अहिले सियोल

जापानी शासनमा कोरिया: 1910 देखि 1945 सम्मका 35 वर्ष

13 मिनेट पढाइ

जापानी शासनमा कोरिया 35 वर्ष रह्यो, सन् 1910 को अगस्टको विलयदेखि 1945 अगस्ट 15 को मुक्तिसम्म। कोरियालीहरू त्यो कालखण्डलाई इल्जे गाङ्जेमगी (일제강점기) भन्छन्, अर्थात् “साम्राज्यवादी जापानको जबरजस्ती कब्जाको समय”। आजको कोरिया पुग्ने पर्यटकले देख्ने धेरै कुराको जड यही हो, मार्च 1 र अगस्ट 15 राष्ट्रिय बिदा हुनुदेखि जापानी नेताको एउटा टिप्पणीले सोलको साँझको समाचारको मुख्य खबर बन्नुसम्म।

तल विलय कसरी भयो, उपनिवेश कसरी चलाइयो, 1919 को विद्रोहले के बदल्यो, जबरजस्ती श्रम र “कम्फर्ट वुमन” प्रणालीबारे अभिलेखमा के छ, र 1945 ले दुई देशबीच किन धेरै कुरा अनिर्णित छोड्यो भन्ने कुरा क्रमशः छ।

मुख्य बुँदाहरू

  • जापानले कोरियालाई चरणबद्ध रूपमा हात पार्‍यो: 1876 मा बन्दरगाह खोल्न बाध्य पार्‍यो, 1905 मा विदेश मामिला आफ्नो हातमा लियो र 1910 अगस्ट 29 मा पूर्ण विलय गर्‍यो।
  • 1919 मार्च 1 मा स्वतन्त्रता घोषणापत्र पढिएपछि देशभर प्रदर्शन फैलियो। त्यो दिन आज दक्षिण कोरियाको राष्ट्रिय बिदा, समिलजोल (삼일절) हो।
  • 1940 देखि कोरियालीहरूलाई जापानी शैलीका नाम दर्ता गर्न दबाब दिइयो, र 1938 देखि कोरियाली भाषाको पढाइ तीव्र रूपमा घटाइयो।
  • जबरजस्ती श्रम र “कम्फर्ट वुमन” सम्बन्धी दाबी अझै विवादित छन्। टोकियोले 1965 को सन्धिले सबै दाबी टुंगो लगाएको भन्छ, तर धेरै पीडित र कोरियाको सर्वोच्च अदालत असहमत छन्।

जापानले कोरियालाई कसरी विलय गर्‍यो? 1876 देखि 1910 सम्मका 6 चरण

जापानले कोरियालाई एकै चालमा लिएन। 34 वर्षसम्म प्रतिद्वन्द्वी शक्तिहरूलाई हटाउँदै र कोरियाको सार्वभौमिकता एक-एक टुक्रा गरेर भत्काउँदै गयो। 1800 को उत्तरार्धमा कोरियामा चोसोन राजवंश (조선) को शासन थियो, जो 500 वर्षभन्दा लामो समयदेखि टिकेको थियो। त्यो बेला कोरिया चिङ चीन, रुस र तीव्र गतिमा औद्योगिक बन्दै गरेको जापानको बीचमा थिचिएको थियो।

1876 को गाङ्घवा सन्धि (Treaty of Ganghwa) नौसैनिक टकरावपछि थोपरिएको थियो। त्यसले कोरियाका बन्दरगाह जापानी व्यापारका लागि खोल्यो र जापानी बासिन्दालाई कोरियाली अदालतको कानुनी छुट दियो। त्यसपछि जापानले 1894-95 को चीन-जापान युद्धमा चीनलाई र 1904-05 को रुस-जापान युद्धमा रुसलाई हरायो। त्यसपछि क्षेत्रमा जापानलाई रोक्न सक्ने वा रोक्न चाहने कुनै शक्ति बाँकी रहेन। 1905 मा अमेरिका र बेलायत दुवैले कोरियामा जापानको स्थिति स्वीकार गरे, अमेरिकाले ताफ्ट-कात्सुरा समझदारीमार्फत।

वर्ष घटना कोरियाले के गुमायो
1876 गाङ्घवा सन्धि व्यापारमाथि र आफ्नै भूमिमा बस्ने जापानीहरूमाथिको नियन्त्रण
1895 रानी मिन (पछि उपाधि: सम्राज्ञी म्योङसोङ) लाई क्योङबोक्गुङ दरबारभित्रै जापानी एजेन्टहरूले मारे जापानी प्रभावको दरबारभित्रको प्रमुख विरोधी
1905 सैन्य दबाबमा हस्ताक्षर भएको उलसा सन्धि (을사조약) विदेश नीति; इतो हिरोबुमी जापानका पहिलो रेजिडेन्ट-जनरल बने
1907 हेगको शान्ति सम्मेलनमा गोप्य दूत पठाएपछि सम्राट गोजोङलाई पदत्याग गर्न बाध्य पारियो आफ्नो सेना, जसलाई सोही वर्ष विघटन गरियो
1909 स्वतन्त्रता कार्यकर्ता आन जुङ-गुनले हार्बिनमा इतो हिरोबुमीलाई गोली हाने केही पनि गुमेन; जापानले विलयको योजना तीव्र बनायो
1910 विलय सन्धि अगस्ट 22 मा हस्ताक्षर, अगस्ट 29 मा घोषणा राज्यको अस्तित्व नै

कोरियालीहरू 1910 अगस्ट 29 लाई क्योङसुल गुक्ची (경술국치) भन्छन्, अर्थात् “क्योङसुल वर्षको राष्ट्रिय अपमान”। कोरियाको तर्फबाट सन्धिमा हस्ताक्षर प्रधानमन्त्री ली वान-योङले गरेका थिए, र कोरियामा उनको नाम आज पनि विश्वासघातको पर्याय हो। लडाइँ 1910 को पर्खाइमा रोकिएन। 1907 मा सेना विघटन भएपछि धर्मसेना (의병, उइब्योङ) भनिने स्थानीय सशस्त्र समूहहरूले वर्षौंसम्म जापानी सेनासँग लडे, र हजारौं मारिए।

जापानले कोरियामा कसरी शासन गर्‍यो: औपनिवेशिक नीतिका 3 चरण

उपनिवेश कोरिया गभर्नर-जनरलको कार्यालय (조선총독부) ले चलाउँथ्यो, जसको प्रमुख टोकियोले नियुक्त गरेको गभर्नर-जनरल हुन्थ्यो। हरेक गभर्नर-जनरल जापानी सेनाको जनरल वा नौसेनाको एडमिरल थिए। 1926 मा गभर्नर-जनरल कार्यालय सोलको मुख्य शाही दरबार क्योङबोक्गुङको ठीक अगाडि बनाइएको विशाल गुम्बजयुक्त भवनमा सरे (त्यसबेला सोललाई आधिकारिक रूपमा क्योङसोङ, 경성 भनिन्थ्यो)। धेरै कोरियालीले त्यो स्थानलाई एउटा सन्देशका रूपमा पढे। दक्षिण कोरियाले मुक्तिको 50 औं वार्षिकोत्सव 1995 मा त्यो भवन भत्काउन थाल्यो।

इतिहासकारहरूले 35 वर्षलाई सामान्यतया तीन चरणमा बाँड्छन्। हरेक चरण जापानी रणनीतिको परिवर्तनसँग मेल खान्छ।

चरण वर्ष कोरियाली शब्द कोरियालीहरूका लागि यसको अर्थ
सैन्य शासन 1910-1919 무단통치 (mudan tongchi) सैन्य प्रहरीले दैनिक प्रहरी काम सम्हाल्थ्यो; कोरियालीले चलाएका पत्रपत्रिका र राजनीतिक समूह प्रतिबन्धित भए; राष्ट्रिय भूमि सर्वेक्षणले खेतीयोग्य जमिनको स्वामित्व नै फेरिदियो
“सांस्कृतिक शासन” 1919-1930 को दशकको सुरुसम्म 문화통치 (munhwa tongchi) चोसुन इल्बो र डोङ-ए इल्बो जस्ता कोरियाली भाषाका पत्रिकालाई 1920 देखि अनुमति दिइयो, तर सेन्सरसहित; प्रहरी बल बढ्यो, र 1925 को शान्ति संरक्षण ऐन स्वतन्त्रता कार्यकर्ताविरुद्ध प्रयोग गरियो
आत्मसात र युद्धकालीन परिचालन 1930 को दशक-1945 민족말살통치 (“राष्ट्र नै मेट्ने नीति”) शिन्तो मन्दिर पूजा, जापानी शैलीका नाम, विद्यालयबाट कोरियाली भाषा बाहिरिनु, र जापानका युद्धका लागि श्रम, सैनिक र महिलाको परिचालन

एउटा व्यावहारिक टिप्पणी: दोस्रो चरणको नाम त्यसबेलाको जापानी नीतिले दिएको लेबल हो। त्यो समय बाँचेका कोरियालीले प्रकाशन र संगठनका लागि केही बढी ठाउँ देखे, तर साथसाथै बढी निगरानी र बढी गिरफ्तारी पनि।

सोलको क्योङबोक्गुङ दरबारको मुख्य ढोका ग्वाङ्घवामुन, जसलाई औपनिवेशिक कालमा सारिएको थियो र पछि पुनर्स्थापना गरियो
तस्बिर: Japanese General Government Building, 門田房太郞, Public Domain Mark

जापानी शासनमा कोरियाको दैनिक जीवन कस्तो थियो

अधिकांश कोरियालीले औपनिवेशिक शासन पहिले जमिन र खानेकुराबाट महसुस गरे। करिब पाँचमध्ये चार जना खेती गर्थे, त्यसैले सोलमा जे भए पनि खेतको स्वामित्व बढी महत्त्वको थियो।

जमिन र चामल

1910-1918 को भूमि सर्वेक्षणले मालिकहरूलाई औपचारिक प्रक्रियामार्फत आफ्ना जमिन दर्ता गर्न अनिवार्य गर्‍यो। दर्ता नभएको जमिन, जसमा धेरै गाउँको साझा जमिन वा शाही सम्पत्ति थियो, गभर्नर-जनरल कार्यालयको हातमा गयो। त्यसको केही भाग 1908 मा स्थापित जापानी औपनिवेशीकरण कम्पनी ओरिएन्टल डेभलपमेन्ट कम्पनी र जापानी बसोबासकर्तालाई बेचियो वा दिइयो। धेरै कोरियाली किसान भारी भाडा तिर्ने भाडावाल बन्न पुगे।

1920 देखि चामल उत्पादन कार्यक्रमले उब्जनी बढायो, र त्यसको ठूलो हिस्सा जापान पठाइयो। सोही वर्षहरूमा प्रति व्यक्ति कोरियाली चामल खपत घट्यो, र धेरै परिवारले सस्तो कोदो र जौ खाए। ठूलो संख्यामा कोरियालीहरू मन्चुरिया वा जापानमा काम गर्न गए। जापानमा रहेको कोरियाली समुदाय जैनिची (재일) को उत्पत्ति त्यही बसाइँसराइबाट भएको हो।

के जापानले कोरियालाई आधुनिक बनायो?

यो क्षेत्रकै सबैभन्दा बढी बहस हुने प्रश्नमध्ये एक हो। जापानले रेलमार्ग, बन्दरगाह, आधुनिक बैंकिङ प्रणाली र 1930 को दशकमा उत्तरमा केन्द्रित भारी उद्योग बनायो। सोलमा डिपार्टमेन्ट स्टोर र ट्रामहरू आए। मध्य सोलको सिन्सेगे डिपार्टमेन्ट स्टोरको फ्ल्यागशिप आज पनि 1930 मा जापानको मित्सुकोसीको शाखाका रूपमा खुलेको भवनमै छ। कोरियाको व्यापारिक संसार पनि यही कालमा जरा गाड्न थाल्यो: सामसुङ 1938 मा देगुमा सानो व्यापारिक पसलका रूपमा सुरु भएको थियो (हाम्रो सामसुङको इतिहास लेख हेर्नुहोस्)।

आलोचकहरू त्यो पूर्वाधारले कसलाई सेवा दियो भनेर औंल्याउँछन्। रेलमार्ग बन्दरगाह र मन्चुरियन सिमानातर्फ जान्थे। कोरियाली र जापानी बालबालिकाका विद्यालय अलग र असमान थिए। सरकार र व्यवसायका वरिष्ठ पदहरू अत्यधिक रूपमा जापानीहरूले पाए।

केही विद्वानहरू “औपनिवेशिक आधुनिकीकरण” ले दक्षिण कोरियाको पछिल्लो वृद्धिको जग बसालेको तर्क गर्छन्, अरूले यसले कोरियालाई पछाडि तानेको भन्छन्। निष्पक्ष निचोड यही हो: परिवर्तन भयो, धेरैजसो मूल्य कोरियालीले चुकाए, र फाइदा कहाँ जाने भन्ने कुरा जापानी स्वार्थले तय गर्‍यो।

मार्च 1 आन्दोलन (삼일운동): 1919 मा के भयो

मार्च 1 आन्दोलन औपनिवेशिक कालको सबैभन्दा ठूलो प्रदर्शन थियो, र आधुनिक कोरियाली राष्ट्रवाद आकार लिएको क्षण पनि। त्यो जाडोमा धेरै कुरा एकसाथ जोडिए: पहिलो विश्वयुद्धपछि अमेरिकी राष्ट्रपति वुड्रो विल्सनले उठाएको आत्मनिर्णयको कुरा, फेब्रुअरी 8 मा टोकियोका कोरियाली विद्यार्थीको स्वतन्त्रता घोषणा, र 1919 जनवरीमा पूर्व सम्राट गोजोङको मृत्यु, जसबारे विष खुवाइएको भन्ने अफवाह व्यापक थियो।

मार्च 1 मा चेओन्दोगयो (कोरियाकै मौलिक धर्म), ख्रिस्चियन र बौद्ध समुदायका 33 जना धार्मिक तथा नागरिक नेताले स्वतन्त्रता घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गरे र सोलको तेह्वागवान नामक रेस्टुरेन्टमा त्यो पढे। केही गल्ली पर, तापगोल पार्कमा विद्यार्थीहरूले भीडसामु त्यो पढे, जसले सहरभर जुलुस सुरु गर्‍यो। मानिसहरूले “डेहान दोङनिप मान्से!” (대한독립만세) चिच्याए, अर्थात् “कोरियाको स्वतन्त्रता अमर रहोस्!”

त्यसपछिका महिनामा प्रदर्शन देशका लगभग हरेक भागमा फैलियो। प्रतिक्रिया कठोर थियो। 1919 अप्रिलमा सोलको दक्षिणको जेआम-रीमा जापानी सैनिकले गाउँलेलाई चर्चभित्र थुनेर आगो लगाए। आफ्नो गृहनगरमा प्रदर्शन आयोजना गरेको आरोपमा पक्राउ परेकी किशोरी विद्यार्थी यु ग्वान-सुन (유관순) 1920 मा सोडेमुन कारागारमा मरिन् र आन्दोलनकी सबैभन्दा चर्चित प्रतीक बनिन्। मृतकको संख्या विवादित छ: जापानी आधिकारिक तथ्यांक सयौंमा थियो, जबकि कोरियाली इतिहासकार पार्क उन-सिकले करिब 7,500 जनाको मृत्यु गणना गरे।

मार्च 1 आन्दोलनले के बदल्यो?

यसले औपनिवेशिक शासन अन्त्य गरेन। तर टोकियोलाई नरम “सांस्कृतिक शासन” चरणतर्फ धकेल्यो, र 1919 अप्रिलमा निर्वासित कार्यकर्ताहरूले शाङ्घाईमा कोरिया गणतन्त्रको अस्थायी सरकार (대한민국 임시정부) स्थापना गरे। दक्षिण कोरियाको हालको संविधानले आफ्नो प्रस्तावनामा मार्च 1 आन्दोलन र अस्थायी सरकार दुवैलाई राज्यको आधारका रूपमा उल्लेख गर्छ।

1919 पछि कोरियालीहरूले स्वतन्त्रताका लागि कसरी लडे

प्रतिरोध एकैसाथ धेरै दिशामा गयो, र ती विभाजनले आज पनि दुई कोरियाले कथा सुनाउने तरिकालाई आकार दिन्छन्।

मन्चुरिया र चीनमा सशस्त्र संघर्ष

मन्चुरियामा आधारित कोरियाली स्वतन्त्रता लडाकुहरूले 1920 मा फेङवुडोङ र छिङसानली को युद्धमा जापानी टुकडीलाई पराजित गरे। 1932 मा किम गुको कोरियाली देशभक्त संगठनले पठाएका कार्यकर्ता यun बोङ-गिलले शाङ्घाईको होङकोउ पार्कमा जापानी समारोहमा बम फाले, जसमा वरिष्ठ अधिकारीहरू मारिए। अस्थायी सरकारले 1940 मा चोङछिङमा कोरियाली मुक्ति सेना (Korean Liberation Army) गठन गर्‍यो। 1930 को दशकमा मन्चुरियामा कम्युनिस्ट गुरिल्लाहरू पनि लडे, ती मध्ये पछि उत्तर कोरियाका संस्थापक नेता बनेका किम इल सुङ पनि थिए (किम परिवारले सत्ता कसरी हस्तान्तरण गर्‍यो हेर्नुहोस्)।

देशभित्रको प्रतिरोध

कोरियाभित्र विद्यार्थीहरूले 1926 को जुन 10 आन्दोलन र 1929 को क्वाङजु विद्यार्थी स्वतन्त्रता आन्दोलनको नेतृत्व गरे। कोरियाली भाषा समाजका विद्वानहरूले मानक कोरियाली शब्दकोशमा काम गरे, र 1942 मा तिनमध्ये दर्जनौं पक्राउ परे।

सहकार्य

केही कोरियालीले अधिकारी, प्रहरी, जमिनदार, लेखक र व्यवसायीका रूपमा औपनिवेशिक राज्यसँग काम गरे। तिनीहरूलाई चिनिलपा (친일파), “जापानपरस्त समूह”, भनिन्छ। धेरैले 1945 पछि पनि आफ्नो पद जोगाए, र तिनको अभिलेख कतिसम्म छानबिन गर्ने भन्ने कुरा दक्षिण कोरियामा आज पनि राजनीतिक बहसको विषय हो।

जापानले कोरियाली पहिचान कसरी मेट्न खोज्यो (1937-1945)

1937 मा जापान चीनसँग पूर्ण युद्धमा उत्रिएपछि उपनिवेशको नीति नियन्त्रणबाट आत्मसातमा सर्‍यो। नारा थियो नाइसेन इत्तै (내선일체), “जापान र कोरिया एउटै शरीर”।

  • निष्ठाका अनुष्ठान: विद्यार्थी र कामदारले शाही प्रजाको शपथ पढ्थे, र कोरियालीहरूलाई शिन्तो मन्दिरमा पूजा गर्न दबाब दिइयो। इन्कार गर्ने ख्रिस्चियनहरू पक्राउ परे।
  • भाषा: 1938 को शिक्षा अध्यादेशले कोरियाली भाषालाई ऐच्छिक विषय बनायो, र व्यवहारमा चाँडै कक्षाकोठाबाट हटाइयो। विद्यालयमा कोरियाली बोले बालबालिकालाई सजाय दिन सकिन्थ्यो।
  • प्रेस: चोसुन इल्बो र डोङ-ए इल्बो 1940 मा बन्द गरिए।
  • नाम: 1940 को चाङ्सी गेम्योङ (창씨개명) आदेशले परिवारलाई जापानी शैलीका थर दर्ता गर्न दबाब दियो। पहिलो छ महिनाभित्र करिब 80 प्रतिशत घरपरिवारले त्यसो गरिसकेका थिए, प्रायः इन्कार गर्दा विद्यालय, कार्यस्थल र राशन कार्यालयमा समस्या पर्ने भएकाले।

यो अवधिले कोरियामा भाषा र नामले अझै किन यति भावनात्मक वजन बोक्छन् भन्ने कुरा बुझाउँछ। हङ्गुल दिवस (अक्टोबर 9) र आधिकारिक कोरियालीबाट जापानी ऋण-शब्द हटाउने प्रयास दुवै यसैबाट प्रेरित छन्।

जबरजस्ती श्रम र कम्फर्ट वुमन: इतिहासले के अभिलेख गरेको छ

कोरिया-जापान विवादका पछाडि प्रायः यिनै दुई मुद्दा हुन्छन्, त्यसैले के अभिलेखबद्ध छ र के अझै विवादमा छ भनेर छुट्याउन मद्दत पुग्छ।

जबरजस्ती श्रम

जापानको 1938 को राष्ट्रिय परिचालन ऐनले सिङ्गो साम्राज्यलाई युद्धकालीन स्थितिमा राख्यो। 1939 देखि कोरियालीहरूलाई जापान, साखालिन र प्रशान्त क्षेत्रका खानी, कारखाना र निर्माण स्थलमा काम गर्न भर्ना गरियो। भर्ना कम्पनीको अभियानबाट सरकारले मिलाएको कार्य-नियुक्तिमा सर्‍यो, र 1944 देखि औपचारिक श्रम अनिवार्य भर्नामा पुग्यो। संख्याको अनुमान स्रोतअनुसार फरक पर्छ, तर एक्लै जापानमा सयौं हजार कोरियाली पठाइए, र कोरियाभित्र त्योभन्दा धेरै गुणा परिचालन गरियो।

1944 देखि कोरियाली पुरुषहरूलाई जापानी सेनामा पनि भर्ना गरियो। युद्ध सकिँदा हजारौं कोरियाली साखालिनमा अलपत्र परे।

नागासाकी नजिकको कोइला खानी टापु हासिमा, जसलाई “ब्याटलशिप आइल्यान्ड” भनिन्छ, 2015 मा जापानका मेइजी औद्योगिक स्थलहरूको हिस्साका रूपमा युनेस्को सूचीमा परेको थियो। कोरियाले त्यहाँ युद्धकालमा प्रयोग गरिएको कोरियाली श्रमबारे सूचीले पूर्ण रूपमा व्याख्या गर्नुपर्ने भन्दै आपत्ति जनायो। 2024 मा सादो सुन खानी सूचीकृत हुँदा पनि यस्तै विवाद उठ्यो।

कम्फर्ट वुमन

एसियाका युद्धका बेला जापानी सेनाले “कम्फर्ट स्टेशन” भनिने केन्द्र स्थापना र नियमन गर्‍यो, जहाँ महिला र किशोरीहरूलाई सैनिकलाई यौन सेवा दिन बाध्य पारियो। महिलाहरू कोरिया, चीन, ताइवान, फिलिपिन्स, इन्डोनेसिया, नेदरल्यान्ड्स र अन्य ठाउँबाट आएका थिए। धेरैलाई छल, ऋण वा दबाबमार्फत भर्ना गरियो, र कतिपयलाई अपहरण गरियो। कुल संख्याको अनुमान हजारौंदेखि करिब 200,000 सम्म फरक पर्छ, र कोरियाली महिला सबैभन्दा ठूला समूहमध्ये थिए।

दशकौंसम्म पीडितहरू मौन रहे। 1991 मा किम हाक-सुन ले सार्वजनिक रूपमा गवाही दिएपछि त्यो बदलियो; कोरियाले अब अगस्ट 14 लाई पीडितहरूको स्मरण दिवसका रूपमा मनाउँछ। सोलमा जापानी दूतावासअगाडि हरेक बुधबार हुने प्रदर्शन (Wednesday Demonstrations) 1992 मा सुरु भएको हो।

जापानको 1993 को कोनो वक्तव्यले सेनाको संलग्नता स्वीकार गर्‍यो र माफी मागेको थियो, र 1995 को कोषले निजी चन्दाबाट क्षतिपूर्ति दियो। “अन्तिम र अपरिवर्तनीय” भनिएको 2015 को सरकारी सम्झौताले जापानको 1 अर्ब येनसहितको कोष खडा गर्‍यो, तर धेरै पीडितले त्यसलाई अस्वीकार गरे, र सोलले 2018 मा त्यो फाउन्डेसन विघटन गर्न कदम चाल्यो। केही जापानी राजनीतिज्ञ र विद्वानहरूले सेनाले आफैं कतिसम्म प्रत्यक्ष दबाब प्रयोग गर्‍यो भन्नेमा प्रश्न उठाएका छन्, जसलाई पीडित र तिनका समर्थकहरूले अस्वीकारका रूपमा हेर्छन्।

1945 मा मुक्ति कसरी आयो, र कोरिया किन दुई टुक्रा भयो

कोरियालीहरू अगस्ट 15 लाई क्वाङबोक्जोल (광복절) भन्छन्, अर्थात् “उज्यालो फर्केको दिन”। हिरोसिमामा अगस्ट 6 र नागासाकीमा अगस्ट 9 को आणविक बमबारी र अगस्ट 8 मा सोभियत संघले युद्ध घोषणा गरेपछि जापानले दोस्रो विश्वयुद्धमा आत्मसमर्पण गर्दा मुक्ति आयो। हिरोसिमा र नागासाकीमा काम गरिरहेका हजारौं कोरियाली बमबारीका पीडितहरूमध्ये थिए। सम्राट हिरोहितोले अगस्ट 15 मा रेडियोबाट आत्मसमर्पणको घोषणा गरे।

कोरियाली मुक्ति सेनाले अमेरिकी सहयोगमा अभियानको तयारी गरिरहेको थियो, तर ती सुरु हुनुअघि नै युद्ध सकियो। यसको अर्थ प्रायद्वीपको भविष्य मित्र राष्ट्रहरूले तय गरे। अमेरिकी अधिकारीहरूले 38 औं समानान्तर रेखामा विभाजन गर्ने प्रस्ताव राखे। सोभियत सेना अगस्टमा उत्तरमा पस्यो, र अमेरिकी सेना सेप्टेम्बरमा दक्षिणमा उत्रियो।

1948 मा दुई प्रतिद्वन्द्वी राज्य घोषणा भए, र 1950 मा कोरियाली युद्ध सुरु भयो। हाम्रो कोरियाली युद्ध व्याख्या त्यहीँबाट कथा अघि बढाउँछ। धेरै कोरियालीका लागि 1945 को कठिन पाठ यही हो कि जापानबाट स्वतन्त्रता विभाजनसँगै आयो।

चेओनानमा रहेको कोरिया स्वतन्त्रता हल (Independence Hall of Korea) को मुख्य भवन, स्वतन्त्रता आन्दोलनको राष्ट्रिय संग्रहालय
तस्बिर: Independence Gate and Hyeonjeo overpass, MonasteryInwang, CC0

जापानी शासनमा कोरियाको इतिहास आज पनि कोरिया-जापान सम्बन्धमा किन महत्त्वपूर्ण छ

जापान र दक्षिण कोरिया नजिकका छिमेकी, अमेरिकाका सहयोगी र ठूला व्यापारिक साझेदार हुन्। तैपनि औपनिवेशिक इतिहास दुईबीच संकट निम्त्याउने सबैभन्दा सम्भावित विषय हो, र मुख्य कारण 1965 को सन्धि हो।

1965 को सन्धि र “टुंगिएको” प्रश्न

1965 को आधारभूत सम्बन्धसम्बन्धी सन्धिले कूटनीतिक सम्बन्ध पुनर्स्थापना गर्‍यो। सँगै भएको सम्झौताले दक्षिण कोरियालाई $300 million अनुदान र $200 million ऋण दियो, र दुई देशबीचका दाबी “पूर्ण र अन्तिम रूपमा” टुंगिएको उल्लेख गर्‍यो। रकमको ठूलो हिस्सा स्टिल उत्पादक POSCO लगायतका औद्योगिक परियोजनामा लगाइयो। टोकियोको अडान छ कि यसले व्यक्तिगत क्षतिपूर्तिका सबै दाबी बन्द गर्‍यो। धेरै कोरियालीको तर्क छ कि त्यो सम्झौता पीडितलाई नसोधी सैन्य सरकारले गरेको थियो र अवैध औपनिवेशिक अन्यायलाई समेटेन।

अदालतका फैसला र 2019 को व्यापार विवाद

2018 मा दक्षिण कोरियाको सर्वोच्च अदालतले निप्पोन स्टिल लगायतका जापानी कम्पनीलाई पूर्व जबरजस्ती श्रमिकलाई क्षतिपूर्ति दिन आदेश दियो। जापानले ती फैसलालाई 1965 को सम्झौताको उल्लङ्घन भन्यो। 2019 मा उसले चिप निर्माणमा प्रयोग हुने तीन रसायनमाथि निर्यात नियन्त्रण कडा बनायो, र कोरियाली उपभोक्ताले जापानी सामानविरुद्ध व्यापक रूपमा पछ्याइएको बहिष्कारमार्फत प्रतिक्रिया दिए। 2023 मा सोलले अदालतले आदेश दिएको क्षतिपूर्ति कोरियाली फाउन्डेसनले तिर्ने घोषणा गर्‍यो, जसले टोकियोसँगको सम्बन्ध सुधार्‍यो तर केही वादीहरूले अस्वीकार गरे।

माफी, पाठ्यपुस्तक र अन्य विवादका बिन्दु

जापानी नेताहरूले धेरै पटक खेद व्यक्त गरेका छन्, विशेषगरी 1995 को मुरायामा वक्तव्य र प्रधानमन्त्री केइजो ओबुची र राष्ट्रपति किम डे-जुङले 1998 मा गरेको संयुक्त घोषणामा। त्यो घोषणापछि दक्षिण कोरियाले जापानी फिल्म र संगीतमाथिका लामो समयदेखिका प्रतिबन्ध हटाउन थाल्यो। धेरै कोरियालीलाई लाग्छ कि ती माफीहरू पछिका घटनाले कमजोर बनाउँछन्: केही जापानी पाठ्यपुस्तक संशोधन, यासुकुनी मन्दिर (जहाँ जापानका युद्धमा मारिएकाहरू, दोषी ठहरिएका युद्ध अपराधीसहित, सम्मानित छन्) मा राजनीतिज्ञहरूको भ्रमण, र जापानले टाकेसिमा भन्ने दोक्दो टापुको विवाद। जापानी अधिकारीहरू भने प्रायः कोरियाले पहिले नै टुंगिएका मुद्दा बारम्बार खोल्छ भन्छन्।

यी कुनैले पनि सामान्य आवागमन रोक्दैनन्। कोरियाली र जापानीहरू एकअर्काको देशमा ठूलो संख्यामा घुम्न जान्छन्, र लोकप्रिय संस्कृति दुवै दिशामा बग्छ (व्यावहारिक पक्षका लागि हाम्रो कोरिया बनाम जापान यात्रा तुलना हेर्नुहोस्)। मार्च 1 वा अगस्ट 15 वरपर सोल पुग्नुभयो भने समारोह, अपार्टमेन्टका बाल्कनीमा झण्डा र विगतबारे समाचार कभरेज देख्नुहुनेछ।

FAQ

जापानी शासनमा कोरिया कति वर्ष रह्यो?

पूर्ण औपनिवेशिक शासन 35 वर्ष चल्यो, 1910 अगस्ट 29 को विलयदेखि 1945 अगस्ट 15 को मुक्तिसम्म। 1905 को उलसा सन्धिबाट सुरु भएको संरक्षित राज्यको अवधि पनि गनिने हो भने जापानले 40 वर्ष कोरियाको विदेश मामिला नियन्त्रण गर्‍यो।

जापानले कोरियालाई किन उपनिवेश बनायो?

कोरिया जापान र एसियाली मुख्य भूमिको बीचमा पर्ने भएकाले जापानी नेताहरूले यसलाई रणनीतिक बफर र मन्चुरिया तथा चीनतर्फ जाने बाटो ठाने। यसले चामल, जमिन र पछि औद्योगिक स्रोत पनि दियो। उपनिवेश हुनुले जापानलाई पश्चिमी साम्राज्यवादी शक्तिहरूकै धरातलमा पनि उभ्यायो।

के जापानले कोरियासँग माफी मागेको छ?

जापानी सरकारहरूले खेद र माफीका धेरै वक्तव्य जारी गरेका छन्, कम्फर्ट वुमनबारे 1993 को कोनो वक्तव्य, 1995 को मुरायामा वक्तव्य र कोरियासँग 1998 को संयुक्त घोषणासहित। धेरै कोरियालीले यीलाई जापानी राजनीतिज्ञका पछिल्ला टिप्पणी र 1965 मा कानुनी दाबी टुंगिएको टोकियोको अडानले कमजोर बनाएको देख्छन्। त्यसैले जापानले “साँच्चै” माफी मागेको हो कि होइन भन्ने प्रश्न विवादितै रहन्छ।

जापानी औपनिवेशिक कालको कोरियाली नाम के हो?

मानक शब्द इल्जे गाङ्जेमगी (일제강점기), “साम्राज्यवादी जापानको जबरजस्ती कब्जाको समय”, हो। पुराना पाठहरूमा कहिलेकाहीँ इल्जे सिदे, “जापानी साम्राज्यको युग”, भनिन्छ। गाङ्जेम (“जबरजस्ती कब्जा”) शब्दले विलय कहिल्यै वैध थिएन भन्ने कोरियाली अडान झल्काउँछ।

औपनिवेशिक शासनमा कोरियालीहरू जापानी नागरिक थिए?

कानुनी रूपमा कोरियालीहरू जापानी प्रजा थिए, तर तिनीहरू अलग कोरियाली पारिवारिक दर्तामा सूचीबद्ध थिए र समान अधिकार पाएनन्। जापानमा बस्ने कोरियालीहरूले 1952 को सान फ्रान्सिस्को शान्ति सन्धि लागू भएपछि जापानी नागरिकता गुमाए। धेरै जैनिची कोरियालीले आज पनि दक्षिण कोरियाली वा अन्य नागरिकता राख्नुको एउटा कारण यही हो।

कोरियामा मार्च 1 किन बिदा हुन्छ?

मार्च 1, समिलजोल (삼일절), ले 1919 को स्वतन्त्रता घोषणापत्र र त्यसपछिका देशव्यापी प्रदर्शनलाई सम्झन्छ। राष्ट्रपतिको उपस्थितिमा हुने राष्ट्रिय कार्यक्रमसहित दक्षिण कोरियाभर समारोह हुन्छन्। यो अगस्ट 15 को मुक्ति दिवससँगै कोरियाका पाँच राष्ट्रिय दिवसमध्ये एक हो।

यो इतिहास अब कहाँ हेर्ने: संग्रहालय, फिल्म र पुस्तक

कोरिया जाँदै हुनुहुन्छ भने यी तीन ठाउँले कुनै पाठ्यपुस्तकले भन्दा राम्रो कथा सुनाउँछन्। खुल्ने दिन र प्रवेश नियम फेरिइरहन्छन्, त्यसैले जानुअघि हरेकको आधिकारिक साइट जाँच्नुहोस्।

स्थान
सोडेमुन कारागार इतिहास हल (서대문형무소역사관)
क्षेत्र
सोडेमुन-गु, मध्य-पश्चिम सोल; कारागार 1908 मा खुलेको थियो र यु ग्वान-सुनसहित धेरै स्वतन्त्रता कार्यकर्तालाई यहाँ राखियो
नजिकको स्टेशन
डोङनिपमुन स्टेशन, सोल सबवे लाइन 3
लाग्ने समय
करिब 1.5 देखि 2 घण्टा
जानुअघि
खुल्ने दिन र शुल्क आधिकारिक पृष्ठमा जाँच्नुहोस्
स्थान
कोरिया स्वतन्त्रता हल (독립기념관)
क्षेत्र
चेओनान, दक्षिण चुङचेओङ प्रान्त, सोलको दक्षिणमा; स्वतन्त्रता आन्दोलनको ठूलो राष्ट्रिय संग्रहालय, 1987 मा खुलेको
नजिकको स्टेशन
चेओनान वा चेओनान-आसान स्टेशन, त्यसपछि बस वा ट्याक्सी
लाग्ने समय
आधा दिन
जानुअघि
खुल्ने दिन, अंग्रेजी गाइड र यातायात आधिकारिक पृष्ठमा जाँच्नुहोस्
स्थान
तापगोल पार्क (탑골공원)
क्षेत्र
जोङनो, मध्य सोल, जहाँ 1919 मार्च 1 मा विद्यार्थीहरूले स्वतन्त्रता घोषणापत्र पढेका थिए
नजिकको स्टेशन
जोङनो 3-गा स्टेशन
लाग्ने समय
30 मिनेट
जानुअघि
बन्द हुने समय भए आधिकारिक पृष्ठमा जाँच्नुहोस्

जापानी शासनकालमा आधारित फिल्म र शृङ्खला

  • The Age of Shadows (밀정, 2016): स्वतन्त्रता लडाकु र औपनिवेशिक प्रहरीका एक कोरियाली अधिकारीबारेको जासुसी थ्रिलर।
  • Assassination (암살, 2015): 1930 को दशकको सोलमा एक जापानी कमान्डर र एक सहकर्मीलाई मार्ने योजना बनाउने प्रतिरोध समूहको कथा।
  • Mr. Sunshine (미스터 션샤인, 2018): विलयअघिका वर्षहरूमा आधारित ड्रामा, जसमा धर्मसेना पनि समेटिएको छ।
  • Pachinko (2022): मिन जिन लीको 2017 को उपन्यासमा आधारित Apple TV+ शृङ्खला, जसले औपनिवेशिक पुसानदेखि जापानसम्म एउटा कोरियाली परिवारलाई पछ्याउँछ।
  • Harbin (하얼빈, 2024): आन जुङ-गुनको 1909 को अभियानबारेको फिल्म।

स्ट्रिमिङ अधिकार देशअनुसार फरक पर्छ, त्यसैले तपाईंको देशमा कुन कहाँ उपलब्ध छ भनेर JustWatch वा सम्बन्धित प्लेटफर्म जाँच्नुहोस्। पढ्नका लागि मिन जिन लीको Pachinko सबैभन्दा सजिलो प्रवेशद्वार हो, र ब्रुस कमिङ्सको Korea’s Place in the Sun औपनिवेशिक काललाई लामो सन्दर्भमा राख्ने व्यापक रूपमा प्रयोग गरिने अंग्रेजी भाषाको इतिहास हो।

उपयोगी लाग्यो? सेयर गर्नुहोस्XFacebookLINEWhatsAppTelegram

सम्बन्धित लेखहरू

Sources k-korea.blog

मूल्य, खुल्ने समय र उपलब्धता बदलिन सक्छ। किन्नु वा यात्रा गर्नुअघि आधिकारिक पेज जाँच गर्नुहोस्।

लेखक Korea

Korea सोलमा बस्ने एक कोरियालीले चलाउँछन्। यहाँका मानिस के खोज्दैछन्, के किन्दैछन्, के खाँदैछन् र के हेर्दैछन् भनेर म हरेक दिन हेर्छु र ४० भाषामा बुझाउँछु। पैसा लिएर लेखिएका पोस्ट छैनन्।