อ่าน 22 นาที
เกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นกินเวลา 35 ปี ตั้งแต่การผนวกประเทศเดือนสิงหาคม 1910 จนถึงวันปลดแอกวันที่ 15 สิงหาคม 1945 คนเกาหลีเรียกยุคนี้ว่า อิลเจกังจอมกี (일제강점기) แปลว่า “ช่วงเวลาที่จักรวรรดิญี่ปุ่นเข้ายึดครองโดยบังคับ” และเป็นเหตุผลเบื้องหลังหลายอย่างที่นักท่องเที่ยวสังเกตเห็นในปัจจุบัน ตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคมและ 15 สิงหาคมที่เป็นวันหยุดราชการ ไปจนถึงคำพูดของนักการเมืองญี่ปุ่นเพียงประโยคเดียวที่ยังขึ้นเป็นข่าวหลักของโซลได้
บทความนี้เล่าว่าการผนวกประเทศเกิดขึ้นได้อย่างไร อาณานิคมถูกบริหารอย่างไร การลุกฮือปี 1919 เปลี่ยนอะไรไปบ้าง ข้อเท็จจริงเรื่องแรงงานบังคับและระบบ “หญิงบำเรอ” (comfort women) และเหตุที่ปี 1945 ทิ้งปัญหาค้างคาไว้มากระหว่างสองประเทศ
สรุปประเด็นสำคัญ
- ญี่ปุ่นยึดเกาหลีเป็นขั้นเป็นตอน บังคับให้เปิดท่าเรือปี 1876 ยึดอำนาจด้านการต่างประเทศปี 1905 และผนวกประเทศเต็มรูปแบบวันที่ 29 สิงหาคม 1910
- วันที่ 1 มีนาคม 1919 การอ่านคำประกาศอิสรภาพจุดชนวนการชุมนุมทั่วประเทศ ปัจจุบันเป็นวันหยุดราชการของเกาหลีใต้ เรียกว่า ซัมิลจอล (삼일절)
- ตั้งแต่ปี 1940 ชาวเกาหลีถูกกดดันให้จดทะเบียนชื่อแบบญี่ปุ่น และการสอนภาษาเกาหลีถูกลดลงอย่างหนักตั้งแต่ปี 1938
- เรื่องแรงงานบังคับและหญิงบำเรอยังเป็นข้อพิพาท โตเกียวยืนยันว่าสนธิสัญญาปี 1965 ยุติข้อเรียกร้องทั้งหมดแล้ว แต่เหยื่อจำนวนมากและศาลฎีกาเกาหลีไม่เห็นด้วย
ในบทความนี้
- ญี่ปุ่นผนวกเกาหลีได้อย่างไร 6 ขั้นตอนจากปี 1876 ถึง 1910
- ญี่ปุ่นปกครองเกาหลีอย่างไร นโยบายอาณานิคม 3 ระยะ
- ชีวิตประจำวันของคนเกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น
- ขบวนการ 1 มีนาคม (삼일운동) เกิดอะไรขึ้นในปี 1919
- คนเกาหลีต่อสู้เพื่อเอกราชอย่างไรหลังปี 1919
- ญี่ปุ่นพยายามลบอัตลักษณ์เกาหลีอย่างไร (1937-1945)
- แรงงานบังคับและหญิงบำเรอ ประวัติศาสตร์บันทึกไว้ว่าอย่างไร
- วันปลดแอกปี 1945 มาถึงได้อย่างไร และทำไมเกาหลีจึงแยกเป็นสอง
- ทำไมเกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นยังสำคัญต่อความสัมพันธ์เกาหลี-ญี่ปุ่น
- คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
- จะไปดูประวัติศาสตร์ช่วงนี้ต่อที่ไหน พิพิธภัณฑ์ หนัง และหนังสือ
- บทความที่เกี่ยวข้อง
ญี่ปุ่นผนวกเกาหลีได้อย่างไร 6 ขั้นตอนจากปี 1876 ถึง 1910
ญี่ปุ่นไม่ได้ยึดเกาหลีในก้าวเดียว แต่ใช้เวลา 34 ปีผลักคู่แข่งออกไปและรื้ออธิปไตยของเกาหลีทีละชิ้น ปลายศตวรรษที่ 19 เกาหลีปกครองโดยราชวงศ์โชซอน (조선) ซึ่งอยู่มานานกว่า 500 ปี และถูกบีบอยู่ระหว่างจีนราชวงศ์ชิง รัสเซีย และญี่ปุ่นที่กำลังก้าวสู่อุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว
สนธิสัญญากังฮวาปี 1876 ซึ่งถูกบังคับให้ลงนามหลังการเผชิญหน้าทางทะเล เปิดท่าเรือเกาหลีให้ญี่ปุ่นค้าขาย และให้ชาวญี่ปุ่นในเกาหลีได้รับความคุ้มครองไม่ต้องขึ้นศาลเกาหลี จากนั้นญี่ปุ่นชนะจีนในสงครามจีน-ญี่ปุ่นปี 1894-95 และชนะรัสเซียในสงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่นปี 1904-05 หลังจากนั้นไม่มีมหาอำนาจใดในภูมิภาคที่สามารถหรือยอมหยุดญี่ปุ่นอีก สหรัฐฯ และอังกฤษต่างยอมรับสถานะของญี่ปุ่นในเกาหลีปี 1905 ฝั่งสหรัฐฯ ผ่านความเข้าใจร่วมแทฟต์-คัตสึระ
| ปี | เหตุการณ์ | สิ่งที่เกาหลีสูญเสีย |
|---|---|---|
| 1876 | สนธิสัญญากังฮวา | อำนาจควบคุมการค้า และอำนาจเหนือชาวญี่ปุ่นที่อยู่ในดินแดนของตน |
| 1895 | สมเด็จพระราชินีมิน (ภายหลังได้รับพระสมัญญาว่า จักรพรรดินีมยองซอง) ถูกสายลับญี่ปุ่นสังหารในพระราชวังคย็องบ็อกกุง | ผู้คัดค้านอิทธิพลญี่ปุ่นคนสำคัญที่สุดในราชสำนัก |
| 1905 | สนธิสัญญาอึลซา (을사조약) ลงนามภายใต้แรงกดดันทางทหาร | นโยบายต่างประเทศ โดยอิโต ฮิโรบูมิ ขึ้นเป็นข้าหลวงใหญ่ประจำเกาหลีคนแรกของญี่ปุ่น |
| 1907 | จักรพรรดิโคจงถูกบีบให้สละราชบัลลังก์ หลังส่งทูตลับไปประชุมสันติภาพที่กรุงเฮก | กองทัพ ซึ่งถูกยุบในปีเดียวกัน |
| 1909 | อัน จุง-กึน นักกู้เอกราช ยิงอิโต ฮิโรบูมิที่ฮาร์บิน | ไม่มี แต่ญี่ปุ่นเร่งแผนผนวกประเทศเร็วขึ้น |
| 1910 | ลงนามสนธิสัญญาผนวกประเทศวันที่ 22 สิงหาคม ประกาศใช้วันที่ 29 สิงหาคม | ความเป็นรัฐ |
คนเกาหลีเรียกวันที่ 29 สิงหาคม 1910 ว่า คย็องซุลกุกชี (경술국치) แปลว่า “ความอัปยศของชาติในปีคย็องซุล” ผู้ลงนามฝั่งเกาหลีคือนายกรัฐมนตรีอี วัน-ยง และในเกาหลีชื่อของเขายังเป็นคำย่อของการทรยศ การต่อสู้ไม่ได้รอจนถึงปี 1910 หลังกองทัพถูกยุบในปี 1907 กองกำลังท้องถิ่นที่เรียกว่า กองทัพผู้ชอบธรรม (의병, อึยบย็อง) สู้กับทหารญี่ปุ่นอยู่หลายปี และเสียชีวิตไปหลายพันคน
ญี่ปุ่นปกครองเกาหลีอย่างไร นโยบายอาณานิคม 3 ระยะ
อาณานิคมถูกบริหารโดย รัฐบาลทั่วไปแห่งเกาหลี (조선총독부) มีผู้ว่าการทั่วไปที่โตเกียวแต่งตั้งเป็นผู้นำ ผู้ว่าการทุกคนเป็นนายพลบกหรือพลเรือเอกของญี่ปุ่น ในปี 1926 รัฐบาลทั่วไปย้ายเข้าอาคารโดมขนาดใหญ่ที่สร้างขึ้นตรงหน้าคย็องบ็อกกุง พระราชวังหลวงหลักของโซล (ซึ่งตอนนั้นมีชื่อทางการว่า คย็องซ็อง 경성) ชาวเกาหลีจำนวนมากมองว่าตำแหน่งที่ตั้งนี้คือการประกาศบางอย่าง เกาหลีใต้เริ่มรื้ออาคารหลังนี้ในปี 1995 ซึ่งครบรอบ 50 ปีวันปลดแอก
นักประวัติศาสตร์มักแบ่ง 35 ปีเป็นสามระยะ แต่ละระยะสอดคล้องกับการเปลี่ยนกลยุทธ์ของญี่ปุ่น
| ระยะ | ปี | คำเรียกในภาษาเกาหลี | ความหมายต่อคนเกาหลี |
|---|---|---|---|
| ปกครองด้วยทหาร | 1910-1919 | 무단통치 (มุดันทงชี) | ตำรวจทหารดูแลความสงบในชีวิตประจำวัน หนังสือพิมพ์และกลุ่มการเมืองที่คนเกาหลีดำเนินการถูกห้าม การสำรวจที่ดินทั่วประเทศเปลี่ยนความเป็นเจ้าของที่นา |
| “การปกครองเชิงวัฒนธรรม” | 1919 ถึงต้นทศวรรษ 1930 | 문화통치 (มุนฮวาทงชี) | อนุญาตให้ออกหนังสือพิมพ์ภาษาเกาหลีอย่างโชซ็อนอิลโบและดงอาอิลโบตั้งแต่ปี 1920 แต่ต้องผ่านการเซ็นเซอร์ กำลังตำรวจขยายตัว และกฎหมายรักษาความสงบปี 1925 ถูกใช้กับนักกู้เอกราช |
| การกลืนกลายและระดมพลสงคราม | ทศวรรษ 1930 ถึง 1945 | 민족말살통치 (“นโยบายลบล้างชนชาติ”) | บังคับไหว้ศาลเจ้า ใช้ชื่อแบบญี่ปุ่น ภาษาเกาหลีถูกดันออกจากโรงเรียน และระดมแรงงาน ทหาร และผู้หญิงไปรับใช้สงครามของญี่ปุ่น |
ข้อสังเกตเล็กน้อย ชื่อของระยะที่สองมาจากนโยบายญี่ปุ่นในสมัยนั้น คนเกาหลีที่ผ่านยุคนั้นมาเห็นพื้นที่ในการตีพิมพ์และรวมกลุ่มมากขึ้น แต่ก็มีการสอดแนมและจับกุมมากขึ้นควบคู่กัน

ชีวิตประจำวันของคนเกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น
สำหรับคนเกาหลีส่วนใหญ่ การปกครองแบบอาณานิคมถูกรู้สึกได้ก่อนอื่นผ่านที่ดินและอาหาร ประมาณสี่ในห้าของประชากรเป็นเกษตรกร ใครเป็นเจ้าของที่นาจึงสำคัญกว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในโซลมาก
ที่ดินและข้าว
การสำรวจที่ดินปี 1910-1918 บังคับให้เจ้าของแปลงต้องจดทะเบียนตามขั้นตอนทางการ ที่ดินที่ไม่ได้จดทะเบียน ซึ่งส่วนมากเป็นที่ดินส่วนรวมของหมู่บ้านหรือที่ดินของราชสำนัก ตกเป็นของรัฐบาลทั่วไป จากนั้นบางส่วนถูกขายหรือมอบให้บริษัทพัฒนาตะวันออก (Oriental Development Company) บริษัทล่าอาณานิคมของญี่ปุ่นที่ก่อตั้งปี 1908 และให้ผู้อพยพชาวญี่ปุ่น เกษตรกรเกาหลีจำนวนมากกลายเป็นผู้เช่าที่ต้องจ่ายค่าเช่าหนัก
ตั้งแต่ปี 1920 โครงการเพิ่มผลผลิตข้าวทำให้เก็บเกี่ยวได้มากขึ้น แต่ข้าวส่วนใหญ่ถูกส่งไปญี่ปุ่น ขณะเดียวกันการบริโภคข้าวต่อหัวของคนเกาหลีลดลง หลายครอบครัวหันไปกินข้าวฟ่างและข้าวบาร์เลย์ที่ถูกกว่า คนเกาหลีจำนวนมากย้ายไปแมนจูเรียหรือไปทำงานในญี่ปุ่น การอพยพครั้งนั้นคือที่มาของชุมชนชาวเกาหลีในญี่ปุ่นหรือ ไซนิจิ (재일)
ญี่ปุ่นทำให้เกาหลีทันสมัยจริงหรือ
นี่คือหนึ่งในคำถามที่ถกเถียงกันมากที่สุดในวงวิชาการ ญี่ปุ่นสร้างทางรถไฟ ท่าเรือ ระบบธนาคารสมัยใหม่ และในทศวรรษ 1930 ก็สร้างอุตสาหกรรมหนักที่กระจุกอยู่ทางเหนือ โซลมีห้างสรรพสินค้าและรถรางไฟฟ้า ห้างชินเซกเยสาขาใหญ่กลางโซลทุกวันนี้ยังใช้อาคารที่เปิดในปี 1930 ในฐานะสาขาของห้างมิตสึโคชิของญี่ปุ่น โลกธุรกิจของเกาหลีก็หยั่งรากในช่วงนี้เช่นกัน ซัมซุงเริ่มจากร้านค้าขนาดเล็กในแทกูเมื่อปี 1938 (อ่านเพิ่มที่ ประวัติซัมซุง)
ฝ่ายวิจารณ์ชี้ว่าโครงสร้างพื้นฐานเหล่านั้นรับใช้ใคร ทางรถไฟวิ่งไปทางท่าเรือและชายแดนแมนจูเรีย โรงเรียนของเด็กเกาหลีและเด็กญี่ปุ่นแยกกันและไม่เท่าเทียม ตำแหน่งระดับสูงในรัฐและธุรกิจตกเป็นของชาวญี่ปุ่นอย่างท่วมท้น
นักวิชาการบางส่วนเห็นว่า “การทำให้เป็นสมัยใหม่แบบอาณานิคม” วางรากฐานให้การเติบโตของเกาหลีใต้ในภายหลัง ส่วนอีกกลุ่มเห็นว่ามันฉุดเกาหลีไว้ ข้อสรุปที่เป็นธรรมที่สุดคือ การเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นจริง คนเกาหลีจ่ายต้นทุนส่วนใหญ่ และผลประโยชน์ถูกกำหนดปลายทางโดยผลประโยชน์ของญี่ปุ่น
ขบวนการ 1 มีนาคม (삼일운동) เกิดอะไรขึ้นในปี 1919
ขบวนการ 1 มีนาคม คือการชุมนุมประท้วงที่ใหญ่ที่สุดในยุคอาณานิคม และเป็นจุดที่ชาตินิยมเกาหลียุคใหม่ก่อรูปขึ้น หลายปัจจัยมาบรรจบกันในฤดูหนาวนั้น ได้แก่ แนวคิดการกำหนดชะตากรรมของชนชาติของประธานาธิบดีวูดโรว์ วิลสันของสหรัฐฯ หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 คำประกาศอิสรภาพของนักศึกษาเกาหลีในโตเกียววันที่ 8 กุมภาพันธ์ และการสวรรคตของอดีตจักรพรรดิโคจงในเดือนมกราคม 1919 ท่ามกลางข่าวลือแพร่หลายว่าพระองค์ถูกวางยาพิษ
วันที่ 1 มีนาคม ผู้นำศาสนาและพลเรือน 33 คนจากชุมชนชอนโดเกียว (ศาสนาพื้นเมืองของเกาหลี) คริสต์ และพุทธ ลงนามในคำประกาศอิสรภาพ แล้วอ่านที่ร้านอาหารแห่งหนึ่งในโซลชื่อแทฮวากวัน ห่างไปไม่กี่ช่วงถนน นักศึกษาอ่านคำประกาศให้ฝูงชนฟังที่สวนทัปกก ซึ่งจุดให้เกิดขบวนเดินขบวนทั่วเมือง ผู้คนตะโกนว่า “แทฮันทงนิบมันเซ!” (대한독립만세) แปลว่า “เกาหลีเอกราชจงเจริญ!”
ในเดือนต่อมา การประท้วงลามไปแทบทุกพื้นที่ของประเทศ การตอบโต้รุนแรง ที่ชองอัมนี ทางใต้ของโซล ทหารญี่ปุ่นขังชาวบ้านไว้ในโบสถ์แล้วจุดไฟเผาเมื่อเดือนเมษายน 1919 นักเรียนหญิงวัยรุ่นชื่อ ยู กวัน-ซุน (유관순) ถูกจับฐานจัดการชุมนุมในบ้านเกิด และเสียชีวิตในเรือนจำซอแดมุนปี 1920 กลายเป็นสัญลักษณ์ที่คนรู้จักมากที่สุดของขบวนการ ตัวเลขผู้เสียชีวิตยังเป็นข้อถกเถียง ตัวเลขทางการของญี่ปุ่นอยู่ที่หลักร้อย ส่วนนักประวัติศาสตร์เกาหลี พัก อึน-ซิก นับได้ราว 7,500 คน
ขบวนการ 1 มีนาคมเปลี่ยนอะไรบ้าง
มันไม่ได้ยุติการปกครองแบบอาณานิคม แต่ทำให้โตเกียวต้องเข้าสู่ระยะ “การปกครองเชิงวัฒนธรรม” ที่นุ่มนวลขึ้น และในเดือนเมษายน 1919 นักกู้เอกราชที่ลี้ภัยก่อตั้ง รัฐบาลเฉพาะกาลแห่งสาธารณรัฐเกาหลี (대한민국 임시정부) ที่เซี่ยงไฮ้ รัฐธรรมนูญเกาหลีใต้ฉบับปัจจุบันระบุทั้งขบวนการ 1 มีนาคมและรัฐบาลเฉพาะกาลไว้ในคำปรารภว่าเป็นรากฐานของรัฐ
คนเกาหลีต่อสู้เพื่อเอกราชอย่างไรหลังปี 1919
การต่อต้านแยกออกไปหลายทางพร้อมกัน และรอยแยกเหล่านั้นยังกำหนดวิธีที่เกาหลีสองฝั่งเล่าเรื่องนี้จนทุกวันนี้
การต่อสู้ด้วยอาวุธในแมนจูเรียและจีน
นักรบกู้เอกราชเกาหลีที่ตั้งฐานในแมนจูเรียเอาชนะหน่วยทหารญี่ปุ่นในยุทธการเฟิงอู่ตงและชิงซานหลี่ปี 1920 ปี 1932 ยุน บง-กิล นักกู้เอกราชที่คิม กู ผู้นำองค์กรรักชาติเกาหลีส่งไป ขว้างระเบิดใส่พิธีของญี่ปุ่นที่สวนหงโข่วในเซี่ยงไฮ้ ทำให้เจ้าหน้าที่ระดับสูงเสียชีวิต รัฐบาลเฉพาะกาลตั้ง กองทัพปลดปล่อยเกาหลี ที่ฉงชิ่งในปี 1940 ในทศวรรษ 1930 ยังมีกองโจรคอมมิวนิสต์สู้ในแมนจูเรีย หนึ่งในนั้นคือคิม อิล ซุง ผู้ก่อตั้งเกาหลีเหนือในเวลาต่อมา (อ่านเพิ่มที่ ตระกูลคิมสืบทอดอำนาจอย่างไร)
การต่อต้านภายในประเทศ
ภายในเกาหลี นักศึกษาเป็นผู้นำขบวนการ 10 มิถุนายนปี 1926 และขบวนการนักศึกษาเพื่อเอกราชที่กวังจูปี 1929 นักวิชาการสมาคมภาษาเกาหลีทำพจนานุกรมภาษาเกาหลีมาตรฐาน และในปี 1942 หลายสิบคนถูกจับกุม
การร่วมมือกับญี่ปุ่น
ชาวเกาหลีบางส่วนทำงานให้รัฐอาณานิคมในฐานะข้าราชการ ตำรวจ เจ้าของที่ดิน นักเขียน และนักธุรกิจ พวกเขาถูกเรียกว่า ชินิลพา (친일파) แปลว่า “กลุ่มฝักใฝ่ญี่ปุ่น” หลายคนรักษาตำแหน่งไว้ได้หลังปี 1945 และการสืบสวนประวัติของคนกลุ่มนี้ให้ไกลแค่ไหนยังเป็นข้อโต้แย้งทางการเมืองในเกาหลีใต้
ญี่ปุ่นพยายามลบอัตลักษณ์เกาหลีอย่างไร (1937-1945)
หลังญี่ปุ่นทำสงครามเต็มรูปแบบกับจีนในปี 1937 นโยบายต่ออาณานิคมเปลี่ยนจากการควบคุมเป็นการกลืนกลาย คำขวัญคือ ไนเซ็นอิตไต (내선일체) แปลว่า “ญี่ปุ่นกับเกาหลีเป็นกายเดียวกัน”
- พิธีแสดงความภักดี: นักเรียนและคนงานต้องท่องคำปฏิญาณของราษฎรจักรวรรดิ และชาวเกาหลีถูกกดดันให้ไปกราบไหว้ที่ศาลเจ้าชินโต คริสเตียนที่ปฏิเสธถูกจับกุม
- ภาษา: กฎหมายการศึกษาปี 1938 ทำให้ภาษาเกาหลีเป็นวิชาเลือก และในทางปฏิบัติไม่นานก็หายไปจากห้องเรียน เด็กอาจถูกลงโทษหากพูดภาษาเกาหลีในโรงเรียน
- สื่อ: โชซ็อนอิลโบและดงอาอิลโบถูกสั่งปิดในปี 1940
- ชื่อ: คำสั่ง ชังซีเกมยอง (창씨개명) ปี 1940 กดดันให้ครอบครัวจดทะเบียนนามสกุลแบบญี่ปุ่น ภายในหกเดือนแรกราว 80 เปอร์เซ็นต์ของครัวเรือนทำตามแล้ว ส่วนใหญ่เพราะการปฏิเสธนำปัญหามาสู่ที่โรงเรียน ที่ทำงาน และที่สำนักงานแจกจ่ายสินค้าปันส่วน
ช่วงเวลานี้อธิบายว่าทำไมภาษาและชื่อจึงมีน้ำหนักทางอารมณ์มากในเกาหลีจนถึงทุกวันนี้ วันฮันกึล (9 ตุลาคม) และแรงผลักดันให้เลี่ยงคำยืมภาษาญี่ปุ่นในภาษาเกาหลีทางการ ล้วนมีที่มาจากช่วงนี้
แรงงานบังคับและหญิงบำเรอ ประวัติศาสตร์บันทึกไว้ว่าอย่างไร
สองประเด็นนี้คือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของข้อพิพาทเกาหลี-ญี่ปุ่น จึงควรแยกให้ชัดว่าอะไรมีเอกสารยืนยัน และอะไรยังถกเถียงกันอยู่
แรงงานบังคับ
กฎหมายระดมพลแห่งชาติปี 1938 ของญี่ปุ่นวางทั้งจักรวรรดิไว้บนฐานสงคราม ตั้งแต่ปี 1939 ชาวเกาหลีถูกเกณฑ์ไปเหมือง โรงงาน และไซต์ก่อสร้างในญี่ปุ่น ซาฮาลิน และแปซิฟิก การเกณฑ์เปลี่ยนจากการรณรงค์ของบริษัท เป็นการจัดส่งโดยรัฐ และตั้งแต่ปี 1944 เป็นการเกณฑ์แรงงานอย่างเป็นทางการ ตัวเลขประมาณการต่างกันตามแหล่งที่มา แต่ชาวเกาหลีหลายแสนคนถูกส่งไปญี่ปุ่นเพียงแห่งเดียว และมีอีกมากที่ถูกระดมภายในเกาหลีเอง
ผู้ชายเกาหลียังถูกเกณฑ์เข้ากองทัพญี่ปุ่นตั้งแต่ปี 1944 ชาวเกาหลีหลายพันคนถูกทิ้งค้างอยู่ที่ซาฮาลินเมื่อสงครามจบ
ฮาชิมะ เกาะเหมืองถ่านหินนอกชายฝั่งนางาซากิที่รู้จักในชื่อเกาะเรือรบ ได้ขึ้นทะเบียนมรดกโลกของยูเนสโกปี 2015 ในฐานะส่วนหนึ่งของแหล่งอุตสาหกรรมยุคเมจิของญี่ปุ่น เกาหลีคัดค้านว่าการขึ้นทะเบียนควรอธิบายเรื่องแรงงานเกาหลีที่ใช้ที่นั่นในช่วงสงครามให้ครบถ้วน ข้อพิพาทคล้ายกันเกิดขึ้นอีกหลังเหมืองทองซาโดะได้ขึ้นทะเบียนในปี 2024
หญิงบำเรอ (comfort women)
ในสงครามที่เอเชีย กองทัพญี่ปุ่นจัดตั้งและควบคุม “สถานีบำเรอ” ซึ่งผู้หญิงและเด็กหญิงถูกบังคับให้บริการทางเพศแก่ทหาร ผู้หญิงมาจากเกาหลี จีน ไต้หวัน ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย เนเธอร์แลนด์ และที่อื่น ๆ หลายคนถูกชักชวนด้วยการหลอกลวง หนี้สิน หรือการบังคับ และบางคนถูกลักพาตัว ประมาณการจำนวนรวมกว้างมาก ตั้งแต่หลักหมื่นไปจนถึงราว 200,000 คน และผู้หญิงเกาหลีเป็นหนึ่งในกลุ่มใหญ่ที่สุด
หลายสิบปีที่ผู้รอดชีวิตเงียบ จนกระทั่งปี 1991 เมื่อ คิม ฮัก-ซุน ให้การต่อสาธารณะ ปัจจุบันเกาหลีถือวันที่ 14 สิงหาคมเป็นวันรำลึกเหยื่อ การชุมนุมประจำสัปดาห์หน้าสถานทูตญี่ปุ่นในโซล หรือ “การชุมนุมวันพุธ” เริ่มขึ้นในปี 1992
แถลงการณ์โคโนะปี 1993 ของญี่ปุ่นยอมรับว่ากองทัพมีส่วนเกี่ยวข้องและกล่าวขอโทษ และกองทุนปี 1995 จ่ายเงินชดเชยจากเงินบริจาคภาคเอกชน ข้อตกลงรัฐบาลปี 2015 ที่ระบุว่า “เป็นที่สิ้นสุดและไม่อาจย้อนกลับ” ตั้งกองทุนด้วยเงิน 1,000 ล้านเยนจากญี่ปุ่น แต่ผู้รอดชีวิตหลายคนปฏิเสธ และโซลเดินหน้ายุบมูลนิธิในปี 2018 นักการเมืองและนักวิชาการญี่ปุ่นบางส่วนโต้แย้งว่ากองทัพใช้การบังคับโดยตรงมากแค่ไหน จุดยืนนี้ผู้รอดชีวิตและผู้สนับสนุนมองว่าเป็นการปฏิเสธข้อเท็จจริง
วันปลดแอกปี 1945 มาถึงได้อย่างไร และทำไมเกาหลีจึงแยกเป็นสอง
คนเกาหลีเรียกวันที่ 15 สิงหาคมว่า กวังบกจอล (광복절) แปลว่า “วันที่แสงสว่างกลับมา” การปลดแอกเกิดขึ้นพร้อมการยอมแพ้ของญี่ปุ่นในสงครามโลกครั้งที่ 2 หลังระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมะวันที่ 6 สิงหาคมและนางาซากิวันที่ 9 สิงหาคม และสหภาพโซเวียตประกาศสงครามวันที่ 8 สิงหาคม ชาวเกาหลีหลายหมื่นคนที่ทำงานในฮิโรชิมะและนางาซากิอยู่ในกลุ่มเหยื่อของการทิ้งระเบิด จักรพรรดิฮิโรฮิโตะประกาศยอมแพ้ทางวิทยุวันที่ 15 สิงหาคม
กองทัพปลดปล่อยเกาหลีเตรียมปฏิบัติการร่วมกับสหรัฐฯ แต่สงครามจบก่อนจะเริ่ม นั่นหมายความว่าอนาคตของคาบสมุทรถูกตัดสินโดยฝ่ายสัมพันธมิตร เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เสนอให้แบ่งที่เส้นขนานที่ 38 กองทัพโซเวียตเคลื่อนเข้าภาคเหนือในเดือนสิงหาคม และกองกำลังอเมริกันขึ้นบกทางใต้ในเดือนกันยายน
สองรัฐคู่แข่งถูกประกาศตั้งในปี 1948 และสงครามเกาหลีเริ่มขึ้นในปี 1950 บทความอธิบายสงครามเกาหลี เล่าต่อจากจุดนั้น สำหรับคนเกาหลีจำนวนมาก บทเรียนที่เจ็บของปี 1945 คือเสรีภาพจากญี่ปุ่นมาพร้อมกับการแบ่งแยกประเทศ

ทำไมเกาหลีภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นยังสำคัญต่อความสัมพันธ์เกาหลี-ญี่ปุ่น
ญี่ปุ่นกับเกาหลีใต้เป็นเพื่อนบ้านที่ใกล้ชิด เป็นพันธมิตรของสหรัฐฯ และเป็นคู่ค้ารายใหญ่ของกัน แต่ประวัติศาสตร์ยุคอาณานิคมยังเป็นเรื่องที่มีแนวโน้มจุดวิกฤตระหว่างสองประเทศมากที่สุด และเหตุผลหลักคือสนธิสัญญาปี 1965
สนธิสัญญาปี 1965 กับคำถามที่ว่า “ยุติแล้ว”
สนธิสัญญาความสัมพันธ์พื้นฐานปี 1965 ฟื้นความสัมพันธ์ทางการทูต ข้อตกลงประกอบให้เกาหลีใต้ได้รับเงินช่วยเหลือให้เปล่า 300 ล้านดอลลาร์และเงินกู้ 200 ล้านดอลลาร์ และระบุว่าข้อเรียกร้องระหว่างสองประเทศถูกยุติ “โดยสมบูรณ์และเป็นที่สิ้นสุด” เงินส่วนใหญ่ลงไปในโครงการอุตสาหกรรม รวมถึงบริษัทเหล็กโพสโก (POSCO) จุดยืนของโตเกียวคือข้อตกลงนี้ปิดข้อเรียกร้องค่าชดเชยรายบุคคลทั้งหมด ชาวเกาหลีจำนวนมากโต้แย้งว่าข้อตกลงนี้ทำโดยรัฐบาลทหารโดยไม่ถามเหยื่อ และไม่เคยครอบคลุมการกระทำผิดกฎหมายในยุคอาณานิคม
คำพิพากษาของศาลและสงครามการค้าปี 2019
ปี 2018 ศาลฎีกาเกาหลีใต้สั่งให้บริษัทญี่ปุ่น รวมถึงนิปปอนสตีล จ่ายค่าชดเชยแก่อดีตแรงงานบังคับ ญี่ปุ่นเรียกคำพิพากษานั้นว่าละเมิดข้อตกลงปี 1965 ปี 2019 ญี่ปุ่นเข้มงวดการควบคุมการส่งออกสารเคมีสามชนิดที่ใช้ผลิตชิป และผู้บริโภคเกาหลีตอบโต้ด้วยการคว่ำบาตรสินค้าญี่ปุ่นที่มีผู้ร่วมกันอย่างกว้างขวาง ปี 2023 โซลประกาศว่ามูลนิธิของเกาหลีจะจ่ายค่าชดเชยตามคำสั่งศาล ซึ่งทำให้ความสัมพันธ์กับโตเกียวดีขึ้น แต่โจทก์บางรายปฏิเสธ
คำขอโทษ ตำราเรียน และประเด็นร้อนอื่น ๆ
ผู้นำญี่ปุ่นแสดงความสำนึกผิดหลายครั้ง โดยเฉพาะแถลงการณ์มูรายามะปี 1995 และปฏิญญาร่วมปี 1998 ของนายกรัฐมนตรีเคโซ โอบุจิกับประธานาธิบดีคิม แดจุง หลังปฏิญญานั้น เกาหลีใต้เริ่มผ่อนข้อจำกัดที่มีมานานต่อภาพยนตร์และเพลงญี่ปุ่น คนเกาหลีจำนวนมากรู้สึกว่าคำขอโทษเหล่านั้นถูกบั่นทอนด้วยเหตุการณ์ภายหลัง เช่น การแก้ไขตำราเรียนญี่ปุ่นบางฉบับ การที่นักการเมืองไปเยือนศาลเจ้ายาสุคุนิ (ที่เชิดชูผู้เสียชีวิตในสงครามของญี่ปุ่น รวมทั้งอาชญากรสงครามที่ถูกตัดสินลงโทษ) และข้อพิพาทเรื่องเกาะทกโด ซึ่งญี่ปุ่นเรียกว่าทาเคชิมะ ฝั่งเจ้าหน้าที่ญี่ปุ่นก็มักกล่าวว่าเกาหลีรื้อฟื้นประเด็นที่ยุติไปแล้ว
ทั้งหมดนี้ไม่ได้หยุดการสัญจรของคนธรรมดา ชาวเกาหลีและชาวญี่ปุ่นเดินทางไปเยือนกันจำนวนมาก และวัฒนธรรมป๊อปไหลไปทั้งสองทาง (การเปรียบเทียบเที่ยวเกาหลีกับญี่ปุ่น ครอบคลุมด้านการใช้งานจริง) หากคุณไปโซลช่วงวันที่ 1 มีนาคมหรือ 15 สิงหาคม ให้คาดว่าจะเจอพิธีการ ธงที่ระเบียงอพาร์ตเมนต์ และข่าวที่ย้อนไปพูดถึงอดีต
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
เกาหลีอยู่ภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นนานแค่ไหน
การปกครองแบบอาณานิคมเต็มรูปแบบกินเวลา 35 ปี ตั้งแต่การผนวกประเทศวันที่ 29 สิงหาคม 1910 จนถึงวันปลดแอก 15 สิงหาคม 1945 หากนับช่วงรัฐในอารักขาที่เริ่มจากสนธิสัญญาอึลซาปี 1905 ญี่ปุ่นควบคุมกิจการต่างประเทศของเกาหลีนานถึง 40 ปี
ทำไมญี่ปุ่นจึงยึดเกาหลีเป็นอาณานิคม
เกาหลีตั้งอยู่ระหว่างญี่ปุ่นกับแผ่นดินใหญ่เอเชีย ผู้นำญี่ปุ่นจึงมองว่าเป็นพื้นที่กันชนเชิงยุทธศาสตร์และเส้นทางเข้าสู่แมนจูเรียและจีน อีกทั้งเกาหลียังให้ข้าว ที่ดิน และต่อมาคือทรัพยากรอุตสาหกรรม การมีอาณานิคมยังทำให้ญี่ปุ่นยืนอยู่ในระดับเดียวกับมหาอำนาจจักรวรรดินิยมตะวันตก
ญี่ปุ่นเคยขอโทษเกาหลีหรือไม่
รัฐบาลญี่ปุ่นออกแถลงการณ์แสดงความสำนึกผิดและขอโทษหลายฉบับ รวมถึงแถลงการณ์โคโนะปี 1993 เรื่องหญิงบำเรอ แถลงการณ์มูรายามะปี 1995 และปฏิญญาร่วมกับเกาหลีปี 1998 ชาวเกาหลีจำนวนมากมองว่าถ้อยแถลงเหล่านี้ถูกลดน้ำหนักด้วยคำพูดของนักการเมืองญี่ปุ่นในภายหลัง และด้วยจุดยืนของโตเกียวว่าข้อเรียกร้องทางกฎหมายยุติแล้วในปี 1965 ดังนั้นคำถามที่ว่าญี่ปุ่น “ขอโทษจริง” หรือไม่ จึงยังเป็นเรื่องที่ถกเถียงกัน
ยุคอาณานิคมญี่ปุ่นในภาษาเกาหลีเรียกว่าอะไร
คำมาตรฐานคือ อิลเจกังจอมกี (일제강점기) แปลว่า “ช่วงเวลาที่จักรวรรดิญี่ปุ่นเข้ายึดครองโดยบังคับ” ตำราเก่าบางเล่มใช้คำว่า อิลเจซิแด (일제시대) แปลว่า “ยุคจักรวรรดิญี่ปุ่น” คำว่า กังจอม (“ยึดครองโดยบังคับ”) สะท้อนจุดยืนของเกาหลีว่าการผนวกประเทศไม่เคยชอบธรรม
ชาวเกาหลีเป็นพลเมืองญี่ปุ่นในยุคอาณานิคมหรือไม่
ในทางกฎหมาย ชาวเกาหลีเป็นราษฎรญี่ปุ่น แต่ถูกบันทึกในทะเบียนครัวเรือนเกาหลีแยกต่างหากและไม่มีสิทธิเท่าเทียม ชาวเกาหลีที่อยู่ในญี่ปุ่นสูญเสียสัญชาติญี่ปุ่นหลังสนธิสัญญาสันติภาพซานฟรานซิสโกปี 1952 มีผลใช้ นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่ชาวไซนิจิจำนวนมากยังถือสัญชาติเกาหลีใต้หรือสัญชาติอื่นอยู่ทุกวันนี้
ทำไมวันที่ 1 มีนาคมจึงเป็นวันหยุดในเกาหลี
วันที่ 1 มีนาคม หรือ ซัมิลจอล (삼일절) เป็นวันระลึกถึงคำประกาศอิสรภาพปี 1919 และการประท้วงทั่วประเทศที่ตามมา มีพิธีจัดทั่วเกาหลีใต้ รวมถึงงานระดับชาติที่ประธานาธิบดีเข้าร่วม เป็นหนึ่งในห้าวันชาติของเกาหลี เคียงคู่กับวันปลดแอก 15 สิงหาคม
จะไปดูประวัติศาสตร์ช่วงนี้ต่อที่ไหน พิพิธภัณฑ์ หนัง และหนังสือ
ถ้าคุณจะไปเกาหลี สามแห่งนี้เล่าเรื่องได้ดีกว่าตำราเรียนเล่มไหน วันเปิดและเงื่อนไขการเข้าชมเปลี่ยนได้ จึงควรเช็กเว็บไซต์ทางการของแต่ละแห่งก่อนไป
- สถานที่
- หอประวัติศาสตร์เรือนจำซอแดมุน (서대문형무소역사관)
- พื้นที่
- เขตซอแดมุน ตะวันตกตอนกลางของโซล เรือนจำเปิดในปี 1908 และคุมขังนักกู้เอกราชจำนวนมาก รวมถึงยู กวัน-ซุน
- สถานีใกล้ที่สุด
- สถานีทงนิมมุน รถไฟใต้ดินโซลสาย 3
- เวลาที่ใช้
- ประมาณ 1.5 ถึง 2 ชั่วโมง
- ก่อนไป
- เช็กวันเปิดและค่าเข้าชมที่หน้าเว็บทางการ
- สถานที่
- หอเอกราชเกาหลี (독립기념관)
- พื้นที่
- ชอนัน จังหวัดชุงชองใต้ ทางใต้ของโซล พิพิธภัณฑ์แห่งชาติขนาดใหญ่ว่าด้วยขบวนการเอกราช เปิดในปี 1987
- สถานีใกล้ที่สุด
- สถานีชอนันหรือชอนัน-อาซัน จากนั้นต่อรถบัสหรือแท็กซี่
- เวลาที่ใช้
- ครึ่งวัน
- ก่อนไป
- เช็กวันเปิด ไกด์ภาษาอังกฤษ และการเดินทางที่หน้าเว็บทางการ
- สถานที่
- สวนทัปกก (탑골공원)
- พื้นที่
- จงโน กลางกรุงโซล จุดที่นักศึกษาอ่านคำประกาศอิสรภาพวันที่ 1 มีนาคม 1919
- สถานีใกล้ที่สุด
- สถานีจงโน 3-กา
- เวลาที่ใช้
- 30 นาที
- ก่อนไป
- เช็กหน้าเว็บทางการว่ามีการปิดปรับปรุงหรือไม่
หนังและซีรีส์ที่ฉากหลังคือยุคญี่ปุ่นปกครอง
- The Age of Shadows (밀정, 2016): หนังสายลับว่าด้วยนักรบกู้เอกราชและนายตำรวจเกาหลีในตำรวจอาณานิคม
- Assassination (암살, 2015): หน่วยต่อต้านวางแผนสังหารผู้บัญชาการญี่ปุ่นและผู้ร่วมมือในโซลช่วงทศวรรษ 1930
- Mr. Sunshine (미스터 션샤인, 2018): ซีรีส์ที่เกิดในช่วงปีก่อนการผนวกประเทศ รวมถึงกองทัพผู้ชอบธรรม
- Pachinko (2022): ซีรีส์ของ Apple TV+ จากนวนิยายปี 2017 ของมิน จิน ลี ติดตามครอบครัวเกาหลีจากปูซานยุคอาณานิคมไปสู่ญี่ปุ่น
- Harbin (하얼빈, 2024): ภาพยนตร์เกี่ยวกับภารกิจปี 1909 ของอัน จุง-กึน
สิทธิ์สตรีมมิงต่างกันไปตามประเทศ ให้เช็กที่ JustWatch หรือแพลตฟอร์มว่าแต่ละเรื่องดูได้ที่ไหนในประเทศของคุณ ส่วนหนังสือ นวนิยาย Pachinko ของมิน จิน ลี เป็นประตูที่เข้าถึงง่ายที่สุด และ Korea’s Place in the Sun ของบรูซ คัมมิงส์ เป็นหนังสือประวัติศาสตร์ภาษาอังกฤษที่ใช้กันกว้างขวาง ซึ่งวางยุคอาณานิคมไว้ในบริบทที่ยาวกว่า
บทความที่เกี่ยวข้อง
Sources k-korea.blog
ราคา เวลาเปิดปิด และสินค้าอาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดเช็กหน้าเว็บทางการก่อนซื้อหรือออกเดินทาง






