Seoul lúc này

Văn hóa Hàn Quốc: 12 quy tắc người Hàn thực sự giữ

27 phút đọc

Văn hóa Hàn Quốc xoay quanh 3 ý niệm: thứ bậc, nunchi và jeong. Tuổi tác và vị thế quyết định cách người ta nói chuyện, ngồi và rót rượu. Nunchi (눈치, biết nhìn sắc mặt, đọc không khí) quyết định lúc nào nên lên tiếng và lúc nào nên im lặng. Jeong (정, một kiểu gắn bó ấm áp, dai dẳng) là lý do chủ quán có thể mang ra thêm một món mà bạn không hề gọi.

Hiểu ba ý niệm này, phần lớn phép tắc Hàn Quốc sẽ có lý thay vì trông như một danh sách quy định ngẫu nhiên. Bên dưới là 12 quy tắc ứng xử, các ngày lễ khiến cửa hàng đóng cửa, cách xưng hô và một bảng thuật ngữ. Bài nói về những gì người Hàn thật sự làm trên bàn ăn, trong dịp Seollal và Chuseok, trên tàu điện ngầm, ở công sở, cùng những sơ suất nhỏ khiến người nước ngoài lộ ngay là người ngoài.

Điểm chính

  • Khi đưa hoặc nhận bất cứ thứ gì từ người lớn tuổi hơn, dù là ly rượu, danh thiếp hay quà, hãy dùng hai tay.
  • Đừng cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm. Đó là cách dâng cơm cho người đã khuất trong lễ cúng gia tiên.
  • Seollal và Chuseok tính theo âm lịch nên ngày thay đổi mỗi năm, mỗi dịp nghỉ 3 ngày, lúc đó nhiều quán nhỏ của gia đình đóng cửa và vé tàu bán hết sạch.
  • Ở nhà hàng hay taxi Hàn Quốc không ai mong bạn boa. Giá trên thực đơn là số tiền bạn trả.

3 ý niệm nằm sau văn hóa Hàn Quốc

Chỉ cần nắm một điều về mỗi ý niệm dưới đây, bạn đã hiểu phần lớn hành vi khiến du khách bối rối. Cả ba sẽ xuất hiện lại trong mọi phần tiếp theo.

Thứ bậc và tuổi tác: vì sao người Hàn hỏi tuổi bạn

Nhiều người Hàn sẽ hỏi tuổi hoặc năm sinh của bạn ngay sau khi gặp. Họ không tò mò vô duyên. Ngữ pháp tiếng Hàn có các mức độ lịch sự, và người nói bắt buộc phải chọn một.

Jondaenmal (존댓말, kính ngữ) dùng với người lớn tuổi hơn, cấp trên hoặc người chưa quen. Banmal (반말, nói trống không, thân mật) dùng với bạn thân và người nhỏ tuổi hơn. Dùng banmal với người lạ nghe rất thiếu lễ độ. Khi biết tuổi bạn, người ta biết nên dùng dạng nào.

Thói quen này bắt nguồn từ các giá trị Nho giáo định hình triều đại Joseon (1392 đến 1897) và vẫn còn trong những chuyện rất thực tế. Ở trường và công ty, người ta gọi nhau là seonbae (선배, tiền bối) và hubae (후배, hậu bối). Người lớn thường trả tiền ăn, người nhỏ rót rượu. Ngay cả hơn nhau một tuổi giữa bạn bè cũng có thể quyết định ai gọi ai là “hyeong”.

Nunchi (눈치): đọc không khí

Nunchi là nhận ra người khác đang cảm thấy gì hoặc cần gì mà không cần ai nói ra. Người có nunchi tốt thấy sếp chưa động đũa thì chờ. Họ để ý ly trống và rót đầy. Họ biết cuộc họp đã xong trước khi ai tuyên bố. Người Hàn dùng từ này mỗi ngày, và “nunchi eopda” (눈치 없다, không có nunchi) là một lời chê thật sự.

Với du khách, điều đó nghĩa là quan sát trước, bắt chước sau. Nếu cả bàn im lặng khi người lớn tuổi nhất đang nói, bạn cũng im lặng. Nếu mọi người xếp hàng bên một phía thang cuốn ở tàu điện ngầm, bạn làm theo.

Jeong (정): sợi dây khiến người lạ trở nên hào phóng

Jeong là tình cảm tích tụ theo thời gian giữa những người cùng chia sẻ không gian, bữa ăn hay gian khó. Đó là lý do bà bán hàng ở chợ xúc thêm một muỗng. Cũng là lý do khách quen được seobiseu (서비스, món tặng thêm của quán). Người Hàn quen thuộc với từ này đến mức Orion in chữ 情 lên bao bì bánh Choco Pie, món mà nhiều người Hàn gắn với việc chia sẻ.

Jeong cũng giải thích vì sao từ chối đồ ăn hay ly rượu của chủ nhà lớn tuổi có thể khiến họ thấy lạnh nhạt hơn bạn nghĩ. Nếu đã đủ, hãy nhận một chút rồi để đó, hoặc giải thích lịch sự. Đừng đẩy ra thẳng thừng.

Thói quen thứ tư: ppalli-ppalli (빨리빨리)

“Nhanh lên, nhanh lên” mô tả nhịp sống hằng ngày. Hàng giao đến nhanh, internet nhanh, còn thủ tục như mở tài khoản ngân hàng hay đăng ký gói điện thoại thường xong ngay trong ngày. Bạn cũng sẽ thấy điều này ở nhà hàng. Món ra nhanh, tính tiền khi bạn gọi, và ngồi lê la ở quán đông giờ trưa có thể thấy lạc lõng.

12 quy tắc ứng xử Hàn Quốc người nước ngoài nên biết

# Tình huống Người Hàn làm gì Vì sao quan trọng
1 Chào hỏi Cúi nhẹ kèm “annyeonghaseyo”, cúi sâu hơn với người lớn tuổi Thể hiện sự tôn trọng trước khi nói gì
2 Đưa hoặc nhận đồ Hai tay, hoặc tay phải cùng tay trái chạm vào cổ tay hay cẳng tay Dùng một tay với người lớn tuổi trông cẩu thả
3 Vào nhà Cởi giày ở lối vào (hyeongwan, 현관) Sàn nhà là nơi ngồi và theo truyền thống là nơi ngủ
4 Đũa Không cắm thẳng vào cơm, đặt trên bàn hoặc gác đũa Đũa cắm thẳng gợi nhớ lễ cúng người đã mất
5 Bắt đầu bữa ăn Chờ người lớn tuổi nhất cầm muỗng Thứ tự tuổi tác áp dụng cả trên bàn ăn
6 Uống rượu Rót cho người khác, không tự rót cho mình Rót rượu là cách chăm sóc nhau
7 Uống với người lớn tuổi Quay đầu nghiêng sang một bên khi nhấp Dấu hiệu truyền thống của sự kính trọng
8 Viết tên Tránh mực đỏ khi viết tên người còn sống Theo truyền thống mực đỏ dùng cho tên người đã mất
9 Số 4 Nhiều tòa nhà ghi tầng 4 là “F” hoặc bỏ qua “Sa” (4) đồng âm với từ chỉ cái chết
10 Ghế tàu điện ngầm Để ghế ưu tiên cho người lớn tuổi và ghế hồng cho phụ nữ mang thai Ngay cả người đang đứng cũng để trống những ghế này
11 Danh thiếp Đọc thẻ rồi đặt lên bàn hoặc cất vào hộp đựng Nhét thẳng vào túi quần trông thiếu tôn trọng
12 Tiền boa Không boa Phí dịch vụ đã nằm trong giá

Đây là 12 quy tắc thường ngày mà đa số người Hàn giữ mà không cần nghĩ. Bạn phạm vài điều thì người ta vẫn thông cảm cho người nước ngoài. Làm đúng thì họ sẽ để ý và nhớ.

Cách cúi chào ở Hàn Quốc

Phần lớn cái cúi chào hằng ngày chỉ là một cái gật đầu kèm nghiêng vai nhẹ cùng lời chào lịch sự. Nhân viên cửa hàng, hàng xóm hay lễ tân khách sạn đều nhận cùng một cái cúi nhỏ như vậy. Với thầy cô, bố mẹ bạn bè hoặc người lớn tuổi hơn nhiều, hãy cúi gập người sâu hơn và giữ lâu hơn một chút. Bắt tay khá phổ biến trong kinh doanh. Khi bắt tay người cấp cao, bạn có thể thể hiện sự tôn trọng bằng cách đỡ cẳng tay phải bằng tay trái, đồng thời hơi cúi đầu.

Cởi giày: ở nhà, một số nhà hàng và chùa

Nhà nào ở Hàn cũng có một khu vực thấp ở lối vào để giày dép. Hệ thống sưởi sàn gọi là ondol (온돌) nên nhiều người Hàn ngồi, ăn và đôi khi ngủ sát sàn, vì thế người ta không mang bụi đường vào nhà. Một số nhà hàng truyền thống ngồi bệt, các điện thờ ở chùa và vài nhà nghỉ cũng theo lệ này.

Thấy một hàng giày ở bậc thềm thì cứ cởi giày ra. Nhớ mang tất không thủng. Người ta để ý đấy.

8 câu lịch sự dùng nhiều nhất

Bạn không cần giỏi tiếng Hàn để tỏ ra lịch sự. Những câu này đủ cho hầu hết tình huống hằng ngày. Nếu muốn đi xa hơn, bài lộ trình 6 giai đoạn học tiếng Hàn, bắt đầu từ Hangul của chúng tôi chỉ ra nên học gì trước.

Tiếng Việt Korean Romanization Khi nào dùng
Xin chào 안녕하세요 annyeonghaseyo Mọi lời chào, dạng lịch sự
Cảm ơn 감사합니다 gamsahamnida Cửa hàng, taxi, với bất kỳ ai (lịch sự trang trọng)
Tôi xin lỗi 죄송합니다 joesonghamnida Khi xin lỗi thật lòng (lịch sự trang trọng)
Xin phép / Cho tôi qua 실례합니다 sillyehamnida Khi đi qua ai đó, khi cần ngắt lời (lịch sự trang trọng)
Xin lỗi (gọi nhân viên) 여기요 / 저기요 yeogiyo / jeogiyo Gọi nhân viên phục vụ trong nhà hàng
Tôi xin phép ăn ngon miệng 잘 먹겠습니다 jal meokgetseumnida Trước bữa ăn, nhất là khi người khác trả tiền (lịch sự trang trọng)
Tôi đã ăn rất ngon 잘 먹었습니다 jal meogeotseumnida Sau bữa ăn, hoặc nói với chủ quán khi ra về (lịch sự trang trọng)
Không sao / Thôi, cảm ơn 괜찮아요 gwaenchanayo Từ chối một lời mời một cách nhẹ nhàng (lịch sự)
Bàn ăn Hàn Quốc bày cơm, canh và nhiều đĩa banchan nhỏ trong bát kim loại và gốm
Photo: Side dishes of Korean Barbecue by anokarina, CC BY-SA 2.0

Phong tục ẩm thực và phép tắc bàn ăn ở Hàn Quốc

Bữa ăn Hàn là bữa ăn chung. Món chính, món hầm và món ăn kèm đặt giữa bàn, ai cũng gắp từ đó. Nhiều quy tắc ăn uống đến từ thói quen chia sẻ này.

Một bữa cơm Hàn được bày như thế nào

Một bữa cơm gia đình tiêu chuẩn có ba phần. Bạn có bap (밥, cơm) trong bát riêng và guk (국, canh) hoặc jjigae (찌개, món hầm đặc hơn dùng chung). Rồi đến banchan (반찬, các món ăn kèm nhỏ như kimchi, rau chân vịt trộn gia vị hay cá cơm xào). Ở hầu hết quán ăn bình thường, banchan được tặng kèm bữa ăn và xin thêm là chuyện thường. Một số nơi có quầy banchan tự phục vụ.

Cơm ăn bằng muỗng, còn đũa dùng cho món ăn kèm. Người Hàn không bưng bát cơm lên miệng như người Nhật hay người Trung. Bát cơm nằm yên trên bàn. Canh cũng ăn bằng muỗng, và dùng muỗng của mình múc từ nồi hầm chung là chuyện bình thường giữa người nhà và bạn bè.

Ai ăn trước, và cách giữ nhịp

Ở bữa ăn gia đình hay bữa ăn công việc, không ai bắt đầu trước khi người lớn tuổi nhất hoặc cấp cao nhất cầm muỗng. Hãy cố ăn với tốc độ gần bằng cả bàn, và đừng đứng dậy khi người lớn còn đang ăn. Bữa ăn thoải mái giữa bạn bè cùng tuổi thì mấy chuyện này không quan trọng lắm. Mọi người chỉ nói “jal meokgetseumnida” rồi ăn.

Phép tắc uống rượu Hàn Quốc: soju, cách rót và quay đầu

Soju (소주, rượu trong) và bia là đồ uống mặc định trong bữa tối, và luật rót rất chặt. Bạn rót cho người khác và họ rót cho bạn. Khi rót cho người lớn tuổi hơn, hãy cầm chai bằng hai tay, hoặc tay phải kèm tay trái chạm cổ tay. Khi người cấp trên rót cho bạn, hãy cầm ly bằng hai tay. Khi uống trước mặt người lớn, hãy hơi quay đầu sang một bên.

Nếu bạn không uống rượu, hãy nói sớm và lịch sự. Để ly còn đầy một phần thì không ai rót thêm, hoặc gọi nước ngọt. Áp lực phải uống đã giảm nhiều ở các công ty trẻ, và câu “tôi không uống được” (술을 못 마셔요, sureul mot masyeoyo) được chấp nhận rộng rãi. Có một món kết hợp mà du khách nào cũng nghe nhắc đến là chimaek (치맥, gà rán cùng maekju, tức bia), cách kinh điển để trải qua tối thứ Sáu hoặc xem một trận đấu.

Trả tiền ở Hàn Quốc

Ở hầu hết quán ăn bình dân, bạn trả tiền ở quầy khi ra về chứ không trả tại bàn. Theo truyền thống, người lớn tuổi hoặc chủ tiệc trả cho cả nhóm, còn người nhỏ hơn có thể mời lượt hai hoặc ly cà phê sau đó. Giữa bạn bè, chia hóa đơn nay rất phổ biến. Người Hàn gọi là deochipei (더치페이, “Dutch pay”), và thường chuyển khoản ngân hàng ngay tại chỗ.

Món ăn gắn với phong tục

Có những món mang ý nghĩa vượt ra ngoài bữa ăn. Vào sinh nhật, người Hàn ăn miyeokguk (미역국, canh rong biển). Đó là món canh mà theo truyền thống các bà mẹ ăn sau khi sinh.

Vào Seollal, người ta ăn tteokguk (떡국, canh bánh gạo thái lát), và người ta nói mỗi bát canh thêm cho bạn một tuổi. Vào Chuseok có songpyeon (송편, bánh gạo hình bán nguyệt hấp trên lá thông). Vào Dongji (동지, ngày đông chí), nhiều gia đình ăn patjuk (팥죽, cháo đậu đỏ).

Ngày lễ Hàn Quốc: Seollal, Chuseok và những ngày nghỉ

Các ngày nghỉ lễ ở Hàn Quốc gồm những ngày quốc gia tính theo dương lịch và hai lễ hội lớn theo âm lịch. Hai dịp âm lịch ảnh hưởng kế hoạch đi lại của bạn nhiều nhất, vì hàng triệu người cùng về quê và nhiều cửa hàng nhỏ đóng cửa.

Ngày lễ Tiếng Hàn Thời gian Người ta làm gì
Tết Dương lịch 신정 (Sinjeong) 1 tháng 1 Đi ngắm bình minh ở bờ biển phía đông, yên ả hơn Seollal
Seollal (Tết Âm lịch) 설날 Ngày mùng 1 tháng Giêng âm lịch, nghỉ khoảng 3 ngày Thăm gia đình, cúng gia tiên, sebae, tteokguk
Ngày Phong trào Độc lập 삼일절 (Samiljeol) 1 tháng 3 Tưởng nhớ phong trào độc lập năm 1919 dưới ách thống trị của Nhật
Ngày Thiếu nhi 어린이날 (Eorininal) 5 tháng 5 Cả nhà đi chơi, công viên và khu vui chơi đông nghẹt
Lễ Phật Đản 부처님 오신 날 Ngày mùng 8 tháng Tư âm lịch Trưng bày đèn lồng ở các chùa
Ngày Tưởng niệm 현충일 (Hyeonchungil) 6 tháng 6 Tôn vinh những người đã hy sinh vì đất nước; còi báo động vang lên lúc 10 giờ sáng
Ngày Giải phóng 광복절 (Gwangbokjeol) 15 tháng 8 Đánh dấu việc giành lại độc lập khỏi Nhật năm 1945
Chuseok (lễ hội mùa thu hoạch) 추석 Ngày 15 tháng 8 âm lịch, nghỉ khoảng 3 ngày Thăm gia đình, chăm sóc mộ phần, songpyeon
Ngày Lập quốc 개천절 (Gaecheonjeol) 3 tháng 10 Đánh dấu sự ra đời huyền thoại của vương quốc đầu tiên của người Hàn
Ngày Hangul 한글날 (Hangeullal) 9 tháng 10 Kỷ niệm bảng chữ cái Hàn Quốc
Giáng sinh 성탄절 (Seongtanjeol) 25 tháng 12 Ngày của các cặp đôi nhiều hơn là của gia đình

Khi ngày lễ rơi vào cuối tuần, chính phủ thường thêm một ngày nghỉ bù (대체공휴일, daechegonghyuil), và ngày bầu cử cũng là ngày nghỉ. Danh sách chính xác thay đổi theo từng năm, nên hãy kiểm tra lịch nghỉ lễ chính thức của năm đó trước khi đặt vé máy bay hoặc tour.

Seollal: điều gì diễn ra trong Tết Âm lịch Hàn Quốc

Seollal là lúc các gia đình sum họp, thường ở nhà bố mẹ của người con trai cả. Các gia đình truyền thống mở đầu ngày bằng charye (차례, lễ cúng gia tiên). Đồ ăn được bày lên bàn cho tổ tiên và cả nhà cúi lạy.

Sau đó các thành viên nhỏ tuổi làm sebae (세배), cúi lạy sâu và trang trọng với người lớn, thường mặc hanbok (한복, trang phục truyền thống). Đáp lại, họ nhận sebaetdon (세뱃돈, tiền mừng tuổi) và vài lời khuyên. Món tteokguk được dọn ra, và buổi chiều người ta chơi yut-nori (윷놀이, trò chơi bàn cờ tung gậy).

Nhiều gia đình trẻ và gia đình theo đạo nay bỏ lễ cúng hoặc làm đơn giản. Một số gia đình đi du lịch cùng nhau thay vào đó. Sự chuyển dịch này là một phần lớn trong cách gia đình Hàn thay đổi.

Chuseok: lễ hội mùa thu hoạch của Hàn Quốc

Chuseok thường được so với Lễ Tạ ơn. Các gia đình sum họp, nhiều người làm seongmyo (성묘, thăm và dọn mộ tổ tiên) và cúng charye. Họ tự làm hoặc mua songpyeon. Trong những tuần trước đó, cửa hàng bày đầy hộp quà gồm Spam, dầu ăn, trái cây, thịt bò và các loại thực phẩm bổ dưỡng. Người Hàn tặng những món này cho họ hàng, khách hàng và nhân viên, và không ai thấy lạ.

Seollal và Chuseok nghĩa là gì với du khách

Đường cao tốc và tàu hỏa chật cứng vào đầu và cuối mỗi kỳ nghỉ, và vé tàu thường hết sớm. Ở Seoul, nhiều quán ăn gia đình và gian hàng chợ đóng cửa một ngày hoặc lâu hơn. Các chuỗi lớn, trung tâm bách hóa, cửa hàng tiện lợi và một số cung điện, bảo tàng thường vẫn mở và có thể tổ chức chương trình ngày lễ. Thành phố yên tĩnh bất thường, điều mà một số du khách thích. Hãy kiểm tra trang chính thức của từng địa điểm để biết giờ mở cửa ngày lễ và đặt vé đi liên tỉnh càng sớm càng tốt.

Những “ngày” nhỏ mà người Hàn thật sự ăn mừng

Một số ngày không chính thức hiện diện rất rõ trong các cửa hàng. Valentine (14 tháng 2) là ngày phụ nữ theo truyền thống tặng sô-cô-la. White Day (14 tháng 3) là ngày đàn ông tặng lại.

Black Day (14 tháng 4) là ngày đùa vui dành cho người độc thân, họ ăn jajangmyeon (짜장면, mì tương đen). Pepero Day (11 tháng 11) được đặt theo tên món bánh que, vì ngày này viết ra là bốn số 1 trông như bốn chiếc que. Cửa hàng tiện lợi chất các hộp quà cạnh cửa suốt nhiều tuần.

Đời sống thường ngày ở Hàn Quốc: người địa phương thật sự làm gì

Phần lớn đời sống ở Hàn Quốc vận hành nhờ điện thoại, cửa hàng tiện lợi và giao thông công cộng. Nắm được những thói quen này, bạn sẽ hòa nhập nhanh hơn nhiều, dù bạn đang đi du lịch hay theo dõi cuộc sống Hàn từ xa.

Những ứng dụng người Hàn nào cũng dùng

KakaoTalk là ứng dụng nhắn tin. Người Hàn dùng nó cho nhóm gia đình, nhóm công việc, tặng quà và cả một số thông báo chính thức. Về bản đồ, người địa phương dùng Naver Map hoặc Kakao Map, chỉ đường đi bộ và phương tiện công cộng chính xác hơn Google Maps ở Hàn Quốc. Kakao T là ứng dụng taxi chính. Với giao đồ ăn, Baemin (배달의민족, Baedal Minjok) và Coupang Eats là hai tên tuổi lớn, và gọi đồ giao đến công viên ven sông Hán là thói quen nổi tiếng của Seoul.

Cửa hàng tiện lợi và quán cà phê

GS25, CU và 7-Eleven có ở khắp nơi, và chúng hơn hẳn một cửa hàng bán đồ ăn vặt. Người Hàn mua một cuộn kimbap tam giác và mì ăn liền cho bữa trưa, nấu mì bằng máy nước nóng trong cửa hàng rồi ăn ở quầy cạnh cửa sổ. Nhiều cửa hàng còn nhận gửi bưu kiện và nạp thẻ giao thông.

Văn hóa quán cà phê cũng rất lớn. Quán cà phê là phòng học, phòng họp và điểm hẹn hò, và người ta hay để điện thoại hay laptop trên bàn để giữ chỗ. Điều đó nói lên rất nhiều về cảm giác an toàn của Hàn Quốc trong đời sống hằng ngày.

Phép tắc trên tàu điện ngầm và xe buýt

Quẹt thẻ T-money (티머니, thẻ giao thông có thể nạp tiền) khi vào và khi ra. Trên xe buýt, quẹt lần nữa khi xuống để được giảm giá khi chuyển tuyến. Nói chuyện nhỏ tiếng trên tàu, nghe điện thoại ngắn gọn và đeo ba lô trước ngực vào giờ cao điểm. Ghế ưu tiên ở cuối mỗi toa và ghế hồng cho phụ nữ mang thai thường vẫn trống kể cả khi tàu đông nghẹt. Người địa phương cứ để vậy.

Văn hóa “bang”: phòng cho mọi thứ

Bang (방) là căn phòng, và Hàn Quốc cho thuê phòng cho hầu như mọi kiểu giải trí. Noraebang (노래방) là phòng karaoke riêng, điểm dừng thứ hai hoặc thứ ba thường thấy trong một đêm đi chơi. PC bang (PC방) là quán game với máy tính cấu hình mạnh, và là nơi nhiều nét văn hóa esports của Hàn Quốc bắt đầu.

Jjimjilbang (찜질방) là tổ hợp nhà tắm và phòng xông hơi. Gia đình và bạn bè ở đó hàng giờ trong bộ đồng phục cotton giống nhau, ăn trứng luộc và uống sikhye (식혜, nước gạo ngọt). Khu tắm tách riêng nam nữ và tắm khỏa thân, và bạn phải tắm rửa trước khi xuống bồn.

Phân loại rác

Quy định về rác sinh hoạt rất nghiêm. Rác thông thường bỏ vào túi chính thức tính phí theo lượng thải (종량제 봉투, jongnyangje bongtu) bán ở cửa hàng địa phương. Rác thực phẩm được thu riêng, và đồ tái chế phân loại theo chất liệu. Mỗi quận có quy định riêng, nên người thuê nhà ngắn hạn nên hỏi chủ nhà hoặc xem hướng dẫn của ủy ban quận.

Tên, tuổi và danh xưng ở Hàn Quốc: cách xưng hô với người khác

Xưng hô sai là lỗi nhỏ phổ biến nhất mà người nước ngoài mắc phải với người Hàn. Cách nó vận hành như sau.

Cách đặt tên của người Hàn

Họ đứng trước, thường một âm tiết, theo sau là tên thường gồm hai âm tiết. Trong tên Kim Min-jun, Kim là họ. Kim, Lee (이, còn viết Yi hoặc Rhee) và Park (박, còn viết Pak) là những họ phổ biến nhất với khoảng cách rất xa. Phụ nữ đã kết hôn ở Hàn Quốc theo truyền thống giữ họ của mình, còn con cái lấy họ cha.

Danh xưng: -ssi, -nim, oppa và unnie

Người Hàn hiếm khi gọi người khác chỉ bằng tên riêng, trừ khi là bạn thân hoặc người nhỏ tuổi hơn. Thêm -ssi (씨) vào họ tên đầy đủ hoặc tên riêng là cách lịch sự giữa những người ngang hàng. -nim (님) trang trọng hơn và đứng sau chức danh như seonsaengnim (선생님, thầy cô giáo, cũng dùng cho bác sĩ và nhiều ngành nghề khác) hay sajangnim (사장님, sếp của công ty, cũng dùng cho chủ cửa hàng). Ở công sở, người ta dùng chức danh, ví dụ Kim gwajangnim (김 과장님, trưởng phòng Kim), và gần như không bao giờ gọi tên riêng.

Các từ chỉ quan hệ gia đình cũng dùng cho bạn bè. Phụ nữ nhỏ tuổi gọi bạn nam lớn tuổi là oppa (오빠) và bạn nữ lớn tuổi là eonni (언니, hay viết là “unnie”). Đàn ông nhỏ tuổi dùng hyeong (형, “hyung”) và nuna (누나, “noona”). Nếu bạn xem phim Hàn, những từ này chắc đã quen. Tuy vậy, dùng với người vừa gặp có thể thấy quá thân mật, nên hãy chờ đến khi đối phương gợi ý.

Tuổi Hàn Quốc: thay đổi năm 2023

Người Hàn từng tính mọi người 1 tuổi khi sinh ra và thêm một tuổi vào mỗi Tết Dương lịch, nên một người có thể hơn hai tuổi so với tuổi quốc tế. Tháng 6 năm 2023, một đạo luật thống nhất dùng tuổi quốc tế (만 나이, man nai) trong các việc pháp lý và hành chính. Trong đời sống hằng ngày nhiều người vẫn nghĩ theo năm sinh, và một số quy định như khóa học ở trường và độ tuổi uống rượu hợp pháp vẫn dựa trên năm sinh. Vì vậy người Hàn thường hỏi “bạn sinh năm nào?” thay vì “bạn bao nhiêu tuổi?”

Các cột mốc cuộc đời: sinh nhật, đám cưới, đám tang và kỳ thi

Những sự kiện lớn trong đời ở Hàn Quốc đều có phong tục cố định, và tiền mặt có vai trò trong hầu hết trường hợp.

Dol và hwangap: sinh nhật một tuổi và sáu mươi tuổi

Sinh nhật một tuổi của em bé, dol (돌), có phần doljabi (돌잡이). Người ta bày chỉ, tiền, bút chì hoặc ống nghe bác sĩ, và món đồ em bé chộp lấy được cho là báo trước tương lai. Hwangap (환갑), sinh nhật 60 tuổi, đánh dấu một vòng đầy của lịch 60 năm truyền thống. Trước đây đó là một bữa tiệc rất lớn. Nay người ta sống lâu hơn, nhiều gia đình mừng thọ 70 tuổi thay vào đó, hoặc đi du lịch.

Đám cưới và đám tang: tiền mặt trong phong bì

Ở đám cưới Hàn Quốc, khách đưa chugeuigeum (축의금, tiền mừng) trong phong bì trắng tại bàn tiếp tân, nơi nó được ghi vào sổ khách. Lễ cưới ở sảnh tiệc cưới thường ngắn và theo lịch trình sát sao, sau đó là tiệc buffet.

Tang lễ thường diễn ra trong khoảng ba ngày tại nhà tang lễ của bệnh viện. Người đến viếng mang joeuigeum (조의금, tiền phúng), cúi lạy trước bàn thờ và dùng bữa cùng gia đình tang quyến. Trang phục tối màu là điều được mong đợi. Mức tiền bao nhiêu tùy mức độ thân thiết, nên hãy hỏi một người bạn Hàn.

Suneung: ngày cả đất nước im lặng

Suneung (수능, kỳ thi đại học quốc gia, còn gọi là CSAT) diễn ra vào tháng 11 hằng năm. Công sở mở cửa muộn để thí sinh không bị kẹt xe. Trong phần thi nghe tiếng Anh, máy bay được giữ lại và công trình xây dựng ngừng hoạt động.

Cảnh sát từng chở các thí sinh đến muộn tới điểm thi. Các em học sinh nhỏ hơn cổ vũ ngoài cổng trường, còn phụ huynh cầu nguyện ở chùa và nhà thờ. Không ngày nào khác cho thấy rõ hơn Hàn Quốc coi trọng giáo dục đến mức nào.

Hành khách trên toa tàu điện ngầm Seoul có biển chữ Hangul và ghế ưu tiên ở cuối toa
Photo: [our bank] Seoul-metro-424-Myeongdong-station-gate-20181124-081950 by LERK, CC BY-SA 4.0

Người Hàn thưởng thức văn hóa đại chúng thế nào: phim, webtoon và esports

K-pop và phim Hàn là thứ người ở nước ngoài thấy nhiều nhất. Ở trong nước, người Hàn xem, đọc và chơi theo những cách riêng, và biết điều đó giúp bạn theo kịp câu chuyện.

Webtoon: truyện đọc trên tàu điện ngầm

Webtoon (웹툰) là truyện tranh cuộn dọc làm cho điện thoại, và người đi làm đọc trên Naver Webtoon và Kakao Page. Nhiều bộ phim Hàn lớn khởi đầu từ webtoon, và một bản chuyển thể có thể kéo người đọc quay lại nguyên tác. Bài của chúng tôi về vì sao lượt xem webtoon The Remarried Empress tăng gấp 35 lần cho thấy cơ chế này hoạt động ra sao.

Esports: một môn thể thao đại chúng

Nhờ văn hóa PC bang, game chuyên nghiệp ở Hàn Quốc nhận được sự chú ý như các môn thể thao truyền thống. Các tuyển thủ League of Legends là những cái tên quen thuộc, và các biến động đội hình lên cả tin tức đại chúng. Faker, chơi cho T1, là một trong những vận động viên nổi tiếng nhất nước.

Văn hóa fandom

Fandom K-pop tổ chức việc nghe nhạc ủng hộ, quảng cáo sinh nhật ở ga tàu điện ngầm và xe cà phê gửi tặng đoàn làm phim. Bạn sẽ thấy các biển LED chúc mừng sinh nhật thần tượng ở những ga như Samseong và Hongik University. Các quảng cáo này do fan trả tiền chứ không phải công ty quản lý.

Người Hàn nói chuyện gì: công việc, tiền bạc, lịch sử và miền Bắc

Những chủ đề xuất hiện trong bữa tối ở Seoul cho thấy nhiều điều về đất nước này. Một số dễ tham gia, số khác cần thận trọng.

Văn hóa công sở và hoesik

Hoesik (회식) là bữa tối của cả nhóm sau giờ làm, thường là thịt nướng Hàn Quốc và soju, đôi khi kéo sang hiệp hai. Trước đây nó gần như bắt buộc và kéo dài đến khuya. Người trẻ đã phản đối, và nhiều công ty nay rút ngắn hoặc tổ chức vào bữa trưa. Các tập đoàn lớn, gọi là chaebol (재벌, tập đoàn do gia tộc kiểm soát như Samsung, Hyundai, SK và LG), vẫn là nơi làm việc nhiều gia đình mong con cái vào được. Đầu tư chứng khoán cá nhân là sở thích phổ biến, và các nhà đầu tư nhỏ lẻ tự gọi mình là gaemi (개미, “những con kiến”).

Lịch sử và Nhật Bản

Giai đoạn Nhật cai trị thuộc địa (1910 đến 1945) vẫn là một vết thương chưa lành. Ngày 1 tháng 3 và 15 tháng 8 là ngày lễ quốc gia vì chuyện này. Người Hàn vui vẻ đi du lịch Nhật, ăn đồ Nhật và xem anime, nhưng các vấn đề lịch sử vẫn là chủ đề nghiêm túc. Hãy lắng nghe nhiều hơn nói, và đừng đùa về chuyện này.

Triều Tiên

Chiến tranh Triều Tiên (1950 đến 1953) kết thúc bằng một hiệp định đình chiến chứ không phải hiệp ước hòa bình, và bán đảo bị chia cắt bởi DMZ (Khu phi quân sự). Nhiều người Hàn Quốc bình thản về miền Bắc hơn những gì tít báo nước ngoài gợi ra, và nhiều gia đình lớn tuổi vẫn còn người thân thất lạc trong chiến tranh. Hãy hỏi bằng sự tò mò thay vì kịch tính hóa. Các bản tin từ truyền thông nhà nước Triều Tiên (KCNA) là tuyên bố, không phải sự thật đã được xác nhận. Để xem một ví dụ gần đây về cách tin từ miền Bắc đến được miền Nam, hãy đọc bài vì sao khu trượt tuyết Masikryong của Triều Tiên lại được nhắc đến trên báo.

Lỗi người nước ngoài hay mắc ở Hàn Quốc và danh sách kiểm tra

Không lỗi nào dưới đây khiến bạn bị mời ra khỏi quán. Đó chỉ là những sơ suất nhỏ mà người Hàn để ý nhất.

Những lỗi người Hàn để ý nhất

  • Tự rót rượu cho mình trong bữa tối nhóm. Hãy rót cho người khác và chờ người ta rót cho bạn.
  • Dùng banmal học từ phim với người lạ. “Gomawo” nghe thiếu lễ độ với chủ cửa hàng. Hãy nói “gamsahamnida”.
  • Gọi đồng nghiệp lớn tuổi bằng tên riêng. Hãy dùng chức danh kèm -nim.
  • Xì mũi tại bàn ăn. Hãy rời bàn để làm việc đó.
  • Boa tiền. Không cần thiết và có thể làm nhân viên bối rối.
  • Ngồi ghế ưu tiên trên tàu điện ngầm khi bạn không cần, kể cả khi tàu vắng.
  • Nói to trên phương tiện công cộng. Người Hàn giữ giọng nhỏ trên tàu.
  • Đặt vé đi lại dịp Seollal hay Chuseok quá muộn. Vé tàu và xe buýt hết sạch, và nhiều quán nhỏ đóng cửa.
  • Coi mọi người Hàn đều là chuyên gia K-pop. Nhiều người Hàn hoàn toàn không theo dõi thần tượng.

Ví dụ thực tế: bữa tối đầu tiên với gia đình một người bạn Hàn

Giả sử một người bạn Hàn mời bạn dùng bữa với bố mẹ họ. Hãy cởi giày ở lối vào và cúi chào bố mẹ kèm “annyeonghaseyo”. Đưa quà bằng hai tay. Trái cây hoặc một hộp đồ ăn là lựa chọn an toàn.

Tại bàn, chờ bố hoặc mẹ bắt đầu ăn rồi hãy nói “jal meokgetseumnida”. Nếu bố mời bạn soju, hãy cầm ly bằng hai tay, rồi hơi quay đi khi nhấp. Khi ly của ông cạn, hãy rót cho ông bằng hai tay.

Đừng giành trả tiền, vì bố mẹ sẽ trả. Hãy nói “jal meogeotseumnida” khi ra về và tối đó nhắn lời cảm ơn cho bạn bạn qua KakaoTalk.

Danh sách 10 bước về văn hóa Hàn Quốc

  1. Học đọc Hangul. Phần lớn mọi người mất vài ngày và nhờ đó đọc được thực đơn lẫn biển hiệu.
  2. Thuộc 8 câu lịch sự ở trên và tập cái cúi chào nhẹ.
  3. Cài Naver Map hoặc Kakao Map, KakaoTalk và một ứng dụng dịch trước khi đến.
  4. Lấy một thẻ T-money và nhớ quẹt khi lên và xuống xe buýt.
  5. Kiểm tra ngày đi của bạn có trùng Seollal, Chuseok hay ngày nghỉ bù không.
  6. Mang tất không thủng. Bạn sẽ cởi giày nhiều hơn bạn nghĩ.
  7. Dùng hai tay cho mọi thứ bạn đưa cho hoặc nhận từ người lớn tuổi.
  8. Ở bữa ăn nhóm, chờ người lớn tuổi nhất bắt đầu và rót rượu cho người khác.
  9. Xưng hô với người khác bằng -ssi hoặc chức danh, không bao giờ chỉ gọi tên riêng.
  10. Trước đám cưới, đám tang hay chuyến thăm nhà, hãy hỏi một người bạn Hàn nên mang gì.

Bảng thuật ngữ văn hóa Hàn Quốc: các từ chính kèm Hangul

Thuật ngữ Hangul Phiên âm Nghĩa
Nunchi 눈치 nunchi Đọc không khí, cảm nhận người khác cần gì
Jeong 정 jeong Sự gắn bó sâu sắc hình thành qua thời gian chung sống
Ppalli-ppalli 빨리빨리 ppalli-ppalli “Nhanh lên, nhanh lên”, nhịp sống nhanh hằng ngày
Jondaenmal 존댓말 jondaenmal Lối nói kính ngữ, lịch sự
Banmal 반말 banmal Lối nói thân mật cho bạn thân và người nhỏ tuổi hơn
Seonbae / hubae 선배 / 후배 seonbae / hubae Tiền bối / hậu bối ở trường hoặc công ty
Banchan 반찬 banchan Các món ăn kèm nhỏ dùng chung
Seobiseu 서비스 seobiseu Món tặng thêm của quán
Hoesik 회식 hoesik Bữa tối của cả nhóm sau giờ làm
Charye 차례 charye Lễ cúng gia tiên vào Seollal và Chuseok
Sebae 세배 sebae Lễ cúi lạy trang trọng chúc Tết người lớn
Seongmyo 성묘 seongmyo Thăm và dọn mộ tổ tiên
Hanbok 한복 hanbok Trang phục truyền thống Hàn Quốc
Ondol 온돌 ondol Hệ thống sưởi sàn truyền thống
Jjimjilbang 찜질방 jjimjilbang Tổ hợp nhà tắm và phòng xông hơi
Noraebang 노래방 noraebang Phòng karaoke riêng
Chaebol 재벌 jaebeol Tập đoàn do gia tộc điều hành
Gaemi 개미 gaemi “Con kiến”, nhà đầu tư chứng khoán nhỏ lẻ
Suneung 수능 suneung Kỳ thi đại học quốc gia
Chimaek 치맥 chimaek Gà rán ăn kèm bia

FAQ

Điều quan trọng nhất cần hiểu về văn hóa Hàn Quốc là gì?

Là sự tôn trọng tuổi tác và thứ bậc. Nó quyết định người ta dùng dạng tiếng Hàn nào, ai ăn trước, ai rót rượu và ai trả tiền. Nếu bạn thể hiện sự tôn trọng bằng cái cúi chào nhỏ, hai tay và những câu lịch sự, người Hàn sẽ bỏ qua hầu hết các sơ suất khác.

Boa tiền ở Hàn Quốc có bất lịch sự không?

Không bất lịch sự, nhưng cũng không ai mong đợi, và nhân viên có thể bối rối hoặc tìm cách trả lại tiền. Giá ở nhà hàng, quán cà phê và taxi đã gồm dịch vụ. Một số khách sạn cao cấp cộng thêm phí dịch vụ vào hóa đơn, nên hãy xem kỹ biên lai.

Người Hàn hiện nay còn cúi chào không?

Có, mỗi ngày. Hầu hết cái cúi chỉ là gật đầu nhanh kèm nghiêng vai khi chào hoặc cảm ơn ai đó. Cúi lạy sâu, trang trọng dành cho người lớn tuổi vào Seollal, ở đám cưới, đám tang và những lời xin lỗi rất trang trọng.

Seollal và Chuseok vào ngày nào?

Cả hai tính theo âm lịch nên ngày dương lịch thay đổi mỗi năm. Seollal thường rơi vào cuối tháng 1 hoặc tháng 2, còn Chuseok vào tháng 9 hoặc đầu tháng 10. Hãy kiểm tra lịch nghỉ lễ chính thức của năm đó trước khi lên kế hoạch chuyến đi, vì mỗi dịp nghỉ 3 ngày, lúc đó nhiều quán nhỏ của gia đình đóng cửa và vé tàu bán hết sạch.

Nên mang gì khi đến nhà người Hàn chơi?

Mang thứ gì đó thiết thực hoặc ăn được. Trái cây, một hộp bánh kẹo ngon, nước ép hoặc một hộp quà đều là lựa chọn an toàn. Đưa bằng hai tay, cởi giày ở lối vào và chào người lớn tuổi nhất trước.

Vì sao người Hàn hỏi tuổi tôi?

Ngữ pháp tiếng Hàn thay đổi theo quan hệ giữa hai người nói, nên người ta cần biết ai lớn hơn để chọn đúng mức độ lịch sự và danh xưng. Câu hỏi này là để cư xử cho đúng phép, không nhắm vào cá nhân bạn. Nhiều người hỏi năm sinh thay vì tuổi.

Nên đọc, xem và chuẩn bị gì tiếp theo

Nếu bạn đang lên kế hoạch cho chuyến đi, hãy bắt đầu với Hangul và các câu lịch sự. Lộ trình học tiếng Hàn của chúng tôi giúp bạn đọc được biển hiệu chỉ trong vài ngày. Sau đó hãy đối chiếu lịch nghỉ lễ của năm với ngày đi của bạn.

Nếu bạn theo dõi Hàn Quốc từ nhà, hãy đọc webtoon và xem những bộ phim chuyển thể từ đó, rồi để ý cách nhân vật đổi mức độ lịch sự và danh xưng. Chỉ từ đó thôi bạn cũng học được các quy tắc thứ bậc.

Để đọc tiếp, hãy kết hợp lộ trình học tiếng Hàn với bài về hành trình của The Remarried Empress từ webtoon thành phim, và lắng nghe xem ai dùng banmal với ai. Rồi hình dung bữa tối đầu tiên với gia đình bạn mình: giày để ngoài cửa, quà đưa bằng hai tay, chờ người lớn tuổi nhất cầm muỗng, rót rượu cho người khác và nói “jal meogeotseumnida” khi ra về.

Thấy hữu ích? Hãy chia sẻXFacebookLINEWhatsAppTelegram

Bài liên quan

Nguồn k-korea.blog

Giá, giờ mở cửa và tình trạng hàng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trang chính thức trước khi mua hoặc đi.

Tác giả Korea

Korea do một người Hàn sống ở Seoul thực hiện. Mỗi ngày mình xem người dân ở đây đang tìm kiếm, mua sắm, ăn uống và xem gì, rồi giải thích lại bằng 40 ngôn ngữ. Không có bài quảng cáo trả phí.