสงคราม ทศวรรษ 1930 ถึง 1945 민족말살통치 (“นโยบายลบล้างชนชาติ”) บังคับไหว้ศาลเจ้า ใช้ชื่อแบบญี่ปุ่น ภาษาเกาหลีถูกดันออกจากโรงเรียน และระดมแรงงาน ทหาร และผู้หญิงไปรับใช้สงครามของญี่ปุ่น

ข้อสังเกตเล็กน้อย ชื่อของระยะที่สองมาจากนโยบายญี่ปุ่นในสมัยนั้น คนเกาหลีที่ผ่านยุคนั้นมาเห็นพื้นที่ในการตีพิมพ์และรวมกลุ่มมากขึ้น แต่ก็มีการสอดแนมและจับกุมมากขึ้นควบคู่กัน

กวังฮวามุน ประตูหลักของพระราชวังคย็องบ็อกกุงในโซล ซึ่งถูกย้ายที่ในยุคอาณานิคมและได้รับการบูรณะภายหลัง
ภาพ: Japanese General Government Building โดย 門田房太郞, Public Domain Mark

ชีวิตประจำวันของคนเกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น

สำหรับคนเกาหลีส่วนใหญ่ การปกครองแบบอาณานิคมถูกรู้สึกได้ก่อนอื่นผ่านที่ดินและอาหาร ประมาณสี่ในห้าของประชากรเป็นเกษตรกร ใครเป็นเจ้าของที่นาจึงสำคัญกว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในโซลมาก

ที่ดินและข้าว

การสำรวจที่ดินปี 1910-1918 บังคับให้เจ้าของแปลงต้องจดทะเบียนตามขั้นตอนทางการ ที่ดินที่ไม่ได้จดทะเบียน ซึ่งส่วนมากเป็นที่ดินส่วนรวมของหมู่บ้านหรือที่ดินของราชสำนัก ตกเป็นของรัฐบาลทั่วไป จากนั้นบางส่วนถูกขายหรือมอบให้บริษัทพัฒนาตะวันออก (Oriental Development Company) บริษัทล่าอาณานิคมของญี่ปุ่นที่ก่อตั้งปี 1908 และให้ผู้อพยพชาวญี่ปุ่น เกษตรกรเกาหลีจำนวนมากกลายเป็นผู้เช่าที่ต้องจ่ายค่าเช่าหนัก

ตั้งแต่ปี 1920 โครงการเพิ่มผลผลิตข้าวทำให้เก็บเกี่ยวได้มากขึ้น แต่ข้าวส่วนใหญ่ถูกส่งไปญี่ปุ่น ขณะเดียวกันการบริโภคข้าวต่อหัวของคนเกาหลีลดลง หลายครอบครัวหันไปกินข้าวฟ่างและข้าวบาร์เลย์ที่ถูกกว่า คนเกาหลีจำนวนมากย้ายไปแมนจูเรียหรือไปทำงานในญี่ปุ่น การอพยพครั้งนั้นคือที่มาของชุมชนชาวเกาหลีในญี่ปุ่นหรือ ไซนิจิ (재일)

ญี่ปุ่นทำให้เกาหลีทันสมัยจริงหรือ

นี่คือหนึ่งในคำถามที่ถกเถียงกันมากที่สุดในวงวิชาการ ญี่ปุ่นสร้างทางรถไฟ ท่าเรือ ระบบธนาคารสมัยใหม่ และในทศวรรษ 1930 ก็สร้างอุตสาหกรรมหนักที่กระจุกอยู่ทางเหนือ โซลมีห้างสรรพสินค้าและรถรางไฟฟ้า ห้างชินเซกเยสาขาใหญ่กลางโซลทุกวันนี้ยังใช้อาคารที่เปิดในปี 1930 ในฐานะสาขาของห้างมิตสึโคชิของญี่ปุ่น โลกธุรกิจของเกาหลีก็หยั่งรากในช่วงนี้เช่นกัน ซัมซุงเริ่มจากร้านค้าขนาดเล็กในแทกูเมื่อปี 1938 (อ่านเพิ่มที่ ประวัติซัมซุง)

ฝ่ายวิจารณ์ชี้ว่าโครงสร้างพื้นฐานเหล่านั้นรับใช้ใคร ทางรถไฟวิ่งไปทางท่าเรือและชายแดนแมนจูเรีย โรงเรียนของเด็กเกาหลีและเด็กญี่ปุ่นแยกกันและไม่เท่าเทียม ตำแหน่งระดับสูงในรัฐและธุรกิจตกเป็นของชาวญี่ปุ่นอย่างท่วมท้น

นักวิชาการบางส่วนเห็นว่า “การทำให้เป็นสมัยใหม่แบบอาณานิคม” วางรากฐานให้การเติบโตของเกาหลีใต้ในภายหลัง ส่วนอีกกลุ่มเห็นว่ามันฉุดเกาหลีไว้ ข้อสรุปที่เป็นธรรมที่สุดคือ การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นจริง คนเกาหลีจ่ายต้นทุนส่วนใหญ่ และผลประโยชน์ถูกกำหนดปลายทางโดยผลประโยชน์ของญี่ปุ่น

ขบวนการ 1 มีนาคม (삼일운동) เกิดอะไรขึ้นในปี 1919

ขบวนการ 1 มีนาคม คือการชุมนุมประท้วงที่ใหญ่ที่สุดในยุคอาณานิคม และเป็นจุดที่ชาตินิยมเกาหลียุคใหม่ก่อรูปขึ้น หลายปัจจัยมาบรรจบกันในฤดูหนาวนั้น ได้แก่ แนวคิดการกำหนดชะตากรรมของชนชาติของประธานาธิบดีวูดโรว์ วิลสันของสหรัฐฯ หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 คำประกาศอิสรภาพของนักศึกษาเกาหลีในโตเกียววันที่ 8 กุมภาพันธ์ และการสวรรคตของอดีตจักรพรรดิโคจงในเดือนมกราคม 1919 ท่ามกลางข่าวลือแพร่หลายว่าพระองค์ถูกวางยาพิษ

วันที่ 1 มีนาคม ผู้นำศาสนาและพลเรือน 33 คนจากชุมชนชอนโดเกียว (ศาสนาพื้นเมืองของเกาหลี) คริสต์ และพุทธ ลงนามในคำประกาศอิสรภาพ แล้วอ่านที่ร้านอาหารแห่งหนึ่งในโซลชื่อแทฮวากวัน ห่างไปไม่กี่ช่วงถนน นักศึกษาอ่านคำประกาศให้ฝูงชนฟังที่สวนทัปกก ซึ่งจุดให้เกิดขบวนเดินขบวนทั่วเมือง ผู้คนตะโกนว่า “แทฮันทงนิบมันเซ!” (대한독립만세) แปลว่า “เกาหลีเอกราชจงเจริญ!”

ในเดือนต่อมา การประท้วงลามไปแทบทุกพื้นที่ของประเทศ การตอบโต้รุนแรง ที่ชองอัมนี ทางใต้ของโซล ทหารญี่ปุ่นขังชาวบ้านไว้ในโบสถ์แล้วจุดไฟเผาเมื่อเดือนเมษายน 1919 นักเรียนหญิงวัยรุ่นชื่อ ยู กวัน-ซุน (유관순) ถูกจับฐานจัดการชุมนุมในบ้านเกิด และเสียชีวิตในเรือนจำซอแดมุนปี 1920 กลายเป็นสัญลักษณ์ที่คนรู้จักมากที่สุดของขบวนการ ตัวเลขผู้เสียชีวิตยังเป็นข้อถกเถียง ตัวเลขทางการของญี่ปุ่นอยู่ที่หลักร้อย ส่วนนักประวัติศาสตร์เกาหลี พัก อึน-ซิก นับได้ราว 7,500 คน

ขบวนการ 1 มีนาคมเปลี่ยนอะไรบ้าง

มันไม่ได้ยุติการปกครองแบบอาณานิคม แต่ทำให้โตเกียวต้องเข้าสู่ระยะ “การปกครองเชิงวัฒนธรรม” ที่นุ่มนวลขึ้น และในเดือนเมษายน 1919 นักกู้เอกราชที่ลี้ภัยก่อตั้ง รัฐบาลเฉพาะกาลแห่งสาธารณรัฐเกาหลี (대한민국 임시정부) ที่เซี่ยงไฮ้ รัฐธรรมนูญเกาหลีใต้ฉบับปัจจุบันระบุทั้งขบวนการ 1 มีนาคมและรัฐบาลเฉพาะกาลไว้ในคำปรารภว่าเป็นรากฐานของรัฐ

คนเกาหลีต่อสู้เพื่อเอกราชอย่างไรหลังปี 1919

การต่อต้านแยกออกไปหลายทางพร้อมกัน และรอยแยกเหล่านั้นยังกำหนดวิธีที่เกาหลีสองฝั่งเล่าเรื่องนี้จนทุกวันนี้

การต่อสู้ด้วยอาวุธในแมนจูเรียและจีน

นักรบกู้เอกราชเกาหลีที่ตั้งฐานในแมนจูเรียเอาชนะหน่วยทหารญี่ปุ่นในยุทธการเฟิงอู่ตงและชิงซานหลี่ปี 1920 ปี 1932 ยุน บง-กิล นักกู้เอกราชที่คิม กู ผู้นำองค์กรรักชาติเกาหลีส่งไป ขว้างระเบิดใส่พิธีของญี่ปุ่นที่สวนหงโข่วในเซี่ยงไฮ้ ทำให้เจ้าหน้าที่ระดับสูงเสียชีวิต รัฐบาลเฉพาะกาลตั้ง กองทัพปลดปล่อยเกาหลี ที่ฉงชิ่งในปี 1940 ในทศวรรษ 1930 ยังมีกองโจรคอมมิวนิสต์สู้ในแมนจูเรีย หนึ่งในนั้นคือคิม อิล ซุง ผู้ก่อตั้งเกาหลีเหนือในเวลาต่อมา (อ่านเพิ่มที่ ตระกูลคิมสืบทอดอำนาจอย่างไร)

การต่อต้านภายในประเทศ

ภายในเกาหลี นักศึกษาเป็นผู้นำขบวนการ 10 มิถุนายนปี 1926 และขบวนการนักศึกษาเพื่อเอกราชที่กวังจูปี 1929 นักวิชาการสมาคมภาษาเกาหลีทำพจนานุกรมภาษาเกาหลีมาตรฐาน และในปี 1942 หลายสิบคนถูกจับกุม

การร่วมมือกับญี่ปุ่น

ชาวเกาหลีบางส่วนทำงานให้รัฐอาณานิคมในฐานะข้าราชการ ตำรวจ เจ้าของที่ดิน นักเขียน และนักธุรกิจ พวกเขาถูกเรียกว่า ชินิลพา (친일파) แปลว่า “กลุ่มฝักใฝ่ญี่ปุ่น” หลายคนรักษาตำแหน่งไว้ได้หลังปี 1945 และการสืบสวนประวัติของคนกลุ่มนี้ให้ไกลแค่ไหนยังเป็นข้อโต้แย้งทางการเมืองในเกาหลีใต้

ญี่ปุ่นพยายามลบอัตลักษณ์เกาหลีอย่างไร (1937-1945)

หลังญี่ปุ่นทำสงครามเต็มรูปแบบกับจีนในปี 1937 นโยบายต่ออาณานิคมเปลี่ยนจากการควบคุมเป็นการกลืนกลาย คำขวัญคือ ไนเซ็นอิตไต (내선일체) แปลว่า “ญี่ปุ่นกับเกาหลีเป็นกายเดียวกัน”

  • พิธีแสดงความภักดี: นักเรียนและคนงานต้องท่องคำปฏิญาณของราษฎรจักรวรรดิ และชาวเกาหลีถูกกดดันให้ไปกราบไหว้ที่ศาลเจ้าชินโต คริสเตียนที่ปฏิเสธถูกจับกุม
  • ภาษา: กฎหมายการศึกษาปี 1938 ทำให้ภาษาเกาหลีเป็นวิชาเลือก และในทางปฏิบัติไม่นานก็หายไปจากห้องเรียน เด็กอาจถูกลงโทษหากพูดภาษาเกาหลีในโรงเรียน
  • สื่อ: โชซ็อนอิลโบและดงอาอิลโบถูกสั่งปิดในปี 1940
  • ชื่อ: คำสั่ง ชังซีเกมยอง (창씨개명) ปี 1940 กดดันให้ครอบครัวจดทะเบียนนามสกุลแบบญี่ปุ่น ภายในหกเดือนแรกราว 80 เปอร์เซ็นต์ของครัวเรือนทำตามแล้ว ส่วนใหญ่เพราะการปฏิเสธนำปัญหามาสู่ที่โรงเรียน ที่ทำงาน และที่สำนักงานแจกจ่ายสินค้าปันส่วน

ช่วงเวลานี้อธิบายว่าทำไมภาษาและชื่อจึงมีน้ำหนักทางอารมณ์มากในเกาหลีจนถึงทุกวันนี้ วันฮันกึล (9 ตุลาคม) และแรงผลักดันให้เลี่ยงคำยืมภาษาญี่ปุ่นในภาษาเกาหลีทางการ ล้วนมีที่มาจากช่วงนี้

แรงงานบังคับและหญิงบำเรอ ประวัติศาสตร์บันทึกไว้ว่าอย่างไร

สองประเด็นนี้คือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของข้อพิพาทเกาหลี-ญี่ปุ่น จึงควรแยกให้ชัดว่าอะไรมีเอกสารยืนยัน และอะไรยังถกเถียงกันอยู่

แรงงานบังคับ

กฎหมายระดมพลแห่งชาติปี 1938 ของญี่ปุ่นวางทั้งจักรวรรดิไว้บนฐานสงคราม ตั้งแต่ปี 1939 ชาวเกาหลีถูกเกณฑ์ไปเหมือง โรงงาน และไซต์ก่อสร้างในญี่ปุ่น ซาฮาลิน และแปซิฟิก การเกณฑ์เปลี่ยนจากการรณรงค์ของบริษัท เป็นการจัดส่งโดยรัฐ และตั้งแต่ปี 1944 เป็นการเกณฑ์แรงงานอย่างเป็นทางการ ตัวเลขประมาณการต่างกันตามแหล่งที่มา แต่ชาวเกาหลีหลายแสนคนถูกส่งไปญี่ปุ่นเพียงแห่งเดียว และมีอีกมากที่ถูกระดมภายในเกาหลีเอง

ผู้ชายเกาหลียังถูกเกณฑ์เข้ากองทัพญี่ปุ่นตั้งแต่ปี 1944 ชาวเกาหลีหลายพันคนถูกทิ้งค้างอยู่ที่ซาฮาลินเมื่อสงครามจบ

ฮาชิมะ เกาะเหมืองถ่านหินนอกชายฝั่งนางาซากิที่รู้จักในชื่อเกาะเรือรบ ได้ขึ้นทะเบียนมรดกโลกของยูเนสโกปี 2015 ในฐานะส่วนหนึ่งของแหล่งอุตสาหกรรมยุคเมจิของญี่ปุ่น เกาหลีคัดค้านว่าการขึ้นทะเบียนควรอธิบายเรื่องแรงงานเกาหลีที่ใช้ที่นั่นในช่วงสงครามให้ครบถ้วน ข้อพิพาทคล้ายกันเกิดขึ้นอีกหลังเหมืองทองซาโดะได้ขึ้นทะเบียนในปี 2024

หญิงบำเรอ (comfort women)

ในสงครามที่เอเชีย กองทัพญี่ปุ่นจัดตั้งและควบคุม “สถานีบำเรอ” ซึ่งผู้หญิงและเด็กหญิงถูกบังคับให้บริการทางเพศแก่ทหาร ผู้หญิงมาจากเกาหลี จีน ไต้หวัน ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย เนเธอร์แลนด์ และที่อื่น ๆ หลายคนถูกชักชวนด้วยการหลอกลวง หนี้สิน หรือการบังคับ และบางคนถูกลักพาตัว ประมาณการจำนวนรวมกว้างมาก ตั้งแต่หลักหมื่นไปจนถึงราว 200,000 คน และผู้หญิงเกาหลีเป็นหนึ่งในกลุ่มใหญ่ที่สุด

หลายสิบปีที่ผู้รอดชีวิตเงียบ จนกระทั่งปี 1991 เมื่อ คิม ฮัก-ซุน ให้การต่อสาธารณะ ปัจจุบันเกาหลีถือวันที่ 14 สิงหาคมเป็นวันรำลึกเหยื่อ การชุมนุมประจำสัปดาห์หน้าสถานทูตญี่ปุ่นในโซล หรือ “การชุมนุมวันพุธ” เริ่มขึ้นในปี 1992

แถลงการณ์โคโนะปี 1993 ของญี่ปุ่นยอมรับว่ากองทัพมีส่วนเกี่ยวข้องและกล่าวขอโทษ และกองทุนปี 1995 จ่ายเงินชดเชยจากเงินบริจาคภาคเอกชน ข้อตกลงรัฐบาลปี 2015 ที่ระบุว่า “เป็นที่สิ้นสุดและไม่อาจย้อนกลับ” ตั้งกองทุนด้วยเงิน 1,000 ล้านเยนจากญี่ปุ่น แต่ผู้รอดชีวิตหลายคนปฏิเสธ และโซลเดินหน้ายุบมูลนิธิในปี 2018 นักการเมืองและนักวิชาการญี่ปุ่นบางส่วนโต้แย้งว่ากองทัพใช้การบังคับโดยตรงมากแค่ไหน จุดยืนนี้ผู้รอดชีวิตและผู้สนับสนุนมองว่าเป็นการปฏิเสธข้อเท็จจริง

วันปลดแอกปี 1945 มาถึงได้อย่างไร และทำไมเกาหลีจึงแยกเป็นสอง

คนเกาหลีเรียกวันที่ 15 สิงหาคมว่า กวังบกจอล (광복절) แปลว่า “วันที่แสงสว่างกลับมา” การปลดแอกเกิดขึ้นพร้อมการยอมแพ้ของญี่ปุ่นในสงครามโลกครั้งที่ 2 หลังระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมะวันที่ 6 สิงหาคมและนางาซากิวันที่ 9 สิงหาคม และสหภาพโซเวียตประกาศสงครามวันที่ 8 สิงหาคม ชาวเกาหลีหลายหมื่นคนที่ทำงานในฮิโรชิมะและนางาซากิอยู่ในกลุ่มเหยื่อของการทิ้งระเบิด จักรพรรดิฮิโรฮิโตะประกาศยอมแพ้ทางวิทยุวันที่ 15 สิงหาคม

กองทัพปลดปล่อยเกาหลีเตรียมปฏิบัติการร่วมกับสหรัฐฯ แต่สงครามจบก่อนจะเริ่ม นั่นหมายความว่าอนาคตของคาบสมุทรถูกตัดสินโดยฝ่ายสัมพันธมิตร เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เสนอให้แบ่งที่เส้นขนานที่ 38 กองทัพโซเวียตเคลื่อนเข้าภาคเหนือในเดือนสิงหาคม และกองกำลังอเมริกันขึ้นบกทางใต้ในเดือนกันยายน

สองรัฐคู่แข่งถูกประกาศตั้งในปี 1948 และสงครามเกาหลีเริ่มขึ้นในปี 1950 บทความอธิบายสงครามเกาหลี เล่าต่อจากจุดนั้น สำหรับคนเกาหลีจำนวนมาก บทเรียนที่เจ็บของปี 1945 คือเสรีภาพจากญี่ปุ่นมาพร้อมกับการแบ่งแยกประเทศ

หอประชุมหลักของหอเอกราชเกาหลีที่ชอนัน พิพิธภัณฑ์แห่งชาติเกี่ยวกับขบวนการเอกราช
ภาพ: Independence Gate and Hyeonjeo overpass โดย MonasteryInwang, CC0

ทำไมเกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นยังสำคัญต่อความสัมพันธ์เกาหลี-ญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นกับเกาหลีใต้เป็นเพื่อนบ้านที่ใกล้ชิด เป็นพันธมิตรของสหรัฐฯ และเป็นคู่ค้ารายใหญ่ของกัน แต่ประวัติศาสตร์ยุคอาณานิคมยังเป็นเรื่องที่มีแนวโน้มจุดวิกฤตระหว่างสองประเทศมากที่สุด และเหตุผลหลักคือสนธิสัญญาปี 1965

สนธิสัญญาปี 1965 กับคำถามที่ว่า “ยุติแล้ว”

สนธิสัญญาความสัมพันธ์พื้นฐานปี 1965 ฟื้นความสัมพันธ์ทางการทูต ข้อตกลงประกอบให้เกาหลีใต้ได้รับเงินช่วยเหลือให้เปล่า 300 ล้านดอลลาร์และเงินกู้ 200 ล้านดอลลาร์ และระบุว่าข้อเรียกร้องระหว่างสองประเทศถูกยุติ “โดยสมบูรณ์และเป็นที่สิ้นสุด” เงินส่วนใหญ่ลงไปในโครงการอุตสาหกรรม รวมถึงบริษัทเหล็กโพสโก (POSCO) จุดยืนของโตเกียวคือข้อตกลงนี้ปิดข้อเรียกร้องค่าชดเชยรายบุคคลทั้งหมด ชาวเกาหลีจำนวนมากโต้แย้งว่าข้อตกลงนี้ทำโดยรัฐบาลทหารโดยไม่ถามเหยื่อ และไม่เคยครอบคลุมการกระทำผิดกฎหมายในยุคอาณานิคม

คำพิพากษาของศาลและสงครามการค้าปี 2019

ปี 2018 ศาลฎีกาเกาหลีใต้สั่งให้บริษัทญี่ปุ่น รวมถึงนิปปอนสตีล จ่ายค่าชดเชยแก่อดีตแรงงานบังคับ ญี่ปุ่นเรียกคำพิพากษานั้นว่าละเมิดข้อตกลงปี 1965 ปี 2019 ญี่ปุ่นเข้มงวดการควบคุมการส่งออกสารเคมีสามชนิดที่ใช้ผลิตชิป และผู้บริโภคเกาหลีตอบโต้ด้วยการคว่ำบาตรสินค้าญี่ปุ่นที่มีผู้ร่วมกันอย่างกว้างขวาง ปี 2023 โซลประกาศว่ามูลนิธิของเกาหลีจะจ่ายค่าชดเชยตามคำสั่งศาล ซึ่งทำให้ความสัมพันธ์กับโตเกียวดีขึ้น แต่โจทก์บางรายปฏิเสธ

คำขอโทษ ตำราเรียน และประเด็นร้อนอื่น ๆ

ผู้นำญี่ปุ่นแสดงความสำนึกผิดหลายครั้ง โดยเฉพาะแถลงการณ์มูรายามะปี 1995 และปฏิญญาร่วมปี 1998 ของนายกรัฐมนตรีเคโซ โอบุจิกับประธานาธิบดีคิม แดจุง หลังปฏิญญานั้น เกาหลีใต้เริ่มผ่อนข้อจำกัดที่มีมานานต่อภาพยนตร์และเพลงญี่ปุ่น คนเกาหลีจำนวนมากรู้สึกว่าคำขอโทษเหล่านั้นถูกบั่นทอนด้วยเหตุการณ์ภายหลัง เช่น การแก้ไขตำราเรียนญี่ปุ่นบางฉบับ การที่นักการเมืองไปเยือนศาลเจ้ายาสุคุนิ (ที่เชิดชูผู้เสียชีวิตในสงครามของญี่ปุ่น รวมทั้งอาชญากรสงครามที่ถูกตัดสินลงโทษ) และข้อพิพาทเรื่องเกาะทกโด ซึ่งญี่ปุ่นเรียกว่าทาเคชิมะ ฝั่งเจ้าหน้าที่ญี่ปุ่นก็มักกล่าวว่าเกาหลีรื้อฟื้นประเด็นที่ยุติไปแล้ว

ทั้งหมดนี้ไม่ได้หยุดการสัญจรของคนธรรมดา ชาวเกาหลีและชาวญี่ปุ่นเดินทางไปเยือนกันจำนวนมาก และวัฒนธรรมป๊อปไหลไปทั้งสองทาง (การเปรียบเทียบเที่ยวเกาหลีกับญี่ปุ่น ครอบคลุมด้านการใช้งานจริง) หากคุณไปโซลช่วงวันที่ 1 มีนาคมหรือ 15 สิงหาคม ให้คาดว่าจะเจอพิธีการ ธงที่ระเบียงอพาร์ตเมนต์ และข่าวที่ย้อนไปพูดถึงอดีต

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เกาหลีอยู่ภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นนานแค่ไหน

การปกครองแบบอาณานิคมเต็มรูปแบบกินเวลา 35 ปี ตั้งแต่การผนวกประเทศวันที่ 29 สิงหาคม 1910 จนถึงวันปลดแอก 15 สิงหาคม 1945 หากนับช่วงรัฐในอารักขาที่เริ่มจากสนธิสัญญาอึลซาปี 1905 ญี่ปุ่นควบคุมกิจการต่างประเทศของเกาหลีนานถึง 40 ปี

ทำไมญี่ปุ่นจึงยึดเกาหลีเป็นอาณานิคม

เกาหลีตั้งอยู่ระหว่างญี่ปุ่นกับแผ่นดินใหญ่เอเชีย ผู้นำญี่ปุ่นจึงมองว่าเป็นพื้นที่กันชนเชิงยุทธศาสตร์และเส้นทางเข้าสู่แมนจูเรียและจีน อีกทั้งเกาหลียังให้ข้าว ที่ดิน และต่อมาคือทรัพยากรอุตสาหกรรม การมีอาณานิคมยังทำให้ญี่ปุ่นยืนอยู่ในระดับเดียวกับมหาอำนาจจักรวรรดินิยมตะวันตก

ญี่ปุ่นเคยขอโทษเกาหลีหรือไม่

รัฐบาลญี่ปุ่นออกแถลงการณ์แสดงความสำนึกผิดและขอโทษหลายฉบับ รวมถึงแถลงการณ์โคโนะปี 1993 เรื่องหญิงบำเรอ แถลงการณ์มูรายามะปี 1995 และปฏิญญาร่วมกับเกาหลีปี 1998 ชาวเกาหลีจำนวนมากมองว่าถ้อยแถลงเหล่านี้ถูกลดน้ำหนักด้วยคำพูดของนักการเมืองญี่ปุ่นในภายหลัง และด้วยจุดยืนของโตเกียวว่าข้อเรียกร้องทางกฎหมายยุติแล้วในปี 1965 ดังนั้นคำถามที่ว่าญี่ปุ่น “ขอโทษจริง” หรือไม่ จึงยังเป็นเรื่องที่ถกเถียงกัน

ยุคอาณานิคมญี่ปุ่นในภาษาเกาหลีเรียกว่าอะไร

คำมาตรฐานคือ อิลเจกังจอมกี (일제강점기) แปลว่า “ช่วงเวลาที่จักรวรรดิญี่ปุ่นเข้ายึดครองโดยบังคับ” ตำราเก่าบางเล่มใช้คำว่า อิลเจซิแด (일제시대) แปลว่า “ยุคจักรวรรดิญี่ปุ่น” คำว่า กังจอม (“ยึดครองโดยบังคับ”) สะท้อนจุดยืนของเกาหลีว่าการผนวกประเทศไม่เคยชอบธรรม

ชาวเกาหลีเป็นพลเมืองญี่ปุ่นในยุคอาณานิคมหรือไม่

ในทางกฎหมาย ชาวเกาหลีเป็นราษฎรญี่ปุ่น แต่ถูกบันทึกในทะเบียนครัวเรือนเกาหลีแยกต่างหากและไม่มีสิทธิเท่าเทียม ชาวเกาหลีที่อยู่ในญี่ปุ่นสูญเสียสัญชาติญี่ปุ่นหลังสนธิสัญญาสันติภาพซานฟรานซิสโกปี 1952 มีผลใช้ นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่ชาวไซนิจิจำนวนมากยังถือสัญชาติเกาหลีใต้หรือสัญชาติอื่นอยู่ทุกวันนี้

ทำไมวันที่ 1 มีนาคมจึงเป็นวันหยุดในเกาหลี

วันที่ 1 มีนาคม หรือ ซัมิลจอล (삼일절) เป็นวันระลึกถึงคำประกาศอิสรภาพปี 1919 และการประท้วงทั่วประเทศที่ตามมา มีพิธีจัดทั่วเกาหลีใต้ รวมถึงงานระดับชาติที่ประธานาธิบดีเข้าร่วม เป็นหนึ่งในห้าวันชาติของเกาหลี เคียงคู่กับวันปลดแอก 15 สิงหาคม

จะไปดูประวัติศาสตร์ช่วงนี้ต่อที่ไหน พิพิธภัณฑ์ หนัง และหนังสือ

ถ้าคุณจะไปเกาหลี สามแห่งนี้เล่าเรื่องได้ดีกว่าตำราเรียนเล่มไหน วันเปิดและเงื่อนไขการเข้าชมเปลี่ยนได้ จึงควรเช็กเว็บไซต์ทางการของแต่ละแห่งก่อนไป

สถานที่
หอประวัติศาสตร์เรือนจำซอแดมุน (서대문형무소역사관)
พื้นที่
เขตซอแดมุน ตะวันตกตอนกลางของโซล เรือนจำเปิดในปี 1908 และคุมขังนักกู้เอกราชจำนวนมาก รวมถึงยู กวัน-ซุน
สถานีใกล้ที่สุด
สถานีทงนิมมุน รถไฟใต้ดินโซลสาย 3
เวลาที่ใช้
ประมาณ 1.5 ถึง 2 ชั่วโมง
ก่อนไป
เช็กวันเปิดและค่าเข้าชมที่หน้าเว็บทางการ
สถานที่
หอเอกราชเกาหลี (독립기념관)
พื้นที่
ชอนัน จังหวัดชุงชองใต้ ทางใต้ของโซล พิพิธภัณฑ์แห่งชาติขนาดใหญ่ว่าด้วยขบวนการเอกราช เปิดในปี 1987
สถานีใกล้ที่สุด
สถานีชอนันหรือชอนัน-อาซัน จากนั้นต่อรถบัสหรือแท็กซี่
เวลาที่ใช้
ครึ่งวัน
ก่อนไป
เช็กวันเปิด ไกด์ภาษาอังกฤษ และการเดินทางที่หน้าเว็บทางการ
สถานที่
สวนทัปกก (탑골공원)
พื้นที่
จงโน กลางกรุงโซล จุดที่นักศึกษาอ่านคำประกาศอิสรภาพวันที่ 1 มีนาคม 1919
สถานีใกล้ที่สุด
สถานีจงโน 3-กา
เวลาที่ใช้
30 นาที
ก่อนไป
เช็กหน้าเว็บทางการว่ามีการปิดปรับปรุงหรือไม่

หนังและซีรีส์ที่ฉากหลังคือยุคญี่ปุ่นปกครอง

  • The Age of Shadows (밀정, 2016): หนังสายลับว่าด้วยนักรบกู้เอกราชและนายตำรวจเกาหลีในตำรวจอาณานิคม
  • Assassination (암살, 2015): หน่วยต่อต้านวางแผนสังหารผู้บัญชาการญี่ปุ่นและผู้ร่วมมือในโซลช่วงทศวรรษ 1930
  • Mr. Sunshine (미스터 션샤인, 2018): ซีรีส์ที่เกิดในช่วงปีก่อนการผนวกประเทศ รวมถึงกองทัพผู้ชอบธรรม
  • Pachinko (2022): ซีรีส์ของ Apple TV+ จากนวนิยายปี 2017 ของมิน จิน ลี ติดตามครอบครัวเกาหลีจากปูซานยุคอาณานิคมไปสู่ญี่ปุ่น
  • Harbin (하얼빈, 2024): ภาพยนตร์เกี่ยวกับภารกิจปี 1909 ของอัน จุง-กึน

สิทธิ์สตรีมมิงต่างกันไปตามประเทศ ให้เช็กที่ JustWatch หรือแพลตฟอร์มว่าแต่ละเรื่องดูได้ที่ไหนในประเทศของคุณ ส่วนหนังสือ นวนิยาย Pachinko ของมิน จิน ลี เป็นประตูที่เข้าถึงง่ายที่สุด และ Korea’s Place in the Sun ของบรูซ คัมมิงส์ เป็นหนังสือประวัติศาสตร์ภาษาอังกฤษที่ใช้กันกว้างขวาง ซึ่งวางยุคอาณานิคมไว้ในบริบทที่ยาวกว่า

มีประโยชน์ไหม? แชร์ต่อเลยXFacebookLINEWhatsAppTelegram

บทความที่เกี่ยวข้อง

Sources k-korea.blog

ราคา เวลาเปิดปิด และสินค้าอาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดเช็กหน้าเว็บทางการก่อนซื้อหรือออกเดินทาง

เขียนโดย Korea

Korea ดูแลโดยคนเกาหลีที่อาศัยอยู่ในโซล ทุกวันผมจะเช็กว่าคนที่นี่กำลังค้นหา ซื้อ กิน และดูอะไรอยู่ แล้วเล่าให้ฟังใน 40 ภาษา ไม่มีโพสต์รับจ้างรีวิว